• همواره به سالمندان احترام بگذارید و از نصیحت کردن آن‌ها بپرهیزید.
• هنگام برخورد با سالمندان نباید با آن‌ها همانند کودکان یا معلولان رفتار کرد. نباید به ایشان امر و نهی کرد و باید رفتار شما با سالمند هم­تراز با شأن و منزلت آن‌‍­ها باشد.
• به جای دستور دادن به سالمندان از آن‌ها سؤال کنید و یا به آن‌ها پیشنهاد دهید. اجازه دهید که آن‌ها احساس کنند که در فرآیند تصمیم­‌گیری مشارکت داشته‌­اند و در کنترل برخی جنبه‌­های زندگی خود سهیم هستند.

• از زبان به درستی استفاده کنید. استفاده از واژه «تو یا شما» حس دستور دادن به آن‌ها را القا می­‌کند. مطالعات نشان می­‌دهد هنگامی که به سالمندان دستور داده می‌شود از آن‌ها پاسخ مناسبی دریافت نخواهید کرد. مثلاً به جای «شما باید امروز ورزش کنید» بگویید «من امروز به شما کمک خواهم کرد که ورزش کنید». یا به جای «شما باید داروهایتان را مصرف کنید» بگویید «مصرف دارو برای شما خیلی مهم است». به جای «شما باید سوپ خود را تمام کنید» بگویید «بیایید سوپمان را تمام کنیم».
• آزادی عمل و حق انتخاب را از سالمندان نگیرید و آن‌‍‌ها را تشویق و ترغیب کنید که برای خود برنامه­ریزی داشته باشند. بسیاری از آنان تمایل به حفظ استقلال خود دارند و هنگامی که با محدودیت­‌های جسمی مواجه هستند این احساس برای آن‌ها اهمیت بیشتری خواهد داشت. حق انتخاب داشتن، به سالمند احساس اعتماد ­به ­نفس، عزت نفس و امنیت بیشتری خواهد داد. همچنین داشتن استقلال مالی برای آن‌ها از اهمیت زیادی برخوردار است.
• برای آگاهی از مشکلات و نگرانی سالمندان بهتر است صبورانه با آن‌­ها به گفتگو بپردازید و یا از ایشان سؤال کنید.
• ابتدایی‌­ترین شکل برقراری ارتباط با سالمند لمس آن‌ها می‌­باشد که بسیاری از سالمندان از آن محروم هستند. برای ابراز محبت، اعتماد، امید و علاقه بهتر است دست آن‌ها را لمس کنید و در دست خود نگه دارید.
• شنونده خوبی باشید. هنگام صحبت کردن با سالمند با دقت به صحبت­‌هایشان گوش دهید. گوش دادن نوعی همدلی با آن‌ها است. ارتباطات غیرکلامی مانند لبخند زدن، سر تکان دادن، ارتباط چشمی، گرفتن دست و … را فراموش نکنید.
• حرف زدن با سالمندان یکی از راه‌­های برقراری ارتباط با آن‌هاست. لحن حرف زدن و تن صدا هنگام صحبت کردن با آن‌ها از اهمیت زیادی برخوردار است. لحن محبت‌­آمیز افراد را به برقرای ارتباط شفاف­‌تر و بهتر ترغیب می‌­کند. برای صحبت کردن با سالمندان کم­‌شنوا بهتر است نزدیک به گوش‌شان صحبت کرد و از فریاد زدن یا بالا بردن صدای خود خودداری کنید.
• ارتباط چشمی برای سالمندانی که مشکلات شنوایی دارند بسیار مهم است. چرا که برایشان امکان لب­‌خوانی فراهم می‌­شود. همچنین نگاه کردن به چشمان آن‌ها باعث ایجاد حس صمیمیت خواهد شد.
• ارتباط با خویشاوندان و دوستان برای سالمندان مهم است و نباید از ارتباطات اجتماعی کنار گذاشته شوند.
• در مورد توضیح شرایط و احساسات خود رو راست باشید و حقیقت را بگویید.
• خلق ­­­و ­خوی سالمندان را بشناسید. با شناختن خلق ­و ­خوی آن‌ها می‌­توانید پایه‌­ای محکم از اعتماد و احترام را بسازید.
• با سالمندان شوخ طبع باشید، اما با گذشته آنان شوخی نکنید. چرا که گاهی اوقات باعث ناراحتی‌شان خواهد شد.
• هنگام برخورد با سالمندان ممکن است با مشکلات جسمی، حرکات آهسته، فراموشی، خونسردی و بی­‌علاقگی مواجه شوید. از این­که در حال تلاش برای کمک به سالمند هستید و بارها و بارها ممکن است تلاش شما نتیجه ندهد ناامید نشوید. صبر و تحمل داشته باشید و با آن‌ها با شفقت و دلسوزی رفتار کنید.

فرض کنید مسئله‌­ای پیش آمده و شما می­‌خواهید در مورد آن با سالمند خود صحبت کنید:

مراقبت و سروکله زدن با سالمندان امری دشوار است. بسیاری از سالمندان نمی­‌خواهند بپذیرند که دیگر توانایی انجام امور مثل قبل را ندارند و باید از یک‌­سری امور مثل رانندگی دست بکشند، یا برای انجام امور روزانه نیاز به کمک بقیه دارند. تحمل این اخلاق سالمندان برای بسیاری از فرزندان بسیار سخت است. اما این مباحث و گفت و گوها برای خانواده و مراقبین سالمندان امری غیرقابل اجتناب هستند. برای همین باید نحوه برخورد مناسب با سالمند را آموخت و به گونه‌­ای با سالمند رفتار کرد که برای پذیرفتن تغییرات و بهترین منافع خود و اطرافیانش بیشترین همکاری را با شما داشته باشد.

اولین نکته مورد توجه در مکالمه با سالمند، اطمینان از کنترل احساسات است. یک مکالمه هنگام بی­‌حوصلگی دو نفر به راحتی می­‌تواند به بحث، توهین و دعوا کشیده شود. هرکاری که به شما کمک می‌­کند تا در طول مکالمه با سالمند روی موضوع اصلی متمرکز باشید و کنترل خود را از دست ندهید انجام دهید. پیش از صحبت با سالمند موارد زیر را در نظر داشته باشید:

• حتماً درباره موضوعی که می­‌خواهید درمورد آن با سالمند صحبت کنید کمی تحقیق کنید. با واقعیات روبرو شوید نه اینکه روی عقاید خود یا دیگران پافشاری کنید. در بعضی مواقع ممکن است چیزی که شما در پی القای آن به والدین خود هستید درست نباشد.
• به راحتی محیطی که می‌­خواهید در آن مذاکره کنید اهمیت دهید: مکان دمای مناسب داشته باشد، فضای نشستن راحت باشد، آرامش افراد حفظ شود و افراد دیگر مزاحم مکالمه شما نشوند.
• در صورت نیاز پیش از مکالمات مهم و سخت با سالمند خود، با یکی از افراد خانواده مکالمه را تمرین کنید.
• قبل از مکالمه به قند خون خود و طرف مقابل‌تان توجه کنید. حتماً پیش از آغاز مکالمه­‌های مهم غذا خورده باشید تا قند خونتان پایین نباشد (قندخون پایین می­‌تواند باعث عصبانیت شود).

درک اینکه والدین شما چقدر از موضوع مورد بحث استقبال می­‌کنند بسیار مهم است. در بسیاری از مواقع والدین از صحبت کردن در مورد مسائل مرتبط با سلامتی یا زندگی روزمره خود مقاومت کرده و طفره می‌­روند زیرا احساس می­‌کنند استقلال و غرور آن‌ها به چالش کشیده می‌­شود. مهم‌ترین نکته در کاهش مقاومت و لجبازی و همراهی سالمند با شما این است که آن‌ها درک کنند که شما ذهنیت آن‌ها از جمله احساسات، نقطه نظرها و نیازهای آنان را متوجه شده و درک می‌­کنید. همین!

• در ابتدا با موضوعات مورد علاقه آن‌ها صحبت را آغاز کنید. لزومی ندارد که از همان ابتدا به سراغ مسئله اصلی بروید. سعی کنید در ابتدا با شوخی، خنده و هیجان فضای بهتری بسازید.
• در مورد موضوع مورد نظر خود از سالمند سؤال بپرسید و به خوبی صحبت های وی را گوش کنید.
• سعی کنید تمام تلاش خود را بکنید تا آن‌ها متوجه شوند که شما احساسات، نقطه نظرها و عقیده‌­های آنان را متوجه شده‌­اید. نظرها و احساسات آنان را بازگو کنید. مثلاً به آن‌ها بگویید: «آنچه من از صحبتهای شما فهمیدم این است که شما …».
• سعی کنید از عکس­‌العمل­‌ها و بازخوردهای آنان با بازگو کردن­ صبحت­‌هایشان بفهمید که در چه مواردی متوجه منظور آن‌ها نشده‌­اید.
• با دریافت منظور والدینتان، احساس ارزشمند بودن نظرات آن‌ها برایتان را منتقل کنید. از آن‌ها تعریف و تمجید کنید یا در جاهایی که مورد منفی منطقی بیان کرده­‌اند نظراتشان را تأیید کنید.

در بسیاری از مواقع می‌­توان با رعایت احترام و اصول صحبت با سالمند، به نتیجه مشترک با ایشان به توافق رسید. اما مواقعی که به نظر می­‌رسد شما با نظر والدینتان مخالف هستید و در مقابل هم قرار می­‌گیرید باید نسبت به اصلاح گفت و گو اقدام کنید. همیشه در نظر داشته باشید که “فقط راه شما” یا “فقط راه آن‌ها” برای حل مسئله وجود ندارد و با هم‌­فکری هم می‌­توانید نسبت به پیدا کردن راه حل سوم که بهترین راه حل پذیرفتنی برای این مشکل است اقدام کنید:

• مهم‌ترین نکته در هنگام ایجاد مخالفت والدین با نظر شما، این است که آن‌ها درک کنند که شما تنها به دنبال نشاندن حرف خود به کرسی نیستید. با فهمیدن این موضوع می‌توانید امیدوار باشید که آن‌ها حداقل گفت و گو را ادامه خواهند داد.
• به خوبی به علل مخالفت والدین خود با موضوع دقت کنید و سعی در برطرف کردن آن‌ها داشته باشید.
• در بسیاری از مواقع ممکن است والدین شما بعضی مسائل را مخفی کرده باشند. مثلاً آن‌ها فکر کنند با کنار گذاشتن رانندگی روابط اجتماعی خود را از دست می­‌دهند. سعی کنید تمام تلاش خود را برای فهمیدن این مسائل بیان نشده و پاسخ مناسب به آن‌ها انجام دهید.
• در صورت لزوم از حضور یک شخص ثالث در جلسه (که بهترین شخص برای این امر یک سالمند با شرایط مشابه یا یک فرد مورد احترام والدینتان مثل روحانی محل است) برای حل مسئله کمک بگیرید.
• سعی کنید راه حل­‌های دیگری که برای موضوع هست را پیدا کرده و راجع به موضوع بیان کنید.
• بسیاری از سالمندان از اجبار دائمی برای انجام چیزی هراس دارند. به راحتی به آنان بگویید که می­‌توانند یک راه حل را به صورت موقت (مثلاً داشتن پرستار برای مدت دو هفته) امتحان کنند و در صورت عدم رضایت از آن دست بکشند.
• در بعضی مواقع شما باید والدین خود را از پیامد کارهای خود آگاه کنید. مثلاً اگر والدین شما رانندگی خطرناکی پیدا کرده‌­اند ممکن است یک کودک را زیر بگیرند. از آن‌ها بپرسید که آیا از عواقب کار خود آگاهند؟ نشان دادن پیامدها و پذیرفته شدن آن‌ها توسط والدین قدم بزرگی در تصمیم­گیری­‌های مشترک با والدین است.

به طور کلی در ارتباط با سالمندان بهتر است اصول زیر را در نظر داشته باشید:

• سلام کردن

برای احترام گذاشتن به بزرگترها و سالمندان بهتر است که با لحنی خوش و صدایی رسا سلام کنید. در سلام کردن معمولاً بهتر است اسم طرف مقابل را بگویید مثلاً «سلام آقای حسینی» یا “سلام مادر عزیز”، “سلام پدر عزیز”.

• صدا زدن

سالمندان را به درستی صدا بزنید. از نامی که دوست دارند بشوند و یا به وسیله آن صدا شوند استفاده کنید. اگر دوست دارند که آقا یا خانم به ابتدای اسم‌شان اضافه شود این کار را انجام دهید.

• دست دادن

دست دادن یکی از راه­های ارتباط مؤثر فردی به حساب می‌­آید. هنگام دست دادن سعی کنید مدت کوتاهی دست طرف مقابل را لمس کنید و اشتیاق و محبت خود را به او نشان دهید. ارتباط چشمی هنگام دست دادن بسیار مهم و تأثیرگذار است. بهتر است هنگام سلام کردن به چشمان طرف مقابل نگاه کرده و لبخند بزنید. برای ادای احترام به سالمندان و پیشکسوتان مقداری بدن خود را جلو ببرید و سر خود را کمی خم کنید. از کشیدن افراد به سمت خود اجتناب کنید. دست سالمندان را نباید محکم فشار داد. همچنین منتظر بمانید که از طرف سالمند دعوت به دست دادن شوید. هنگام مصاحبه با سالمندان از گرفتن بازو یا لمس بدن آن‌ها اجتناب کنید.

• صحبت کردن

واضح صحبت کنید و از گفتن اصطلاحات ناآشنا برای سالمندان خودداری کنید. هنگام صحبت کردن با سالمندان نباید فریاد بزنید اما تا جایی که ممکن است صدای خود را روشن و شفاف کنید.

• سخن گفتن با سالمند

بزرگ­تر­ها به دلیل تجارب بسیار زیاد، حرف­های ارزشمندی برای گفتن دارند. طوری رفتار کنید که آن‌ها متوجه باشند تمامی توجه شما به ایشان است. ارتباط چشمی خود را همواره با آن‌ها حفظ کنید، اجازه دهید که سالمندان سخن خود را آغاز کنند و بهتر است شما پیش از آن‌ها سخن نگویید. با کمال توجه به سخنان آن‌ها گوش کنید و سخنان آنان را قطع نکنید.

• راه نرفتن پیش از سالمندان

وقتی با بزرگسالی همراه شدید، باید مراقب حال او باشید و در راه رفتن از او سبقت نگیرید. هنگام ورود به جایی از سالمندان اجازه بگیرید و در را برای آنان باز کنید و در را نگه دارید تا داخل شوند. هنگام بالا رفتن یا پایین رفتن از پله‌­ها برای جلوگیری از افتادن سالمند بهتر است پیش از سالمندان حرکت کنید.

• احترام گذاشتن در مکان­‌های عمومی

احترام به سالمندان در مجالس، مهمانی‌­ها و مکان‌های عمومی یکی از مهم‌­ترین آداب برخورد با بزرگسالان است. در صورتی که در محیط‌­های عمومی مثل اتوبوس، مترو و سالن‌های انتظار کمبود جا برای نشستن وجود دارد، بهتر است جای خود را به سالمندان دهید. هنگام سوار شدن به اتوبوس یا تاکسی بهتر است سالمند زودتر سوار شود و هنگام پیاده شدن فرد زودتر پیاده شود تا در صورت لزوم به او کمک کنید.

• موضع‌­گیری نکردن در برابر سالمندان

هنگام ایجاد اختلاف با سالمندان بهتر است از موضع‌­گیری در برابر آن‌ها به ویژه در آن لحظه خودداری کنید. سعی کنید با احترام به تمامی حرف‌­ها و انتقادات آن‌ها گوش کرده و موارد منطقی آن را تأیید کنید و از اشتباهات آن‌ها چشم پوشی کنید.

• بردباری در مقابل سالمندان

سالمندان به علت ضعف‌­های جسمی و ذهنی در بسیاری از مواقع کندتر از افراد عادی عمل می­‌کنند. برای همین همواره با حوصله با آن‌ها برخورد کنید، احترام سن آن‌ها را داشته­ باشید و به دلیل بی‌­حوصله شدن سالمندان بهتر است با آن‌ها بحث و کشمکش نداشته باشید.

• کمک کردن به سالمندان

سالمندان در بسیاری از موارد نیازمند کمک دیگران هستند اما به هیچ عنوان این نیازمندی نباید منجر به بی‌­احترامی به آنان شود. همواره در هنگام کمک کردن به سالمند خود در حفظ شأن وی و القای حس مثبت به ایشان بکوشید.

• غذا خوردن با سالمندان

غذا خوردن با سالمندان یکی از بزرگ­ترین آداب اجتماعی محسوب می­‌شود. بهتر است غذای سالمندان را در یک زمان به خصوص به آن‌ها بدهید و منتظر نباشید که از شما درخواست غذا کنند. بهتر است غذا را به تکه­‌های کوچک­تری تقسیم کنید و مراقب باشید که جویدن و بلع آن برای سالمند سخت نباشد. در غذا خوردن با سالمندان با آن‌ها همراهی کنید و با محبت به آن‌ها غذا دهید.