تغییرات دوران سالمندی هم تغییرات جسمی و هم تغییرات روحی را شامل میشود که میزان و شدت بروز آنها به سبک زندگی، شرایط محیطی و زمینههای ارثی بستگی دارد.
تغییرات جسمی مهمترین تغییرات دوران سالمندی است که به صورت طبیعی برای همه ی افراد اتفاق میافتد و با داشتن سبک زندگی سالم میتوان از عوارض ناشی از آن را پیشگیری و کنترل کرد. تغییرات عمده بدن در دستگاههای مختلف و عوارض ناشی از آن عبارتند از:
- دستگاه گردش خون
با افزایش سن، تجمع چربی در رگها و تنگی عروق باعث کاهش خونرسانی به بافت قلب و کاهش کارایی قلب میشود. کاهش کارایی قلب خود منجر به کاهش خونرسانی به بافت های مختلف و ضعف در عملکرد کلی افراد میشود. بزرگ شدن قلب، سکته قلبی، فشار خون و بیماریهای دریچههای قلب از مهمترین بیماریهای این دوران هستند.

- دستگاه گوارش
به طور کلی دستگاه گوارش با افزایش سن ضعیفتر شده و برای همین بسیاری از سالمندان دارای مشکلات گوارشی از جمله بلع سخت، کاهش توانایی خوردن غذا به میزان کافی، کاهش جذب مواد مغذی، یبوست و خونریزی گوارش هستند. کاهش ترشح بزاق و کاهش توانایی حفظ بهداشت دهان و دندان در افراد سالمند میتواند منجر به پوسیدگی و عفونتهای دهان و دندان گردد که خود مشکلات مصرف غذا را دو چندان میکند. در سنین بالا احساس تشنگی نیز کاهش پیدا میکند و بسیاری از سالمندان آب کافی مصرف نمیکنند که منجر به آسیبهای متعدد به دستگاههای بدن به ویژه به دستگاه دفع ادرار خواهد شد.
- دستگاه تنفسی
در سالمندی کاهش حالت ارتجاعی و توانایی گسترش حجم ریه ها باعث نفس تنگی و کاهش جذب اکسیژن میشود. کاهش فعالیت مژکها در مجاری تنفسی نیز باعث افزایش خلط و سرفههای سالمند میشود.
- دستگاه عصبی
لرزشهای غیر قابل کنترل در اندامهای فوقانی بدن افراد سالمند یک مشکل شایع در میان سالمندان است. کاهش تعداد سلولهای عصبی مغز و اعصاب محیطی و کاهش سرعت هدایت پیامهای عصبی در نورونها (سلولهای سازنده مغز و اعصاب) منجر به ضعف حافظه و بیحسی بیشتر فرد سالمند نسبت به تغییرات محیطی از جمله دما یا آسیبهای وارد شده به بدن میشود، همچنین واکنشهای سالمند را کندتر کرده و حفظ ایمنی سالمند با خطر مواجه میکند.
- دستگاه اسکلتی
استخوانها با گذشت زمان کوتاه و نازک میشوند که میتواند باعث کاهش قد، ایجاد خمیدگی در قد و بروز بیماریهای استخوان و مفاصل از جمله آرتروز (درد مفاصل) و پوکی استخوان گردد.
- دستگاه عضلانی
با افزایش سن رفته رفته حجم و قدرت عضلات کاهش یافته و عضلات رو به تحلیل میروند. از طرف دیگر انعطافپذیری بافت پیوندی اطراف مفاصل کاهش یافته و اصطلاحاً باعث خشکی مفصلها میشود. مجموعه این عوارض در دستگاه عضلانی و دستگاه اسکلتی، مشکلات حرکتی سالمند را در پی خواهد داشت. به مرور سرعت راه رفتن، بعد از 70 سالگی کم میشود، مکث و ایستادنها بین راه رفتن افزایش مییابد و کم کم استفاده از تجهیزات کمکی مانند عصا یا واکر برای راه رفتن ضروری میشود.
- دستگاههای بینایی و شنوایی
با افزایش سن قدرت انطباق و نیز شفافیت دید چشمها کاهش پیدا میکند. این روند معمولاً از حدود 50 سالگی آغاز شده و در آن رفته رفته خواندن مطالب به ویژه کلمات با اندازه کوچک و در نور کم سخت میشود. سرعت پیدا کردن اشیا نیز کمتر میشود. مشکلات شنوایی نیز با بالارفتن سن به ویژه حدود 75 سالگی برای بسیاری از سالمندان به وجود می-آیند. بسیاری از افراد به ویژه مردان و در اقشار کم درآمد، به مشکلات شنوایی خود توجه کافی نداشته و از تجهیزات کمکی استفاده نمیکنند که این امر منجر به تحت تأثیرقرار گرفتن ارتباطات اجتماعی، انزوا و افسردگی آنها میشود.

- دستگاه ایمنی
با تغییرات ناشی از بدن و ضعف دستگاههای مختلف، دستگاه ایمنی بدن نیز ضعیفتر شده و فرد سالمند استعداد بیشتری برای ابتلا به بیماریهای مختلف به ویژه بیماریهای مسری پیدا میکند. تغذیه نادرست، عدم فعالیت بدنی مناسب و عدم رعایت بهداشت نیز خود به این امر دامن میزنند.
- دستگاه ادراری
با ورود به دوران سالمندی رفته رفته حالت ارتجاعی مثانه کاهش یافته و عضلات کنترل کننده ادرار نیز ضعیفتر میشود. از اینرو کاهش توانایی یا عدم توانایی کنترل ادرار در میان سالمندان مشاهده میشود. عفونتهای ادراری از دیگر مسائل شایع دوران سالمندی است که اغلب به دلیل ضعف سیستم ایمنی و نیز عدم رعایت بهداشت روی میدهند. در دوران سالمندی عملکرد جنسی ضعیفتر شده اما از بین نمیرود.
- دستگاه پوششی (پوست و مو)
معمولاً کشش و انعطافپذیری پوست در سنین سالمندی کاهش یافته و پوست خشکتر، چروکتر و زمختتر میشود. موها معمولاً رو به سفیدی و نازک شدن رفته و حجم آنان کاهش پیدا میکند.
علاوه بر تغییرات جسمی، از نظر روانی نیز تغییراتی در سالمند ایجاد میشود که شدت بروز آنها به طور قابل توجهی بستگی به نوع شخصیت و سبک زندگی سالمند و اطرافیان وی دارد. تغییرات دوران سالمندی امری طبیعی و اجتناب ناپذیر بوده و انعطافپذیری سالمندان برای پذیرش و انطباق سبک زندگی خود با آن، نقش مهمی در زندگی سالمند و خانوادهاش خواهد داشت. تغییراتی که ممکن است از نظر روانی در این دوران برای سالمندان رخ دهد میتواند شامل موارد زیر باشد:
- نیاز به توجه
در این دوران، نیاز به مورد توجه قرار گرفتن بیشتر میشود به طوری که بسیاری از سالمندان توقع دارند همانطور که آنها زندگی خود را صرف تربیت و رشد فرزندان خود کردهند، فرزندان نیز به نیازهای ایشان در این دوران توجه کنند. در صورت عدم دریافت توجه کافی، برخی سالمندان به کارهایی مانند تظاهر به احساس درد یا بیماری روی میآورند تا توجه عاطفی اعضای خانواده را جلب کنند.

- کاهش توانایی ذهنی و شناختی
به یاد نیاوردن یا افزایش زمان به یادآوری وقایع به علت کاهش سرعت پردازش، ذخیرهسازی و به یادآوری اطلاعات در افراد مسن شایع است. به همین خاطر یادگیری موارد جدید نیز در سالمندان کندتر از بقیه افراد صورت میپذیرد.

- احتیاط
معمولاً در دوران سالمندی افراد به علل مختلف از جمله کاهش تواناییهای جسمی و ذهنی، احتیاط بیشتری میکنند. علت مهم احتیاط این است که افراد در دوران سالمندی به علت ضعفهای موجود احتمال از دست دادن را بیشتر از بدست آوردن موارد جدید میدانند و برای همین در بسیاری از مواقع از خطر کردن گریزان هستند و بیشتر تمایل به حفظ وضع موجود دارند.
- اضطراب
در دوران سالمندی به علل مختلف از جمله بروز بیماریها و مشکلات مختلف، کاهش تواناییهای جسمی و ذهنی و نیز عدم دریافت توجه کافی اطرافیان، اضطراب بیشتر میشود. برای همین برخی سالمندان رفتارهایی همراه با نگرانیهای شدید و اضطرابهای ناگهانی نسبت به سلامت خود دارند و به صورت مداوم از ناراحتیهای جسمیشان شکایت میکنند.
- پرخاشگری
در بعضی سالمندان به علت کاهش اعتماد به نفس، صبر و تحمل، حواس پرتی، احساس گناه، ناامیدی، اضطراب، ناتمام گذاشتن کارها، عدم دریافت توجه کافی و نیز بروز بیماریهای جسمی و ذهنی، رفتارهای پرخاشگرانه از جمله بد دهانی، ناسزا گفتن و حتی درگیریهای جسمی مشاهده میشود که باید علل آنها را ریشه یابی کرد.
- افسردگی
افسردگی از بیماریهای روانی شایع میان سالمندان است. فوت اطرافیان مورد علاقه سالمند مثل دوستان، اعضای خانواده، همسایهها و …، کاهش ارتباطات اجتماعی، انزوا، تعصبات، کاهش توانایی جسمی و ذهنی، از بین رفتن استقلال و احساس سربار بودن از جمله علل افسردگی در سالمندان هستند. افسردگی در سالمندان میتواند عوارض شدید جسمی را نیز به دنبال داشته باشد.
- وسواس
شدت یافتن وسواسها نیز در میان برخی از سالمندان مشاهده شده که میتواند به شکلهای مختلفی از جمله وسواس نسبت به امور بهداشتی، امنیت، تغذیه و … بروز کند و زندگی سالمند و اطرافیان را با مشکل مواجه کند.
- خواب
مشکلات خواب یکی دیگر از مشکلات بسیار رایج سالمندان است. معمولاً در سنین سالمندی افراد برای به خواب رفتن مدت زمان بیشتری را در رختخواب سپری میکنند، خواب عمیق به شدت کاهش مییابد و خواب منقطع و بیدار شدن در طول مدت خواب شبانه مشاهده میگردد.