افسردگی شایع‌ترین بیماری روانی در سالمندان می‌باشد. افسردگی در سالمندی یک بیماری قابل پیشگیری و درمان است که باید جدی گرفته شود. عدم توجه به افسردگی حتی می‌تواند منجر به بدتر شدن بیماری‌های جسمی نیز گردد. شایع‌ترین علل افسردگی در بین سالمندان عبارتند از:
- کاهش ارتباطات اجتماعی و انزوا
- کاهش درآمد و قابلیت تأمین نیازهای روزانه
- احساس عدم مفید بودن و عدم رضایت از گذر زمان
- ناراحتی از کاهش تونایی‌های جسمی و ذهنی با افزایش سن
- ترس از وابستگی و سرباری
- عوارض ناشی از مصرف بعضی داروها
نشانه‌های افسردگی در سالمندان
- غم و اندوه مداوم که حتی با رخ دادن اتفاق‌های خوشحال‌کننده نیز بهبود نمی‌یابند
- عدم تمایل به انجام فعالیت حتی فعالیت‌های مورد علاقه قبلی
- از دست دادن علاقه به معاشرت با دوستان و سپس خانواده
- احساس گناه و سرزنش کردن خود
- بدبینی شدید و مشهود نسبت به آینده
- صحبت در مورد تمایل به مردن و یا اقدام به خودکشی
برای پیشگیری از بروز افسردگی موارد زیر را مدنظر قرار دهید
- تا جای ممکن از تنهایی دوری کنید.
- به کارهای مورد علاقه خود برسید. موسیقی گوش کنید، فیلم ببینید، باغبانی کنید و با دوستان خود به گردش بروید.
- ارتباط خود را با خانواده و دوستان و نزدیکان حفظ کنید و برای ملاقات یا حتی صحبت تلفنی آنها برنامه منظمی داشته باشید.
- برای داشتن یک کار سبک و رهایی از بیکاری توسط خود یا خانواده برنامه‌ریزی کنید. لازم نیست الزاماً به کارهای استخدامی فکر کنید. می‌توانید با مشاغل خانگی مثل تولید ترشی و مرباجات، پرورش گل و گیاه، حیوانات، بافتنی، کاردستی و … و فروش آنها به نزدیکان یا امانت گذاشتن آنها نزد مغازه داران محلی برای فروش، نسبت به پرکردن اوقات فراغت خود اقدام کنید.
- برای داشتن یک برنامه ورزشی منظم مثل پیاده روی، شنا یا کوه پیمایی ترجیحاً با دوستان یا خانواده اقدام کنید.
- به خواب منظم خود توجه داشته باشید.
- حتماً تغذیه خود را از مواد مغذی مثل میوه و سبزیجات تازه، شیر و لبنیات، مغزیجات خام، گوشت سفید یا قرمز بدون چربی و… انتخاب کنید تا مبادا کاهش مواد مغذی مورد نیاز باعث عوارض جسمی و مانع انجام فعالیت‌های شما شود.
- روزانه مایعات به ویژه آب بیشتری مصرف کنید.
- نسبت به درمان بیماری‌ها و عوارض جسمی خود به ویژه بیماری‌های حرکتی مثل پادرد، کمر درد و … اقدام کنید. در صورت لزوم ابزارهای کمکی مثل عصا، واکر، اسکوتر، ویلچر دستی یا برقی یا دوچرخه برقی تهیه کنید و نگذارید بیماری‌های حرکتی مانع ارتباط شما با بقیه گردد.
- توقعات خود از بقیه را پایین بیاورد. به نظرات و خواسته‌های فرادی که با شما در ارتباط هستند، اهمیت بدهید و سعی کنید شرایط و احساسات آنها را نیز درک کنید.
- تنها به ابراز نصیحت‌های خود به اطرافیان، ترجیحاً یکبار و همراه با تجربه‌های قبلی بسنده کنید. به خاطر اجرا نشدن پندهای خود توسط نزدیکان به ویژه فرزندان احساس تأسف نکنید چون شما وظایف خود را انجام داده‌اید. همه انسان‌ها حتی فرزندان شما از اشتباه مصون نیستند.
- به کمک‌های فرزندان به عنوان سربار بر فرزندان بودن نگاه نکنید. فرزندان شما با کمک به شما احساس بهتری پیدا می‌کنند چون شما نیز روزگاری دراز یاور و پشتیبان آنها بودهاید.
- در صورت فشار مالی تنها به انجام امور ضروری بسنده کنید. لازم نیست اگر از نظر مالی تحت فشار هستید بازهم نسبت به برگزاری مهمانی‌های تجملی برای فرزندان و نوه‌ها اقدام کنید. به فرزندان خود شرایط مالی خود را متذکر شوید و بدانید که این کار هیچ اشکالی ندارد.
- کمک‌های داوطلبانه انجام دهید. به خیریه‌ها بروید و به نیازمندان محل کمک کنید. برای حل مشکلات بقیه اگر کاری از شما ساخته است انجام دهید تا حس مفید بودن بیشتری داشته باشید.
- یادگیری را جدی بگیرید. هیچ وقت برای یادگیری مهارت جدید دیر نیست. اگر مهارتی بوده که به یادگیری آن علاقه‌مند بودهاید برای آموزش آن تلاش کنید.
- به خنده و طنز توجه جدی داشته باشید. با دوستان طناز خود بیشتر رفت و آمد کنید. برنامه‌های طنز مورد علاقه خود را ببینید. مطالب طنز بخوانید و همیشه شوخ طبعی خود را حفظ کنید.
- بجای دیدن تلویزیون یا شنیدن رادیو ترجیحاً وقت خود را با مطالعه کتاب پرکنید.
- گروه‌های محلی را تشکیل دهید تا در ساعات بیکاری نسبت به گردهم‌آیی و بحث پیرامون موارد دلخواه اقدام کنید.
- به هیچ عنوان ارتباط خود با خانواده را قطع نکنید. تا جای ممکن از خانه خود به مرکز سالمندان نقل مکان نکنید. آمار افسردگی در سالمندان خانه سالمندان بسیار بیشتر از سالمندانی است که نزد خانواده زندگی می‌کنند.
- از نوه‌ها و کودکان فامیل نگهداری کنید. با آنها بازی کنید و برایشان قصه‌گویی کنید یا انجام فعالیت‌های روزمره را به آنها آموزش دهید.
در صورت مشاهده علائم افسردگی در خود یا نزدیکانتان حتماً آنها را جدی بگیرید. همانطور که ذکر شد طولانی شدن مدت افسردگی می‌تواند عوارض شدیدی را بر جای گذارد و حتی موجب تشدید دیگر بیماری‌های جسمی شما شود. برای درمان خود به روانشناس یا روانپزشک مراجعه کنید و با کمک ایشان برای درمان برنامه‌ریزی کنید. اصلاً از مراجعه به پزشک ابا نداشته باشید و بدانید افسردگی بیماری شایع دوران سالمندی است که بسیاری به آن مبتلا شده و درمان می‌شوند.