درد شکم می‌تواند ناشی از بافت‌ها و دیواره شکم که اطراف حفره شکمی را احاطه کرده‌اند، باشد و برای توصیف درد از اندام‌های درون حفره شکم استفاده می‌شود. شکم توسط پایین‌ترین دنده و دیافراگم در بالا و استخوان لگن در پایین محصور شده است. اعضای داخل حفره شکم عبارتند از: معده، روده باریک، روده بزرگ، کبد، کیسه صفرا، طحال و پانکراس (لوزالمعده).
درد شکم می‌تواند بسیار متنوع باشد وقتی درد شکمی رخ می‌دهد می‌تواند به اشکال زیر باشد:
حاد، مزمن، تیرکشنده، گرفتگی، پیچ خوردن، به صورت منقطع مانند یا به صورت پیوسته باشد. همچنین ممکن است همراه تهوع یاشد و باعث بی‌تابی بیمارشود.
علل شایع
علت‌های شایع دردهای شکمی شامل موارد زیر هستند:
- دردهای قاعدگی و یا مشکلات مربوط به حاملگی باشد.
- مشکلات روده‌ای از جمله یبوست، گاز شکمی و یا اسهال
- زخم معده، یا تحریک معده مانند سوء هاضمه و سوزش سردل
- بیماری سندرم روده تحریک پذیر (IBS)
- بیماری‌های عفونی مانند اسهال و استفراغ، مسمومیت غذایی یا بیماری‌های مقاربتی و لگن
- عفونت‌های دستگاه ادراری
- سنگ کلیه
- آپاندیسیت (التهاب آپاندیس)
- سنگ کیسه صفرا و مشکلات کبدی
- التهاب کبد (هپاتیت)
- کولیت (التهاب روده)
درد شکم ممکن است ناشی از شکم نباشد. برخی از علت‌ها شامل حملات قلبی، پنومونی (عفونت ریه)، شرایطی در لگن یا کشاله ران و زونا می‌باشند.
درد ممکن است همراه با مشکلات دفع ادرار، حرکات روده، مشکلات گوارشی و یا حتی نفخ رخ می‌دهد.
تشخیص
تشخیص علت ایجادکننده درد شکم مشکل است زیرا:
- ممکن است علائم غیر معمول باشد.
- آزمایش‌ها همیشه غیر عادی نیست.
- بیماری‌ها می‌توانند شبیه هم باشند.
- خصوصیات درد می‌تواند تغییر کند.
با وجود بسیاری از اعضاء و ساختارهای داخل بدن، گاهی اوقات پیدا کردن علت درد دشوار است. پزشکان مطمئن خواهند شد که شما نیاز به عمل جراحی و یا بستری شدن دارید یا نه؟
نکات قابل توجه خصوصیات درد که می‌تواند به تشخیص کمک کند عبارتند از:
- شروع درد: کی درد شروع می‌شود؟ بیشتر در صبح و یا در شب؟
- محل درد: با نشان دادن محل درد می‌توان علت را دانست.
- خصوصیات و شدت درد و آیا درد به اندام‌های دیگر انتشار یافته است؟
- طول مدت درد: درد سندرم روده تحریک پذیر ماه‌ها و یا سال‌ها طول می‌کشد.
- چه چیزی باعث بدتر شدن درد می‌شود؟
- چه چیزی درد را آرام می‌کند؟
- دقت در علائم و نشانه‌ها از قبیل: تب، اسهال و یا خون‌ریزی
موارد زیر را به پزشک بگویید تا راحتتر بتواند علت درد شکم را تشخیص دهد؟
- داروهایی که مصرف می‌کنید، گیاهی و یا شیمیایی
- اگر آلرژی (حساسیت) به دارو، غذا و یا گرد و خاک دارید.
- داروهایی را که برای کاهش درد شکم مصرف کرده‌اید.
- اگر دارای دیابت، بیماری قلبی و یا دیگر بیماری‌ها هستید.
- اگر قبلا عمل جراحی داشته‌اید.
- آزمایشاتی را که انجام داده‌اید: مثل کولونوسکوپی، عکس برداری با اشعه ایکس و غیره
- اگر قبلا در بیمارستان بستری بوده‌اید.
- اگر قبلا در اعضای خانواده شما کسی دچار این علائم بوده است.
- اگر سابقه ابتلا به بیماری‌های معدی – روده‌ای در خانواده شما وجود دارد.
- اگر الکل مصرف می‌کنید و یا سیگار می‌کشید.
- اولین زمان بروز درد چه موقع بوده است؟
- درد چند مدت یک بار بروز می‌کند ؟
- آیا درد به طور ناگهانی شروع می‌شود؟
- شدت درد چقدر است؟
- علت درد چیست و چه چیزی آن را بدتر و یا بهتر می‌کند؟
- خصوصیات درد چیست؟ تیز، مبهم، سوزنده، فشاری و یا ثابت؟
- درد همراه با تب، لرز، عرق کردن، اسهال، تهوع و یا احساس ضعف می‌باشد.
آزمایشات و معایناتی که لازم به عمل آید شامل موارد زیر است:
- آزمایش خون برای تشخیص عفونت و یا خون‌ریزی. دیگر آزمایشاتی که باید انجام داد آنزیم‌های کبدی، پانکراس و قلبی برای اینکه مشخص شود دیگر عضوهای بدن درگیر هستند و یا خیر.
- آزمایش ادرار برای بررسی عفونت ادراری و یا خون
- نوارقلب برای رد کردن یک حمله قلبی
- عکس رادیولوژی، سونوگرافی یا سی تی اسکن
- معاینه مقعدی برای بررسی خون‌ریزی پنهان و یا دیگر مشکلات
- اگر شما یک مرد هستید بررسی آلت تناسلی و بیضه‌ها
- اگر شما یک زن باشید معاینات بالینی و واژینال برای یررسی مشکلات رحمی لوله‌های تخمدان و تخمدان
- تست حاملگی برای زنان
- ممکن است از شما در مورد فعالیت‌های جنسی مصرف داروها و الکل پرسیده شود بسیار مهم است که شما در پاسخ صادق باشید تا روش مناسبی برای درمان شما انتخاب شود.
- اگر شما مجبور به دادن آزمایش شوید پزشک نتایج آزمایش را برای شما توضیح خواهد داد. جواب برخی از آزمایشات ممکن است طول بکشد و پزشک شما مجبور است که آن‌ها را پیگیری کند.
- ممکن است برای پیدا کردن علت شما را به یک پزشک متخصص ارجاع دهند یا در اورژانس بستری کنند.
- انتظار نداشته باشید که در همان اولین مراجعه به پزشک، بیماری شما تشخیص داده شود. پزشک ممکن است قبل از تشخیص، به شما دارویی دهد. باید داروهای تجویز شده را مصرف کنید و از مصرف خودسرانه داروهای گیاهی و یا مکمل‌ها خودداری کنید.
درمان
درمان بستگی به علت ایجاد درد دارد که ممکن است شامل مراحل زیر باشد:
- داروی مسکن (به صورت خوراکی یا تزریقی)
درد به این وسیله ممکن است به طور کامل از بین نرود ولی می‌تواند تخفیف یابد.
- مایعات
ممکن است از طریق وریدی به شما مایعات تزریق شود تا از دست دهی مایعات اصلاح و معده و روده شما استراحت کنند.
- دارو
ممکن است برای جلوگیری از اسفراغ به شما دارو داده شود.
- ممنوع کردن خوردن
شما نباید تا زمانی که پزشک یا پرستار به شما اجازه بدهند و یا تا زمان ترخیص چیزی بخورید یا بیاشامید.
بیشتر دردها بدون درمان قابل توجهی از بین می‌رود و اغلب مردم تنها نیاز به تسکین علائم‌شان دارند.گاهی دردهای شکمی متوقف می‌شوند و علت آن‌ها هیچگاه شناخته نمی‌شوند و یا ممکن است علت آن‌ها با گذشت زمان مشخص شود.
در نهایت درمان بر اساس تشخیص است ممکن است بیمار با دارو و مراقبت در منزل مرخص شود و یا اینکه حتی نیاز به جراحی اورژانسی داشته باشد.
زمان مناسب مراجعه به پزشک یا اورژانس
در صورت ترخیص از اورژانس و مشاهده موارد زیر مجددا به اورژانس برگردید:
- اگر درد بیش از 24 ساعت ادامه پیدا کرد و یا شما علائم نگران کننده دیگری پیدا کردید.
- اگر درد تشدید پیدا کرد.
- اگر ضعف و بی‌حالی شدید داشتید.
- اگر شما درد زیر دل دارید که با ادرار کردن تشدید می‌شود.
- وقتی ناحیه معده خود را فشار می‌دهید این ناحیه به شدت دردناک است.
- اگر اسهال خونی استفراغ خونی و اجابت مزاج سیاه و قیری شکل وتب بالای 38 درجه پیدا کردید.
- اگر باردار هستید یا احتمال آن را می‌دهید.
- اگر درد از قسمت بالا و سمت راست شکم شروع شده و به پشت تیر می‌کشد و یا شما قبل از شروع درد غذای چرب خورده‌اید.
- اگر درد از پشت و زیر دنده‌ها شروع شده و به کشاله ران تیر می‌کشد. یا درد به صورت کولیکی است که می‌گیرد و ول می‌کند. یا در ادرار خود خون مشاهده نموده‌اید.
- اگر در هنگام اجابت مزاج خود خون یا بلغم مشاهده نموده‌اید.
- اگر مدت طولانی است که اجابت مزاج نداشتید.
- اگر مرخص شوید و احساس کنید که حالتان رو به بدتر شدن است به خصوص اگر رنگ پریده یا بی‌حال شوید و یا شکم سفت شود و یا علائم جدیدی پیدا کردید.
- بر اساس توصیه‌های پزشک
- سایر علائم نگران کننده و اورژانسی