روشی برای تمیز کردن راه هوایی از ترشحات، در بیمارانی که به دلیل کاهش سطح هوشیاری و ضعف عضلات تنفسی قادر به انجام سرفه و تخلیه ترشحات خود نبوده و همچنین در بیمارانی که دارای راه هوایی مصنوعی مثل لوله تراشه و تراکئوستومی هستند، می‌باشد.

در بیمارانی که تراکئوستومی شده‌اند مکانیسم سرفه ضعیف است. این بیماران برای دفع ترشحات دستگاه تنفس دچار مشکل هستند و نیاز به ساکشن دارند.

زمانی باید بیمار را ساکشن کنید که صدای غیرطبیعی در ریه‌ها شنیده شود یا اینکه شما ترشحات را مشاهده نمایید.

 توجه داشته باشید که ساکشن کردن غیر ضروری علاوه بر آنکه خطر عفونت را بالا می‌برد باعث آسیب به دستگاه تنفسی بیمار می‌شود.

چه وسایلی جهت ساکشن تراکئوستومی مورد نیازند؟

سرنگ 5 سی سی حاوی سرم شستشو، گاز استریل، ماسک، دستگاه ساکشن، دستکش استریل، سر ساکشن (ترجیحا رنگ سفید)، آمبوبگ، لوله رابط ساکشن، کپسول اکسیژن.

توصیه می‌شود آموزش ساکشن کردن در بخش توسط پرستار به شما داده شود و این کار را چند بار در کنار پرستار انجام داده باشید. اطلاعات زیر جهت یادآوری موارد گفته شده می‌باشد:

• قبل از انجام ساکشن حتماً از دستگاه بخور و فیزیوتراپی قفسه سینه استفاده کنید. این کار باعث رقیق‌تر شدن و کنده شدن ترشحات از مسیر راه هوایی می‌شود و عمل ساکشن کردن به طور موثرتری انجام می‌پذیرد.
• در صورتی که بیمار هوشیار باشد با وی صحبت کنید و بگویید امکان دارد حین ساکشن کردن احساس ناخوشایندی داشته باشد. او را به آرامش دعوت کنید.
• سپس دست خود را بشویید و ماسک بزنید.
• حدود 5-3 دقیقه به بیمار اکسیژن با غلظت 10 لیتر بدهید این کار باعث می‌شود بیمار حین ساکشن کردن دچار کمبود اکسیژن نشود.
• سپس دستگاه ساکشن را روشن کنید و روی دور متوسط تنظیم نمایید (دور دستگاه نباید بیش از 120 میلی‌متر جیوه باشد).
• لوله رابط ساکشن را به دستگاه ساکشن وصل نمایید و سر ساکشن را بدون آنکه از پوشش کامل خارج کنید به لوله رابط ساکشن وصل کنید.
• سپس بیمار را در وضعیت نیمه نشسته قرار دهید.
• دستکش استریل بپوشید و سر ساکشن را بدون آنکه با جایی تماس پيدا کند از پوشش خارج کنید.
• سر ساکشن را حدود 10 تا 15 سانتی‌متر وارد تراکئوستومی کرده و با یک چرخش 360 درجه به آرامی بین انگشت شست و اشاره چرخانده و آن را از تراکئوستومی خارج نمایید.

نکته:

این عملیات نباید بیش از 10 تا 15 ثانیه طول بکشد. بسته به میزان ترشحات بیمار این عمل را چندین بار تکرار نمایید. دقت کنید در بین هر بار ساکشن کردن به بیمار 5-3 دقیقه اکسیژن با غلظت 10 لیتر بدهید و لوله ساکشن را با سرم شستشو بشویید.

چه نکاتی در هنگام ساکشن تراکئوستومی باید رعایت شود؟

• اگر ترشحات بیمار غلیظ بود و یا به صورت تکه‌های خلط جامد در آمده است بهتر است مدت زمان بیشتری از بخور استفاده نمایید.
• اگر ترشحات به خوبی خارج نشد، از یک نفر کمک بخواهید و نفر دوم حدود 2 سی‌سی سرم شستشو استریل را در تراکئوستومی بریزد و چندین بار آمبو بزند سپس شما ساکشن کنید. این کار باعث کنده شدن ترشحات می‌شود. این عمل را از پرسنل پرستاری بخش سؤال نمایید که به شما آموزش دهند.
• در صورتی که گاز زیر تراکئوستومی آلوده به ترشحات گردید و مرطوب شد، چندین بار در روز باید تعویض شود.

• در صورت آلوده شدن بند تراکئوستومی به ترشحات با رعایت اصول ایمنی آن را تعویض نمایید.
• بند تراکئوستومی را طوری ببندید که دو انگشت به راحتی از زیر آن رد شود.
• قبل از هر بار تغذیه چک کنید کاف تراکئوستومی پر از هوا باشد.
• مراقب باشید کاف را قیچی نکنید. در صورت قیچی شدن یا سوراخ شدن کاف با یک فرد کارشناس تماس بگیرید و مراقب باشید تراکئوستومی از جای خود خارج نشود.
• در حین استراحت کردن احیانا پتو، ملحفه و … روی تراکئوستومی بیمار را مسدود نکند.
• از ارتباط بیمار با افرادی که مبتلا به سرما خوردگی یا دیگر عفونت‌های دستگاه تنفسی هستند جلوگیری کنید.
• مراقب باشید محل استراحت بیمار عاری از گرد و خاک باشد و اگر مگسی وجود دارد از پشه بند و یا پارچه توری برای جلوگیری از وارد شدن پشه و مگس در لوله تراکئوستومی استفاده کنید.
• هیچ شی خارجی را هرگز وارد تراکئوستومی نکنید.
• هنگامی که بیمار سرفه می‌کند آمبو نزنید این عمل باعث آسیب شدید به بافت ریه می‌شود.
• توجه کنید در صورتی که ترشحات مسیر تراکئوستومی را مسدود کند، بیمار دچار کمبود اکسیژن و نهایتاً خفگی می‌شود. پس در این رابطه دقت کافی داشته باشید.
• در صورتی که لوله تراکئوستومی به هر دلیلی از جای خود خارج شد برای جاگذاری آن اقدام نکنید. بلکه بلافاصله به بیمار از مسیر تراکئوستومی اکسیژن بدهید و با پزشک معالج تماس حاصل نمایید.
• دقت کنید هر بار ساکشن نباید بیشتر از 10 ثانیه طول بکشد زیرا ممکن است بیمار با کمبود اکسیژن مواجهه شود. کمبود اکسیژن به هر دلیلی می‌تواند اثرات جبران ناپذیری بر مغز بیمار بگذارد.
• دستگاه تنفس بیمار بسیار حساس و آسیب‌پذیر است. پس لطفاً نکات استریل را به دقت رعایت نمایید.
• هیچ گاه به صرف اینکه ترشحات بیمار بسیار زیاد است بیشتر از 10 ثانیه سر ساکشن را در راه هوایی بیمار نگه ندارید.
• بین هر مرحله از عمل ساکشن به مدت 5-3 دقیقه اجازه دهید بیمار به صورت طبیعی تنفس کند و اکسیژن با درصد بالا دریافت نماید. بعد از آنکه متوجه شدید وضعیت تنفس بیمار کاملا مطلوب است می‌توانید اکسیژن را قطع کنید.
• در صورت مشاهده ترشحات خونی همراه با عملیات ساکشن 2 سی‌سی آب مقطر استریل وارد تراکئوستومی نمایید با انجام این کار خونریزی کنترل می‌شود در این صورت از ادامه ساکشن خودداری نمایید زیرا بافت سیستم تنفسی آسیب دیده است. در صورت تکرار خونریزی حتما با پزشک معالجتان مشورت نمایید.
• بین هر بار ساکشن حتما به بیمار اکسیژن با درصد بالا بدهید.
• سر ساکشن‌ها یک‌بار مصرف هستند بعد از هر بار استفاده باید دور انداخته شوند.
• هیچ گاه سر ساکشن را بیش از 10 تا 15 سانتی‌متر وارد لوله تراکئوستومی نکنید این عمل باعث آسیب به بافت ریه و خونریزی آن می‌شود.
• ساکشن را ترجیحا بهتر است قبل از وعده غذایی، قبل از خواب و بعد از خواب انجام دهید. اما دقت داشته باشید که عملیات ساکشن زمان مشخصی ندارد و در واقع برحسب نیاز بیمار است.
• هرگز سر ساکشنی که وارد دهان بیمار کرده‌اید را وارد تراکئوستومی نکنید زیرا بلافاصله باعث انتشار عفونت می‌شود.
• بعد از هر بار ساکشن مقداری سرم شستشو وارد لوله رابط ساکشن کنید تا ترشحات کاملاً از لوله پاک شود و دستگاه ساکشن برای استفاده مجدد آماده گردد.
• بعد از اتمام عملیات ساکشن سر لوله رابط را با یک گاز استریل بپوشانید.
• نوشیدن مایعات گرم می‌تواند در رقیق کردن ترشحات موثر باشد.
• در حین ساکشن بیمار را تشویق به سرفه نمایید. این کار باعث کنده شدن ترشحات انباشته شده در انتهای راه هوایی می‌گردد.
• حداقل روزی 3 بار ظرف جمع کننده ترشحات را خارج کرده و به خوبی با آب و مایع سفید کننده بشویید و در معرض نور خورشید آن را خشک نمایید.
• بعد از اتمام عملیات ساکشن دست‌ها را با آب و صابون بشویید و خشک کنید.
• در صورتی که سر ساکشن به راحتی وارد تراکئوستومی نمی‌شود می‌توانید آن را با مقدار کمی سرم شستشوی استریل و یا ژل لوبریکانت آغشته نمایید و مجدداً برای انجام عملیات ساکشن اقدام نمایید (ژل لوبریکانت در داروخانه‌ها موجود می‌باشد).
• هنگام ساکشن کردن به آرامی لوله تراکئوستومی را با دست نگه دارید تا از بیرون آمدن آن ممانعت کنید.
• بعد از اتمام عملیات ساکشن کلیه وسایل آلوده را در کیسه نایلونی بریزد و سپس آن‌ را در سطل زباله بیندازید. با این اقدام از انتشار آلودگی پیشگیری می‌نمایید.