مدیریت بیماری
عیوب مقعد در نوزاد
لوله گوارش با طولی معادل 690 تا 780 سانتی‌متر از دهان شروع شده و از طريق مری، معده و روده‌ها به مقعد ختم می‌شود. عیوب مقعد و راست روده نوزاد انواع متفاوتی دارند و به علت تكامل غير عادی جنين ایجاد می‌شود. مقعد بسته (آنوس بسته) نوعی ناهنجاری مادرزادی است و وضعیتی است که مقعد بیمار یا اصلا وجود ندارد یا به جای آن، یک سوراخ کوچک در مقعد یا محل دیگری غیر از محل طبیعی ایجاد شده است. در چنین حالتی نوزاد قادر به دفع مدفوع از طریق معمول نیست.
آنوس بسته یکی از شایع‌ترین مشکلات اطفال است. از آنجایی که معمولاً بیماران مبتلا به آنوس بسته در چند روز اول نوزادی تحت عمل جراحی قرار می‌‌گیرند، تشخیص بیماری‌های همراه دیگر در این گروه از اهمیت بالایی برخوردار است.
بیماری‌های همراه مقعد بسته
این کودکان ممکن است به طور همزمان، ناهنجارهای دیگری نیز داشته باشند. از جمله ناهنجاری‌هایی که در ستون فقرات، قلب، مری و نای، سیستم ادراری و اندام‌ها وجود دارد.
در بیماران مقعد بسته، شدت ضایعه متفاوت است. گاهی تشکیل نشدن مقعد ممکن است همراه با عدم تشکیل استخوان خاجی و اعصاب و عضلات مربوط به مقعد یا عدم تشکیل یک قسمت یا تمام روده بزرگ باشد. گاهی کلیه قسمت‌های داخلی ساخته شده‌اند و مقعد فقط با یک لایه پوست پوشیده شده است که بسته به نظر می‌رسد.
در نوع اول شدت ضایعه بسیار زیاد و در نوع دوم شدت ضایعه بسیار کم است. هر چه شدت ضایعه بیشتر باشد، ناهنجاری‌های همراه بیشتر است.
علائم و نشانه‌ها
زمانی که نوزاد دچار عیوبی در ناحیه مقعد باشد علائم زیر را در نوزاد مشاهده می‌نمائید:
- نفخ شكم
- استفراغ و عدم تحمل شیر در 24 تا 48 ساعت اول بعد از تولد
- عدم دفع مكونيوم یا مدفوع
- وجود مكونيوم در ادرار
- فقدان چين ميانی پرينه
- وجود گودی در ناحيه مقعد بدون سوراخ
علل شایع
عیوب مقعد در نوزاد، به دلایل مادرزادی ایجاد می‌شود و نوزاد در همان روزهای اول تحت عمل جراحی قرار می‌گیرد.
تشخیص
پزشک جهت تشخیص نوع عیوب در مقعد از اقدامات تشخیصی زیر استفاده می‌نماید:
- معاینه و بررسی توسط پزشک 18-12 ساعت بعد از تولد
- سونوگرافی
- راديوگرافی
- ام.آر.آی (MRI)
- پيلوگرافی و بررسی سیستم ادراری
درمان
درمان بلافاصله پس از تشخیص و بسته به وسعت ضايعه متفاوت و شامل جراحی می‌باشد.
- در نوع شدید که معمولا فاصله بین انتهای روده بسته شده تا مقعد بیشتر از یک سانتی‌متر است و معمولا روده با پوست هیچ رابطهای ندارد، درمان اولیه به شکل باز کردن روده بزرگ به بیرون از شکم یا کلوستومی می‌باشد. به محل سوراخ روده روی شکم استوما گفته می‌شود.
- در انواع خفیف‌تر که فاصله روده با پوست کمتر از یک سانتی‌متر است و با یک سوراخ به پوست ارتباط دارد، معمولا در عمل اول می‌توان مقعد را اصلاح کرد.
شرایط موفقیت عمل جراحی
در صورتی که نوزاد دارای شرایط زیر باشد موفقیت در عمل جراحی برای نوزاد بیشتر خواهد بود:
- بچه‌هایی که مبتلا به نوع خفیف‌تر ضایعه می‌باشند و ناهنجاری‌های مهره‌ای همراه ندارند، شانس خوبی برای اجابت مزاج طبیعی دارند.
- کسانی که مبتلا به نوع شدیدتر همراه با ناهنجاری‌های مهره‌ای می‌باشند، شانس ضعیفی برای بدست آوردن عملکرد طبیعی روده دارند.
نکاتی که لازم است حین بستری در بیمارستان رعایت نمائید.
- عدم تغذیه نوزاد از طریق دهان و ناشتا کردن آن
- برقراری راه وریدی و شروع مایعات وریدی
- جاگذاری لوله بینی معده‌ای برای کاهش فشار معده
- تزریق آنتی بیوتیک تزریقی
- کنترل دفع و جذب مایعات
- مشاهده 24 ساعته پرینه از نظر دفع مدفوع
- گذاشتن سوند ادراری
- در صورت اجازه پزشک بعد از هوشیاری کامل می‌توانید نوزاد خود را شیر دهید.
- در صورتی که استفراغ داشت شیردهی را متوقف و در صورت اجازه مجدد پزشک شیردهی را ادامه دهید.
- از دستکاری سرم‌ها و رابطهای متصل به نوزاد، خودداری کنید.
- داروها طبق تجویز پزشک و در فواصل مشخص توسط پرستار برای نوزاد شما اجرا خواهد شد.
- با تیم مراقبتی در زمان انجام اقدامات تشخیصی و درمانی همکاری نمایید.
- در صورت مشاهده خونریزی از محل عمل جراحی و خیس شدن پانسمان و یا در ادرار به پرستار خود اطلاع دهید.
- مواظب باشید در زمان خواب و استراحت برانول یا لوله سرم از دست نوزاد شما خارج نشود.
- ممکن است روزانه از نوزاد شما خونگیری شود.
- از دادن خودسرانه داروها و بدون اجازه پزشک خودداری نمایید.
- در مورد انتخاب روش‌های درمانی با پزشک مشورت نمایید.
- هر ساعت دفع مدفوع نوزاد خود را بررسی نمایید.
- لوله معده نوزاد در صورت اجازه پزشک و قبل از ترخیص خارج خواهد شد.
نکاتی که لازم است پس از ترخیص از بیمارستان و بازگشت به منزل رعایت نمائید.
- جهت جلوگیری از یبوست مرتب نوزاد خود را شیر دهید.
- بعد از عمل تا حصول بهبودی کامل، بیمار باید زیر نظر جراح اطفال قرار گیرد. چون مقعد تازه تشکیل شده حدود 6 ماه بر اساس برنامه‌ای خاص نیاز به گشاد کردن خواهد داشت. دو بار در روز 3 تا 4 سانتی‌متر از ژل گشاد کننده برای مدت 30 ثانیه در مقعد گذاشته می‌شود.
- مراقب زخم ناحیه عمل باشید و به صورت استریل آن را پانسمان نمایید.
- پماد آنتی بیوتیک تا 2 هفته بعد از جراحی به روی برش محل عمل مصرف می‌شود.
- پس از جراحی برای جلوگیری ازخطر یبوست نوزاد فقط شیرمادر بخورد.
- مقدار مدفوع و نوع مواد دفعی به طور مداوم بررسی شود.
- مراقبت از استوما (سوراخ روده به شکم) از نظر خونریزی و رنگ استوما، استوما باید صورتی رنگ باشد، خونریزی نداشته باشد.
- مراقبت از پوست اطراف استوما، پوست نباید خشک و ملتهب یا زخم باشد.
- از وارد آوردن ضربه مستقیم به استوما خودداری نمایید.
- شستشوی کلستومی و پوست اطراف آن فقط با آب ولرم تا گرم و بر اساس دستور پزشک از پماد لازم جهت پوست اطراف استوما استفاده شود.
- برای تمیز کردن ناحیه کلستومی از پارچه نرم و تمیز استفاده شود.
- جهت جلوگیری از فشار روی ناحیه استوما، پوشک نوزاد زیر ناحیه بسته شود. از لباس‌های نازک و آزاد استفاده گردد تا کیسه کلستومی تحت فشار نباشد.
- جهت عمل جراحی بعدی پس از جراحی کلستومی لازم است والدین از هر نظر آمادگی لازم را داشته باشند.
- شما می‌توانید نوزاد خود را با کیسه یا بدون کلستومی به راحتی حمام کرده ولی توجه داشته باشید بقایای صابون به داخل محل کلستومی داخل نشود بهتر است از صابون‌های بدون چربی استفاده گردد.
- هنگامی که نصف حجم کیسه پر شد اقدام به تخلیه و یا تعویض کیسه نمائید.
زمان مراجعه بعدی
- بطور منظم و در فواصل تعیین شده به پزشک مراجعه نمایید.
- هرگونه تورم، قرمزی و یا التهاب و یا حساسیت اطراف استوما را به دقت بررسی و با پزشک خود مشورت کنید.
- در صورت مشاهده علائم زیر به پزشک معالج یا بیمارستان مراجعه نمایید:
- درد شدید در اندام‌های جراحی شده
- درد و قرمزی در محل زخم
- ترشح چرکی از زخم
- تب و لرز
- بی‌اشتهایی
