ترومبوز ورید عمقی زمانی اتفاق می‌افتد که یک لخته خون (ترومبوز) در یک یا چند رگ بدن، (معمولا در پاها) ایجاد شود. ترومبوز ورید عمقی، می‌تواند باعث درد پا یا تورم شود، اما می‌تواند بدون هیچ نشانه ای هم رخ دهد.

ترومبوز وریدی عمقی می‌تواند در صورت وجود شرایط خاص پزشکی که بر لخته شدن خون تاثیر می‌گذارد، پیشرفت کند. این موضوع زمانی اتفاق می‌افتد که شما برای مدت طولانی حرکت نکنید، مثلا به تازگی یک عمل جراحی داشته باشید یا زمانی که فعالیت بدنی­تان به رخت­خواب محدود شود.

ترومبوز وریدی عمقی می‌تواند بسیار جدی و خطرناک باشد زیرا لخته‌های خون در رگ‌های شما می‌توانند شکسته شوند، از جریان خون شما عبور کنند و ریه را مسدود کرده (آمبولی ریه ) و وارد ریه­ها شوند.

علائم و نشانه‌ها

علائم و نشانه‌های ترومبوز وریدی عمقی عبارتند از:

• تورم در پای آسیب‌دیده (به ندرت، در هر دو پا تورم وجود دارد)
• درد پا
• پوست قرمز یا تغییر رنگ پوست.
• احساس گرما در پای آسیب‌دیده.

ترومبوز وریدی عمقی می‌تواند گاهی بدون علائم نیز باشد.

علل شایع

لخته‌های خون حاصل از ترومبوز ورید عمقی می‌تواند به وسیله هر چیزی که باعث جلوگیری از گردش خون یا لخته شدن خون به طور طبیعی شود، ایجاد گردد. از قبیل آسیب به ورید، جراحی، داروهای خاص و حرکات محدود.

 

عوامل تشدید کننده خطر

بسیاری از عوامل، خطر ابتلا به ترومبوز ورید عمقی را افزایش می‌دهند. هر چه بیشتر این عوامل را داشته باشید، خطر ابتلا به ترومبوز بیشتر خواهد بود. عوامل خطر عبارتند از:

• اختلالات خونی و انعقادی

بعضی از افراد دارای اختلالی هستند که لخته شدن خون در آنها راحت تر صورت می‌گیرد. این وضعیت ممکن است به تنهایی باعث ایجاد لخته‌های خون نشود مگر اینکه با یک یا چند عامل خطر دیگر ترکیب شود.

• استراحت طولانی مدت روی تخت

مانند اقامت طولانی مدت در بیمارستان، یا فلج. هنگامی که پاهای شما برای مدت طولانی بدون حرکت باقی بماند، خطر لخته شدن خون  افزایش می‌یابد.

• آسیب یا جراحت رگ‌ها و یا عمل جراحی

 این مورد نیز می‌تواند خطر لخته شدن خون را افزایش دهد.

• بارداری

بارداری باعث افزایش فشار داخل رگ‌ها در لگن و پاها می‌شود. زنان با سابقه ارثی این بیماری بیشتر در معرض خطر ابتلا هستند. خطر ابتلا به لخته شدن خون در حاملگی می‌تواند تا شش هفته پس از تولد کودک شما ادامه یابد.

• قرص‌های ضدبارداری (ضد بارداری خوراکی) یا درمان جایگزینی هورمون

هر دو می‌توانند توانایی خون را برای لخته شدن افزایش دهند.

• داشتن اضافه وزن یا چاقی

اضافه وزن باعث افزایش فشار داخل ورید در لگن و پاها می‌شود.

• سیگار کشیدن

سیگار بر گردش خون تاثیر می‌گذارد و می‌تواند خطر ابتلا به بیماری را افزایش دهد.

• سرطان

برخی از سرطان‌ها باعث افزایش بعضی مواد در خون و در نهایت لخته شدن خون می‌شود. برخی از روش‌های درمان سرطان نیز خطر لخته شدن خون را افزایش می‌دهند.

• نارسایی قلبی

این موضوع باعث افزایش خطر ابتلا به لخته شدن خون و آمبولی ریه می‌شود. از آنجا که افراد مبتلا به نارسایی قلبی عملکرد قلبی و ریه محدودی دارند، حتی علائم ناشی از آمبولی ریه کوچک نیز قابل توجه است.

• بیماری التهابی روده

 بیماری‌های روده‌ای، مانند بیماری کرون یا زخم روده، خطر ابتلا به لخته شدن خون را افزایش می‌دهد.

• سابقه شخصی یا خانوادگی ترومبوز ورید عمقی یا آمبولی ریه

اگر فردی در خانواده شما ترومبوز ورید عمقی یا آمبولی ریه یا هر دو آنها را داشته باشد، ممکن است خطر ابتلا به لخته شدن خون در شما نیز افزایش یابد.

• سن

داشتن بیش از 60 سال سن، خطر ابتلا به لخته شدن خون را افزایش می‌دهد، هرچند که این اتفاق در هر سنی ممکن است رخ دهد.

• نشستن برای مدت زمان طولانی مانند هنگام رانندگی یا پرواز

 هنگامی که پاهای خود را برای ساعت‌های طولانی ثابت نگه می‌دارید، ممکن است لخته‌های خون ایجاد شود.

عوارض احتمالی

• آمبولی ریه

یکی از عوارض جدی مرتبط با ترومبوز ورید عمقی، آمبولی ریوی است که ممکن است درصورت عدم درمان خطرآفرین باشد.

پیشگیری

اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از ترومبوز ورید عمقی شامل موارد زیر است:

• اجتناب از نشستن مداوم

اگر جراحی داشته‌اید یا به دلایل دیگر به استراحت در رخت­خواب می‌پردازید، سعی کنید در اسرع وقت حرکت کنید. اگر مدت زمان طولانی نشسته‌اید، پاها را حرکت دهید. اگر در حال سفر طولانی با ماشین هستید، هر یک ساعت یکبار یا بیشتر توقف کنید و راه بروید.

• اگر شما در هواپیما هستید، گاهی اوقات بایستید یا پیاده‌روی کنید

 اگر نمی‌توانید این کار را انجام دهید، پای خود را حرکت دهید. سعی کنید انگشتان پای خود را به همراه پاشنه‌های خود بالا ببرید.

تشخیص

برای تشخیص ترومبوز وریدی عمقی، پزشک از علائم شما سؤال خواهد کرد. پزشک همچنین، حساسیت یا تغییر رنگ پوست شما را در ناحیه تورم بررسی می‌کند.

پزشک ممکن است بررسی‌هایی دیگری نیز انجام دهد، از جمله:

• سونوگرافی

یک دستگاه به جایی که در آن لخته وجود دارد، امواج صوتی می‌فرستد. همانطور که امواج صوتی از طریق بافت شما حرکت می‌کنند و منعکس می‌شوند، یک رایانه امواج را به یک تصویر متحرک بر روی یک صفحه نمایش ویدئویی تبدیل می‌کند. لخته ممکن است در تصویر قابل مشاهده باشد. گاهی اوقات بعضی از سونوگرافی‌ها طی چند روز انجام می‌شود تا تعیین شود که آیا لخته خون در حال رشد است و یا آیا لخته جدیدی ایجاد شده است یا خیر.

• آزمایش خون

تقریبا همه افرادی که ترومبوز ورید عمقی شدید دارند، سطح نوع ماده مربوط به این بیماری در خون آنها بالاست.

• گاهی یک رنگ به داخل رگ بزرگ در پا یا مچ پا تزریق می‌شود. اشعه ایکس تصویری از رگ­ها در پاها ایجاد می‌کند تا پزشک بتواند لخته‌ها را ببیند. با این حال، روش‌های کمتر تهاجمی، مانند سونوگرافی، معمولا تشخیص را تایید می‌کند.
• اسکن یا ام آر آی

 این بررسی‌ها ممکن است نشان دهد شما دچار لخته هستید. گاهی اوقات این اسکن‌ها به دلایل دیگری انجام می‌شود و لخته را نشان می‌دهد.

درمان

گزینه‌های درمان ترومبوز وریدی عمقی عبارتند از:

• جوراب ساق بلند

 با پوشیدن این جوراب‌ها، تا سطح زانوی شما پوشیده می‌شود. این فشار باعث کاهش احتمال شل شدن خون شما می‌شود. شما باید این جوراب‌ها را حداقل دو سال در طول روز بپوشید.

• داروهای رقیق‌کننده‌های خون

این داروها می‌توانند به عنوان قرص خوراکی یا تزریقی تجویز شوند. این داروها توانایی خون را برای لخته شدن کاهش می‌دهند. آنها لخته‌های خون موجود را از بین نمی‌برند، اما می‌توانند از لخته شدن جلوگیری کنند و خطر ابتلا به لخته شدن را کاهش دهند. مهم است که داروها را دقیقا همانطور که پزشک توصیه می‌کند، مصرف کنید زیرا مصرف بیش از حد یا خیلی کم می‌تواند عوارض جانبی جدی ایجاد کند.

• اگر شما وارفارین مصرف می‌کنید، به آزمایش­های خون دوره‌ای نیاز خواهید داشت. زنان باردار نباید از بعضی از داروهای خاص استفاده کنند.
• اگر ترومبوز وریدی عمقی یا آمبولی ریه دارید و یا اگر داروهای دیگر موثر نباشند، پزشک ممکن است داروهایی را که سرعت حل شدن لخته را بالا می‌برد، تجویز کند. این داروها می‌توانند خونریزی جدی ایجاد کنند، به طوری که آنها معمولا برای موارد شدید لخته خون استفاده می‌شوند.