استفراغ خونی یا بالا آوردن خون که با نام هماتمز نیز شناخته شده است، شرایطی است که می‌تواند از یک خون دماغ ساده تا یک خونریزی شدید در روده متغیر باشد. استفراغ خونی به رگه‌های خون در استفراغ اشاره نمی‌کند بلکه به معنای وجود مقدار قابل توجهی از خون قرمز روشن یا دانه‌های سیاه رنگ، شبیه به دانه‌های قهوه، در استفراغ است. وجود شکل ظاهری دانه‌های قهوه هنگامی رخ می‌دهد که خون برای مدت طولانی در معده مانده باشد. چنانچه خونریزی شما با سرگیجه هنگام ایستادن، تنفس تند و سطحی و سایر نشانه‌های شوک همراه باشد، با شماره ۱۱۵ و یا تلفن فوریت‌های پزشکی اورژانس در محل خود تماس بگیرید.
علل شایع
بیماری‌های متعددی می‌توانند باعث استفراغ خونی شوند، از جمله:
- زخم معده
- استفراغ شدید
- پارگی، تحریک و سوزش یا از دست دادن پوشش داخلی معده
- بزرگ شدن رگ‌ها در لوله گوارشی یا مری و روده
- تومورها و ضایعات معده یا مری
- آسیب رادیواکتیو به مسیر گوارشی فوقانی
- عفونت‌هایی مانند هپاتیت یا عفونت هلیکوباکتر پیلوری
- استفاده از برخی داروها، مثل آسپیرین، داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی و یا رقیق کننده‌های خون
- مسمومیت‌های غذایی
- بارداری، به عنوان عارضه‌ای از ویار صبحگاهی و استفراغ مکرر
- گاستروانتریت (التهاب معده و روده‌ها)
- رفلاکس معده به مری (بازگشت مواد از معده)
- اختلالات عروق خونی در روده
- التهاب مری، روده یا لوزالمعده
- سرطان پانکراس
- بیماری‌های خاص کبدی مانند نارسایی حاد کبدی و سیروز کبدی
- زخم‌های سطحی معده، بیماری است که در آن عروق دیواره معده به سمت خارج برجسته می‌شوند.
- پارگی مالوری وایس، پارگی در مری ناشی از افزایش فشار حین استفراغ یا سرفه
- فشار بالای سیاهرگ باب کبدی، بیماری است که به علت فشارخون بالا در وریدهای پورتال رخ می‌دهد.
- ناهنجاری‌های خون، مانند تعداد کم پلاکت، هموفیلی، کم‌خونی یا لوسمی (سرطان خون)
- عوارض سوء مصرف الکل: استفراغ خونی ممکن است نشان دهنده‌ی عوارض شدید مصرف الکل بیش از حد باشد، از جمله:
- پارگی در دستگاه گوارش: افزایش فشار در مری، معده و روده در اثر استفراغ شدید، می‌تواند منجر به پارگی روده شود که در بعضی موارد می‌تواند تهدید کننده زندگی باشد. علائم همراه شامل درد ناگهانی و شدید قفسه‌ی سینه است که ممکن است به پشت انتشار یابد، عرق، تنگی نفس و درد معده است.
- سیروز: مصرف بیش از حد و منظم الکل می‌تواند باعث آسیب کبد و سایر بیماری‌های پزشکی شود و پارگی عروق خونی نیز می‌تواند موجب بروز خونریزی شود. ضعف، غش و خونریزی از مقعد ممکن است همراه با استفراغ خونی دیده شود.
-
- زخم معده: اسیدی بودن الکل می‌تواند منجر به تحریک معده و ایجاد زخم شود. سایر علائم زخم معده عبارتند از خونریزی شدید روده، مدفوع قرمز یا سیاه و تیره، درد در معده و یا درد در قسمت پایینی قفسه‌ی سینه.
بیماری‌ها و شرایط خاص در کودکان
طیف وسیعی از دیگر بیماری‌هایی که می‌توانند موجب خونریزی شدید در استفراغ نوزادان و کودکان شوند، از جمله:
- ناهنجاری‌های مادرزادی
- اختلالات انعقاد خون
- کمبود ویتامین کا K
- آلرژی و حساسیت به شیر
- بلعیدن خون یا اشیای خارجی
زمان مراجعه به پزشک
در صورت مشاهده علائم زیر لازم است که بلافاصله به اورژانس مراجعه نمائید:
- اگر استفراغ خونی منجر به علائم و نشانه‌های شوک، گردید.
- تنفس تند و سطحی
- سرگیجه یا سبکی سر پس از ایستادن
- تاری دید
- غش کردن، گیجی
- پوست سرد، مرطوب ورنگ پریده
- کاهش میزان خروجی ادرار
اگر خودتان متوجه خون در استفراغ یا شروع استفراغ خونی شدید از کسی بخواهید شما را به مرکز مراقبت‌های فوری و یا اورژانس برساند. شناسایی سریع علت خونریزی شدید و جلوگیری از به هدر رفتن بیشتر خون و تشدید آن و عوارض دیگر، از جمله مرگ بسیار مهم است.