برونشکتازی بیماری است که باعث آسیب به راه‌های هوایی می‌شود و آن‌ها را از بین می‌برد. راه‌های هوایی ریه، لوله‌هایی هستند که هوا را به درون و بیرون از ریه‌ها منتقل می‌کنند.

برونشکتازی معمولاً نتیجه عفونت یا بیماری دیگری است که دیواره‌های راه هوایی را مجروح و یا راه‌های هوایی را مسدود می‌کند.

برونشکتازی می‌تواند فقط بر روی یک بخش از یکی از ریه‌ یا بخش‌های بسیاری از هر دو ریه تأثیر بگذارد. آسیب اولیه ریه که باعث برونشکتازی می‌شود، اغلب در دوران کودکی آغاز می‌شود. بااین‌حال، علائم ممکن‌است تا چندین ماه یا حتی سال‌ها پس از شروع عفونت‌های مکرر ریه ایجاد نشود.

برونشکتازی معمولاً یک بیماری است که به دیواره‌های مجاری تنفسی آسیب می‌زند یا از پاک‌سازی مخاط جلوگیری می‌کند. نمونه‌ای از این شرایط عبارت است از: فیبروز کیستیک

برونشکتازی که فقط یک قسمت از ریه را تحت تأثیر قرار می‌دهد، ممکن‌است به علت انسداد مجاری هوایی ایجاد شود.

برونشکتازی می‌تواند مادرزادی باشد. که به دلیل مشکلاتی است که برای شکل‌گیری ریه در جنین اتفاق می‌افتند. برونشکتازی اکتسابی درنتیجه شرایط یا عوامل دیگر رخ می‌دهد. این نوع برونشکتازی می‌تواند بر بزرگسالان و کودکان بزرگ‌تر تأثیر بگذارد.

علائم و نشانه‌ها

آسیب اولیه‌‌ی که به برونشکتازی منجر می‌شود، اغلب در دوران کودکی آغاز می‌شود. بااین‌حال، علائم و نشانه‌ها ممکن‌است تا چند ماه یا حتی چند سال پس از شروع عفونت‌های مکرر ریه مشاهده نشود.

شایع‌ترین علائم و نشانه‌های برونشکتازی عبارتند از:

• سرفه روزانه که طی ماه‌ها یا سال‌ها طول می‌کشد
• تولید روزانه مقدار زیادی خلط
• تنگی نفس و خس‌خس سینه (صدای سوت هنگام نفس کشیدن)
• درد قفسه‌سینه
• تغییر شکل ناخن‌ها (گوشت زیر ناخن‌ها ضخیم‌تر می‌شود)

اگر پزشک با گوشی پزشکی (استتوسکوپ) به ریه‌ها گوش دهد، ممکن‌است صداهای غیرطبیعی ریه را بشنود. باگذشت زمان، ممکن‌است فرد علائم جدی‌تری داشته باشد. ممکن‌است خون و یا مخاط خونین را سرفه‌کند و احساس خستگی داشته باشد. کودکان ممکن‌است وزن خود را از دست بدهند و یا به‌طور طبیعی رشد نکنند.

علل شایع

آسیب به دیواره‌های راه هوایی معمولاً باعث برونشکتازی می‌شود. عفونت ریه می‌تواند این آسیب را ایجاد کند. نمونه‌هایی از عفونت‌های ریه که می‌توانند به برونشکتازی منجر شوند، عبارتند از:

• ذات‌الریه شدید
• سیاه‌سرفه یا سرخک
• سل
• عفونت‌های قارچی

بیماری‌هایی که به راه‌های هوایی آسیب می‌رسانند و خطر ابتلا به عفونت‌های ریه را افزایش می‌دهند، همچنین می‌توانند منجر به برونشکتازی شوند. نمونه‌هایی از این بیماری‌ها عبارتند از:

• فیبروز کیستیک
• اختلالات سیستم‌ایمنی ازجمله ایدز

• واکنش آلرژیک (حساسیتی) به یک قارچ به نام آسپرژیلوس که این واکنش باعث تورم در راه‌های هوایی می‌شود.
• آسپیراسیون ریوی مزمن (پریدن غذا و مواد به ریه): این وضعیتی است که در آن مواد غذایی، مایعات، بزاق و یا مواد معده به ریه‌ها وارد می‌شوند و می‌توانند راه‌های هوایی را ملتهب کنند و منجر به برونشکتازی شوند.
• بیماری‌های مرتبط با بافت پیوندی مانند آرتریت روماتوئید، سندرم سیگنر و بیماری کرون.

سایر شرایط، مانند انسداد راه هوایی، همچنین می‌تواند منجر به برونشکتازی شوند. بسیاری از موارد مانند رشد یا تومور غیرسرطانی می‌توانند باعث انسداد شوند،. یک شیء خارجی مانند یک‌ تکه اسباب‌بازی یا بادام‌زمینی که وارد مجاری تنفسی شود، می‌تواند باعث انسداد راه‌های هوایی شود.

عوامل تشدیدکننده خطر

افرادی که شرایطی مانند فیبروز کیستیک یا ایدز دارند که به ریه‌ها آسیب وارد می‌کنند و یا خطر ابتلا به عفونت ریه را افزایش می‌دهند، در معرض خطر برونشکتازی قرار می‌گیرند.

برونشکتازی می‌تواند در هر سنی رخ دهد. به‌طورکلی، اکثریت افراد مبتلا به این بیماری، زنان هستند. بااین‌حال، در کودکان، این شیوع در پسران بیشتر از دختران است.

عوارض احتمالی

برونشکتازی شدید می‌تواند به سایر بیماری‌های جدی مانند نارسایی تنفسی و آتلکتازی منجر شود. نارسایی تنفسی شرایطی است که اکسیژن کافی از ریه‌ها به خون منتقل نمی‌شود و ریه‌ها نمی‌توانند دی‌اکسیدکربن (گاز پسماند) را از خون حذف کنند.

نارسایی تنفسی می‌تواند باعث تنگی نفس، تنفس سریع و گرسنگی شود (فرد احساس می‌کند که در هوای کافی نفس نمی‌کشد). در موارد شدید، علائم و نشانه‌ها ممکن‌است حاوی رنگ بنفش روی پوست، لب‌ها و ناخن‌ها باشند.

آتلکتازی، وضعیتی است که در آن‌ یک یا چند منطقه از ریه‌ها دچار افتادگی می‌شوند (روی هم می‌خوابند) و یا به‌درستی باد نمی‌شوند. درنتیجه ممکن‌است فرد احساس تنگی نفس کند. میزان ضربان قلب و میزان تنفس ممکن‌است افزایش یابد و پوست و لب‌ها آبی‌رنگ ‌شوند.

اگر برونشکتازی خیلی پیشرفت کرده باشد و روی تمامی قسمت‌های راه‌های هوایی تأثیر گذاشته باشد، می‌تواند سبب نارسایی قلبی شود. نارسایی قلبی اختلالی است که در آن قلب نمی‌تواند به میزان کافی خون را پمپ کند تا نیازهای بدن را برطرف کند. رایج‌ترین علائم نارسایی قلبی شامل قطعی نفس، تنفس دشوار، خستگی، ورم (در قوزک پا، ساق پا، پا، شکم و رگ های گردن) هستند.

تشخیص

اگر فرد روزانه سرفه می‌کند و این سرفه تولید خلط به میزان فراوان می‌کند، پزشک به وجود برونشکتازی شک می‌کند. برای تشخیص این‌که فرد مبتلا به برونشکتازی است یا خیر، پزشک آزمایش‌هایی را پیشنهاد می‌دهد. این آزمایش ها برای تشخیص این موارد به کار می روند:

• شناسایی علل اساسی که نیاز به درمان دارند.
• تشخیص دلیل علائمی که فرد دارد.
• تشخیص این‌که راه‌های هوایی تا چه حد آسیب دیده‌اند.

 

• سی.‌تی.‌اسکن قفسه‌سینه

سی‌تی‌اسکن قفسه‌سینه، شایع‌ترین آزمایش برای تشخیص برونشکتازی است. این آزمایش بدون درد، تصاویر دقیقی از راه‌های هوایی و دیگر ساختارهای قفسه‌سینه ایجاد می‌کند.

• تصویربرداری از قفسه‌سینه با اشعه ایکس (X)

این آزمایش بدون درد، تصویری از ساختارهای درونی قفسه‌سینه (از جمله قلب و ریه ها) تهیه می‌کند. آزمایش اشعه ایکس قفسه‌سینه می‌تواند قسمت‌هایی که ریه، غیرطبیعی و ضخیم به نظر می‌رسد و دیواره راه‌های هوایی غیرعادی هستند، را نشان دهد.

سایر روش‌های تشخیصی

پزشک ممکن‌است روش‌های دیگری را توصیه کند از جمله:

• آزمایش خون

این آزمایش نشان می‌دهد که آیا فرد بیماری دیگری دارد که سبب برونشکتازی شده است یا نه. علاوه بر این، آزمایش خون نشان می‌دهد که آیا او دچار عفونت است یا سطح پایینی از برخی از سلول های مقابله‌کننده با عفونت دارد یا نه.

• کشت خلط

این آزمایش که در آزمایشگاه انجام می‌شود، روی نمونه‌ای از خلط بیمار آزمایش می‌کند و می‌تواند نشان دهد که آیا نمونه خلط حاوی باکتری یا قارچ است یا نه (برای مثال باکتری‌هایی که سبب سل می‌شوند).

• آزمایش عملکرد ریه (اسپیرومتری)

این آزمایش بررسی می‌کند که فرد قادر به تنفس و خارج کردن چه میزان هوا و با چه سرعتی است. علاوه بر این بررسی می‌کند که آیا ریه‌ها به خوبی اکسیژن را به خون انتقال می‌دهند یا نه. این آزمایش کمک می‌کند که میزان آسیب به ریه هم تشخیص داده شود. از آزمایش عرق و سایر روش‌ها برای بررسی فیبروزکیستیک استفاده می‌کنند.

• برونکوسکوپی

اگر برونشکتازی به درمان پاسخ ندهد، پزشک ممکن‌است برونکوسکوپی را توصیه کند. پزشکان از این روش استفاده می‌کنند تا درون راه‌های هوایی را بررسی کنند.

در طی برونکوسکوپی یک لوله انعطاف‌پذیر با نور در انتها از طریق بینی یا دهان به داخل راه‌های هوایی وارد می‌شود. این لوله برونکوسکوپ نامیده می‌شود. این تصویر ویدئویی از راه‌های هوایی فرد را فراهم می‌کند. برونکوسکوپی می‌تواند نشان دهد که آیا راه‌های هوایی مسدود شده است یا خیر. این روش همچنین می‌تواند منبع خونریزی درراه‌های هوایی را نشان دهد.

درمان

برونشکتازی اغلب با دارو، مصرف مایعات و فیزیوتراپی قفسه‌سینه درمان می‌شود. اگر برونشکتازی به یک بخش از ریه منتقل ‌شده یا خونریزی زیادی داشته باشد، پزشک ممکن‌است عمل جراحی را توصیه کند.

اگر برونشکتازی گسترش یافته و باعث نارسایی تنفسی شود، پزشک ممکن‌است اکسیژن‌درمان را توصیه کند. اهداف درمان عبارتند از:

• درمان بیماری اصلی و عفونت‌های ریه
• حذف مخاط (یک ماده لایه‌ای) از ریه‌ها.
• جلوگیری از عوارض

تشخیص زود هنگام و درمان علت اصلی برونشکتازی ممکن‌است به جلوگیری از آسیب بیشتر در ریه کمک کند. علاوه بر این، هرگونه بیماری مرتبط با برونشکتازی، مانند فیبروز کیستیک یا کمبود ایمنی نیز باید درمان شود.

دارودرمانی

پزشک ممکن‌است داروهای آنتی‌بیوتیک، گشادکننده راه‌های هوایی و رقیق‌کننده مخاط را برای درمان برونشکتازی توصیه کند.

• آنتی‌بیوتیک‌ها

آنتی‌بیوتیک‌ها درمان اصلی برای عفونت‌های مکرر ریه هستند که باعث برونشکتازی می‌شوند. آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی اغلب برای درمان این عفونت استفاده می‌شوند.

برای عفونت‌های سخت، پزشک ممکن‌است آنتی‌بیوتیک‌های داخل وریدی تجویز کند. این داروها از طریق عروق وارد می‌شود.

• داروهای رقیق‌کننده‌های مخاط

پزشک داروهای رقیق‌کننده خلط را تجویز می‌کند تا به بیمار کمک کند که خلط سرفه کند.

• مصرف مایعات

مصرف مقدار زیادی از مایعات، به‌ویژه آب، باعث جلوگیری از ضعف و چسبندگی مخاط می‌شود. این روش خوب کمک می‌کند تا مخاط راه هوایی را مرطوب و لغزنده نگه دارد، که باعث می‌شود سرفه راحت‌تر باشد.

• فیزیوتراپی ‌قفسه‌سینه

این روش معمولاً توسط یک درمانگر تنفسی انجام می‌شود اما می‌تواند توسط یک عضو آموزش‌دیده از خانواده انجام شود. در این روش یک نفر بارها و بارها به‌وسیله دست یا دستگاه، کمر و قفسه‌سینه بیمار را مالش می‌دهد. انجام این کار به او در شل شدن مخاط‌های ریه‌ها کمک می‌کند و باعث راحت‌تر سرفه کردن می‌شود.

• سایر درمان‌ها

با توجه به وضعیت بیمار، پزشک ممکن‌است برونکودیلاتور (مصرف گشادکننده‌های راه‌های هوایی)، کورتیکواستروئیدهای استنشاقی، اکسیژن‌درمانی یا جراحی را توصیه کند.

• برونکودیلاتور (گشادکننده‌های راه‌های هوایی)

برونكوادیلاتورها عضلات را در اطراف راه‌های هوایی شل می‌کند. این کار کمک می‌کند تنفس برای فرد ساده‌تر شود. اکثر این داروها استنشاقی هستند. بیمار از یک وسیله استنشاقی یا یک نبولایزر برای تنفس داروی موجود استفاده می‌کند.

• کورتیکواستروئید استنشاقی

اگر فرد در معرض برونشکتازی یا آسم باشد، پزشک ممکن‌است کورتیکواستروئیدهای استنشاقی توصیه کند که برای درمان التهاب در راه‌های هوایی استفاده می‌شود.

• اکسیژن‌درمانی

درمان با اکسیژن می‌تواند به افزایش سطح اکسیژن خون کمک کند. برای این درمان، فرد اکسیژن را از طریق بینی یا ماسک دریافت خواهد کرد. درمان با اکسیژن می‌تواند در خانه، در یک بیمارستان یا در یک مرکز بهداشتی دیگر انجام شود.

• جراحی

اگر سایر انواع درمان کارساز نبودند و تنها یک قسمت از راه‌های هوایی تحت‌تأثیر قرار گرفته بودند، پزشک جراحی را پیشنهاد می‌دهد. اگر راه‌های هوایی دچار خونریزی شده باشد، پزشک برای برداشتن قسمتی از راه‌های هوایی جراحی را توصیه می کند. البته ممکن‌است که راه‌های دیگری برای کنترل خونریزی ارائه دهد.

در موارد بسیار نادری از بیماری برونشکتازی شدید، پزشک ممکن‌است توصیه کند که پیوند ریه انجام شود و یک ریه سالم را جایگزین ریه بیمار کند.