برونشیت به التهاب جدار داخلی لوله‌های نایژه‌ای که هوا را عبور می‌دهند و ریه‌ها را شکل می‌دهند، اطلاق می‌گردد. افرادی ‌که به برونشیت مبتلا هستند، اغلب همراه با سرفه، دارای مخاط غلیظی هستند که معمولاً بی‌رنگ است. برونشیت به دو صورت حاد و مزمن شایع می‌باشد.

برونشیت حاد با ابتلا به سرماخوردگی یا سایر عفونت‌های دستگاه تنفسی بروز می‌کند. برونشیت مزمن که نوع جدی‌تر این بیماری است، به یک التهاب ثابت یا التهاب جدار داخلی لوله‌های نایژه‌ای اطلاق می‌گردد که اغلب در اثر استعمال سیگار بروز می‌کند.

برونشیت حاد، بدون هیچ عوارضی در عرض چند روز بهبود می‌یابد. با این حال ممکن‌است سرفه تا هفته‌ها ادامه یابد. اما چنانچه فرد، مجدداً به برونشیت حاد دچار شود، ممکن‌است نوع بیماری، برونشیت مزمن باشد که در این صورت به مراقبت پزشکی نیاز هست.

برونشیت مزمن یکی از بیماری‌های مربوط به بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD) محسوب می‌گردد.

علائم و نشانه‌ها

علائم و نشانه‌های برونشیت حاد و مزمن عبارتند از:

• سرفه کردن
• تولید خلط (موکوس) که به رنگ‌های سفید، زرد، خاکستری یا سبز است و به ندرت با خون همراه است.
• خستگی مفرط
• تنگی نفس
• تب و لرز خفیف
• ناراحتی قفسه‌سینه

چنانچه فردی از برونشیت حاد رنج می‌برد، ممکن‌است تا چندین هفته پس از برطرف شدن التهاب، نیز سرفه ادامه داشته باشد. برونشیت مزمن با سرفه‌های خلط‌آور حداقل 3 ماه و با حملات دوره‌ای حداقل تا 2 سال متوالی به طول خواهد انجامید.

علل شایع

برونشیت حاد، معمولاً در اثر ویروس، به‌ویژه ویروس سرماخوردگی و آنفولانزا، بروز می‌یابد. آنتی‌بیوتیک‌ها، ویروس را از بین نخواهند برد، بنابراین در درمان اکثر موارد برونشیت مفید واقع نمی‌شوند.

شایع‌ترین علت برونشیت مزمن، استعمال سیگار می‌باشد. آلودگی هوا، گرد و غبار یا گازهای سمی ‌موجود در محیط نیز در بروز این بیماری دخیل هستند.

عوامل تشدیدکننده خطر

عواملی که خطر ابتلا به برونشیت را افزایش می‌دهند عبارتند از:

• دود سیگار
• مقاومت پایین درمقابل بیماری‌هایی مانند سرماخوردگی (به‌خصوص در سالمندان، نوزادان و کودکان)
• تماس با آلودگی‌های محیط کار
• رفلاکس معده (برگشت اسید معده به مری)

عوارض احتمالی

اگر چه در بروز برونشیت معمولی، دلیلی برای نگرانی وجود ندارد، اما این بیماری می‌تواند در برخی افراد سبب بروز ذات‌الریه شود. حملات مکرر برونشیت ممکن‌است بیانگر یک بیماری مزمن انسدادی در حال پیشرفت باشد.

تشخیص

در چند روز اولیه بیماری، به سختی می‌توان علائم و نشانه‌های برونشیت را تنها از طریق سرماخوردگی تشخیص داد. اصولاً پزشک با استفاده از گوشی پزشکی می‌تواند به بررسی ریه‌ها بپردازد. در برخی موارد، پزشک روش‌های تشخیصی زیر را توصیه خواهد کرد:

• اشعه ایکس از قفسه‌سینه

این روش به تشخیص ابتلا فرد به ذات‌الریه یا دیگر بیماری‌های که باعث سرفه می‌شوند، کمک می‌کند.

• آزمایش خلط

خلط، مخاطی است که در هنگام سرفه از ریه‌ها بالا می‌آید. این آزمایش می‌تواند جهت تشخیص یا رد سیاه‌سرفه (سل) و سایر بیماری‌ها مورد استفاده قرار گیرد.

• آزمایش عملکرد ریه (اسپیرومتری)

در حین این آزمایش، فرد در یک وسیله که اسپیرومتر نامیده می‌شود، می‌دمید که بدین وسیله ظرفیت ریه‌های او و سرعت ورود و خروج هوا اندازه‌گیری می‌شود. این آزمایش علائم آسم و آمفیزم را بررسی می‌کند.

درمان

چون در اکثر موارد، برونشیت حاد توسط عفونت‌های ویروسی به‌وجود می‌آید، آنتی‌بیوتیک‌ها مؤثر نیستند. با وجود این، اگر پزشک به عفونت باکتریایی در بدن فرد مشکوک باشد، ممکن‌است آنتی‌بیوتیک تجویز کند.

در برخی شرایط، پزشک ممکن‌است داروهای زیر را توصیه کند:

• داروهای ضدسرفه

این داروها در زمانی مورد استفاده قرار می‌گیرند که سرفه‌ها فرد را از خوابیدن بازمی‌دارد.

• سایر داروها

اگر فرد آلرژی، آسم یا بیماری‌های انسدادی ریوی دارد، پزشک ممکن‌است داروهای استنشاقی را برای کاهش التهاب و بازشدن راه‌های عبور هوا توصیه کند.

چنانچه فرد به برونشیت مزمن مبتلا است، می‌تواند از توانبخشی ریوی بهره بگیرد. این توانبخشی یک برنامه تمرین تنفس است که به افراد طریقه راحت‌تر نفس کشیدن و افزایش توانایی ورزش کردن را می‌آموزد.

• سبک زندگی و درمان‌های خانگی

برای کمک به داشتن حسی بهتر، می‌توان از اقدامات خودمراقبتی زیر استفاده کرد:

• عدم مصرف سیگار جهت پیشگیری از التهاب ریه
• استفاده از ماسک‌های تنفسی در اماکن آلوده به دود، رنگ یا پاک‌کننده‌های خانگی
• استفاده از یک مرطوب‌کننده هوا یا دستگاه بخور
• استفاده از ماسک تنفسی در هوای سرد و حین خروج از منزل

پیشگیری

جهت کاهش خطر ابتلا به برونشیت، رعایت موارد زیر الزامی است:

• اجتناب از دود سیگار

• واکسیناسیون سالیانه برعلیه آنفلانزا (با نظر پزشک)
• شستشوی مکرر دست‌ها یا استفاده از یک ضدعفونی‌کننده
• استفاده از ماسک تنفسی در محل کار و خارج از منزل در صورت ابتلا به بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD).