بیماری شریان کاروتید زمانی ایجاد می‌شود که رسوبات عموما چربی (پلاک‌ها)، عروق خونی که خون را به سر و مغز می‌برند (عروق کاروتید) را مسدود و یا تنگ می‌کنند.

این انسداد خطر سکته‌ی مغزی را افزایش می‌دهد.

سکته باعث نرسیدن اکسیژن به مغز می‌شود و با گذشت چند دقیقه، سلول‌های مغزی از بین می‌روند. سکته شایع‌ترین علت فلج دائمی در کشور آمریکا می‌باشد.

بیماری عروق کاروتید، به تدریج به وجود می‌آید. اولین نشانه‌ی این بیماری ممکن است حمله‌ی گذرای مغزی (کاهش جریان خون به مغز) باشد.

درمان بیماری عروق کاروتید معموًلا ترکیبی از تغییرات سبک زندگی، داروها و گاهی جراحی می‌باشد‌.

علائم و نشانه‌ها

در مراحل اولیه، بیماری عروق کاروتید اغلب هیچ علامت خاصی ندارد. علائم بیماری زمانی بروز پیدا می‌کنند که مغز به میزان زیادی از خون محروم شده باشد و باعث سکته یا حمله ایسکمی گذرا شود.

علائم و نشانه‌های حمله گذرای مغزی عبارتند از:

• بی‌حسی یا ضعف ناگهانی در صورت یا اندام‌های دیگر بدن
• اختلالات ناگهانی تکلم و یادگیری
• اختلالات ناگهانی بینایی در یکی یا هر دو چشم
• گیجی ناگهانی یا از دست دادن تعادل
• سردرد شدید و ناگهانی بدون علت مشخص

علل شایع

بیماری عروق کاروتید معمولاً به خاطر تجمع پلاک( رسوبات) در شریان‌هایی که خون را به مغز می‌رسانند، ایجاد می‌شود. پلاک‌ها، توده‌های کلسترول، کلسیم، بافت سفت شده و دیگر ضایعات سلولی هستند که روی لایه درونی عروق می‌نشیند. به این فرایند، تسلب شریان گفته می‌شود.

شریان‌های کاروتیدی که توسط پلاک ها مسدود شدهاند، سفت و باریک می‌شوند و در انتقال اکسیژن و مواد مغذی به ساختارهای مغزی دچار اختلال می‌شوند.

عوامل تشدید کننده خطر

• فشارخون بالا

فشارخون بالا بر دیواره‌ی عروق می‌تواند باعث ضعیف شدن عروق و آسیب‌پذیر شدن آن‌ها شود.

• مصرف تنباکو

نیکوتین می‌تواند باعث آسیب به دیواره‌ی داخلی شریان‌ها شود. سیگار کشیدن همچنین باعث افزایش ضربان قلب و فشارخون می‌شود.

• دیابت

دیابت، باعث افزایش خطر فشارخون و تنگی عروق می‌شود.

• چربی خون بالا

سطح بالای چربی با تراکم کم (چربی بد) باعث افزایش چربی خون و تجمع پلاک در عروق می‌شود.

• سابقه خانوادگی

ابتلا به بیماری عروق کاروتید در افرادی که دارای خویشاوندان مبتلا به تنگی عروق (تصلب شرائین) یا بیماری عروق کرونر می‌باشند، بیش‌تر است.

• سن

انعطاف‌پذیری شریان‌ها، با افزایش سن، کم‌تر شده و مستعد جراحت می‌باشد.

• چاقی

افزایش وزن، باعث افزایش خطر فشارخون بالا، تنگی عروق (تصلب شرائین) و دیابت می‌شود.

• آپنه خواب

اختلالات تنفسی در هنگام خواب، خطر سکته مغزی را افزایش می‌دهد.

• ورزش نکردن

ورزش نکردن باعث آسیب به عروق خونی، افزایش فشارخون، دیابت و چاقی می‌شود.

عوارض احتمالی

بیماری عروق کاروتید، عامل حدود 20 تا 30 درصد از سکته‌های مغزی می‌باشد. بیماری عروق کاروتید می‌تواند به دلایل زیر باعث سکته مغزی شود:

• کاهش جریان خون

شریان کاروتید ممکن است باریک شود و نتواند خون کافی به قسمت‌های مختلف مغز برسد.

• پارگی پلاک‌ها

بخشی از پلاک‌ها ممکن است دچار پارگی شوند و این پلاک‌ها به شریان‌های باریک مغزی برسند. تکه‌های پلاک ممکن است در این شریان‌های کوچک جمع شوند و باعث انسداد جریان خون به مغز شود.

• لخته‌های خون و مسدود شدن جریان خون

تشخیص

پزشک احتمالا سابقه‌ی پزشکی را بررسی می‌کند و سپس معاینه‌ی بدنی انجام می‌دهد. این معاینه شامل گوش دادن به صدای ضربان عبوری از گردن می باشد که می‌تواند نشان دهنده‌ی باریکی شریان باشد. پزشک همچنین ممکن است توانایی‌های ذهنی، حافظه و توانایی سخن گفتن بیمار را ارزیابی کند.

پس از این معاینات، پزشک ممکن است اقدامات تشخیصی زیر را توصیه کند:

• سونوگرافی

برای ارزیابی جریان خون و فشارخون در شریان‌های کاروتید، این تست انجام می‌گیرد.

• سی تی اسکن یا ام.آر.آی

این آزمایشات، شواهدی از سکته مغزی یا دیگر اختلالات در اختیار پزشک قرار می‌دهند.

• آنژیوگرافی

با استفاده این روش، تصاویری از جریان خون عبوری از شریان کاروتید، تهیه می‌شود.

درمان

هدف از درمان بیماری عروق کاروتید، جلوگیری از سکته‌ی مغزی می‌باشد. درمان خاص این بیماری بستگی وسعت انسداد در عروق کاروتید دارد.

در انسداد‌های خفیف یا ملایم، پزشک ممکن است درمان‌های زیر را توصیه کند:

• تغییراتی در سبک زندگی

توصیه‌هایی از جمله ترک سیگار، کاهش وزن، تغذیه‌ی سالم، کاهش مصرف نمک و انجام منظم ورزش برای جلوگیری از گرفتگی عروق انجام می‌شود.

• مصرف داروهای برای کنترل فشار و کلسترول خون

پزشک ممکن است مصرف روزانه‌ی آسپرین یا دیگر داروهای رقیق کننده خون را برای جلوگیری از لخته شدن خون به شما توصیه کند.

اگر انسداد شدید باشد، پزشک ممکن است جراحی خارج کردن انسداد از شریان کاروتید را انجام دهد. گزینه‌های موجود برای این روش عبارتند از:

• خارج کردن پلاک‌ها (اندارترکتومی کاروتید)

این روش، شایع‌ترین روش درمانی برای بیماری عروق کاروتید وخیم می‌باشد. پس از ایجاد یک برش در جلوی گردن، جراح رگ کاروتید را باز کرده و پلاک‌ها را خارج می‌کند. این رگ سپس با استفاده از بخیه یا پیوند، ترمیم می‌شود.

• آنژیوپلاستی و استنت‌گذاری (ترمیم عروق و کارگذاری فنر داخل عروق)

اگر انسداد خیلی شدید باشد و با اندارترکتومی قابل درمان نباشد. بیمار تحت بیهوشی موضعی قرار خواهد کرفت و یک بالون کوچک به وسیله‌ی یک کاتتر به محل گرفتگی وارد می‌شود و با باد کردن بالون، شریان گشادتر شده و انسداد رفع می‌شود.

سپس یک فنر وارد همین شریان شده و آن را باز نگه می‌دارد.