سرخرگ کاروتید، رگی است که خون را از قلب به مغز می‌برد. تنگی سرخرگ کاروتید زمانی ایجاد می‌شود که رسوبات (پلاک‌ها)، راه عبورخون را در این سرخرگ می‌بندند. بسته شدن این سرخرگ خطر سکته‌ی مغزی را افزایش می‌دهد.

سکته مغزی باعث نرسیدن اکسیژن به مغز شده و پس از چند دقیقه، سلول‌های مغزی از بین می‌روند. سکته مغزی شایع‌ترین علت مرگ و فلج دائمی در کشور آمریکا است.

تنگی سرخرگ کاروتید، به تدریج به وجود می‌آید. درمان بیماری سرخرگ کاروتید معمولاً مجموعه‌ای از تغییرات سبک زندگی، داروها و گاهی جراحی است.

علائم و نشانه‌ها

بیماری در مراحل اولیه، هیچ علامت خاصی ندارد. علائم بیماری زمانی مشاهده می‌شوند که خون کافی به مغز نرسیده و سکته مغزی یا حمله ایسکمی گذرا (کم شدن موقتی جریان خون در مغز) ایجاد شود.

• بی‌حسی یا ضعف ناگهانی در صورت یا اندام‌های دیگر بدن
• اختلالات ناگهانی تکلم و یادگیری
• اختلالات ناگهانی بینایی در یکی یا هر دو چشم
• گیجی ناگهانی یا از دست دادن تعادل
• سردرد شدید و ناگهانی بدون علت مشخص

علل شایع

تنگی سرخرگ کاروتید معمولاً به خاطر جمع شدن پلاک در سرخرگ‌هایی که خون را به مغز می‌رسانند، ایجاد می‌شود. پلاک‌ها، توده‌های چربی، کلسیم، بافت فیبروزی و دیگر ضایعات سلولی هستند که وارد سرخرگ‌ها می‌شوند و به آن آرترواسکلروزیس گفته می‌شود.

سرخرگ‌های کاروتید که توسط پلاک‌ها سفت و باریک شده‌اند در انتقال اکسیژن و مواد مغذی به مغز دچار مشکل می‌شوند.

عوامل تشدید کننده خطر

• فشارخون بالا

فشارخون بالا می‌تواند باعث ضعیف شدن عروق و آسیب‌پذیر شدن آن‌ها شود.

• مصرف تنباکو

نیکوتین موجود در تنباکو می‌تواند باعث آسیب به دیواره‌ی داخلی رگ‌ها شود. سیگار کشیدن همچنین باعث افزایش ضربان قلب و فشارخون می‌شود.

• مرض قند (دیابت)

دیابت، باعث افزایش خطر فشارخون و تنگی رگ‌ها می‌شود.

• چربی خون بالا

سطح بالای چربی درخون باعث تجمع پلاک در رگ‌ها می‌شود.

• سابقه خانوادگی

ابتلا به بیماری تنگی کاروتید در افرادی که دارای خویشاوندان مبتلا به آرترواسکلروزیس یا بیماری سرخرگ‌های کرونر (سرخرگ‌هایی که به عضله قلب خون می‌رسانند) هستند، بیش‌تر است.

• سن

انعطاف‌پذیری سرخرگ‌ها، با افزایش سن، کم‌تر شده و مستعد جراحت هستند.

• چاقی

افزایش وزن، باعث افزایش خطر فشارخون بالا، آترواسکلروزیس و مرض قند (دیابت) می‌شود.

• آپنه خواب (قطع موقتی تنفس هنگام خواب)

اختلالات تنفسی در هنگام خواب، خطر سکته مغزی را افزایش می‌دهد.

• ورزش نکردن

ورزش نکردن باعث آسیب به رگ‌های خونی، افزایش فشارخون، مرض قند (دیابت) و چاقی می‌شود.

عوارض احتمالی

بیماری تنگی سرخرگ کاروتید، حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از سکته‌های مغزی را ایجاد می‌کند. این بیماری می‌تواند به دلایل زیر باعث سکته مغزی شود:

• کاهش جریان خون

وقتی سرخرگ کاروتید باریک می‌شود، خون کافی به قسمت‌های مختلف مغز نمی‌رسد.

• پارگی پلاک‌ها

بخشی از پلاک‌ها دچار پارگی می‌شوند و به سرخرگ‌های کوچک مغز می‌روند. تکه‌های پلاک در این سرخرگ‌های کوچک جمع شده و باعث بسته شدن جریان خون به مغز می‌شود.

• لخته‌های خون و بسته شدن جریان خون

تشخیص

پزشک ابتدا سابقه‌ی پزشکی بیمار را بررسی می‌کنند و سپس معاینه‌ی بدنی انجام می‌دهند. این معاینه شامل گوش دادن به صدای حرکت خون در سرخرگ‌های گردن بیماراست که می‌تواند نشان دهنده‌ی تنگی سرخرگ گردن باشد. پزشک همچنین ممکن است توانایی‌های ذهنی، حافظه و توانایی سخن گفتن بیمار را بررسی کند.

پس از این معاینات، پزشک ممکن است ازروش‌های تشخیصی زیر استفاده کند:

• سونوگرافی

برای بررسی  جریان خون در سرخرگ‌های کاروتید، سونوگرافی انجام می‌شود.

• سی‌تی اسکن یا ام .آر. آی

با انجام این روش‌های تشخیصی می‌توان به سکته مغزی پی برد.

• آنژیوگرافی

با استفاده از این روش، تصاویری از جریان خون سرخرگ کاروتید، تهیه می‌شود.

درمان

هدف از درمان تنگی سرخرگ کاروتید، جلوگیری از سکته‌ی مغزی است. درمان خاص این بیماری بستگی به وسعت تنگی سرخرگ کاروتید دارد. در انسدادهای خفیف یا ملایم، پزشک ممکن است درمان‌های زیر را توصیه کند:

• تغییراتی در سبک زندگی

توصیه‌هایی از جمله ترک سیگار، کاهش وزن، تغذیه‌ی سالم، کاهش مصرف نمک و انجام منظم ورزش برای جلوگیری از تنگی سرخرگ‌ها انجام می‌شود.

• مصرف داروهایی برای کنترل فشارخون و چربی خون

مصرف روزانه‌ی داروهای رقیق کننده خون مانند آسپیرین برای جلوگیری از لخته شدن خون تجویزمی‌شود.

اگر انسداد شدید باشد، پزشک ممکن است جراحی خارج کردن پلاک ازسرخرگ کاروتید را انجام دهد. روش‌های درمانی دیگر عبارتند از:

• اندارترکتومی کاروتید

این روش، رایج‌ترین روش درمانی برای تنگی وسیع سرخرگ کاروتید است. پس از ایجاد یک برش در جلوی گردن، جراح رگ کاروتید را باز کرده و پلاک‌ها را خارج می‌کند. این رگ سپس با استفاده از بخیه یا پیوند، ترمیم می‌شود.

• آنژیوپلاستی و استنت‌گذاری

اگر انسداد خیلی شدید باشد و با اندارترکتومی قابل درمان نباشد. بیمار تحت بی‌هوشی موضعی قرار خواهد گرفت و یک بالون کوچک به وسیله‌ی یک کاتتر (لوله باریک ونرم) به محل تنگی فرستاده می‌شود و با باد کردن بالون، سرخرگ گشادتر شده و انسداد رفع می‌شود. سپس یک فنر (استنت) درسرخرگ قرارداده تا سرخرگ را باز نگه دارد.