در قفسه‌ی سینه اندام‌های حیاتی مانند ریه، قلب، عروق و نای قرار گرفته‌اند و آسیب به قفسه‌ی سینه باعث آسیب به این اندام‌ها و اختلال در برون‌ده قلب، كاهش فشارخون و كاهش خون‌رسانی به اندام‌های حیاتی می‌شود. در اثر آسیب، اعضای حیاتی می‌توانند بدون هیچ گونه پارگی پوست، از محل خود در حفره سینه جدا شوند.
انواع ضربه و آسیب قفسه‌ی سینه عبارتند از:
- نافذ یا باز
صدمات نفوذی هنگام وارد شدن جسم خارجی به قفسه سینه ایجاد می‌شوند و می‌تواند به ریه‌ها و دیافراگم نفوذ کند و به کبد و معده آسیب برساند یا قلب را پاره کند.
- غیرنافذ یا بسته
در آسیب غیرنافذ، ضربه می‌تواند موجب شكستگی دنده‌ها و جناغ، كوفتگی ریه‌ها، قلب و آئورت شود. اگرچه سطح پوست سالم است اما شكستگی دنده‌ها ممكن است باعث پارگی اندام‌های حیاتی شود.
علائم و نشانه‌ها
به دنبال تروما به قفسه سینه علائم زیر در فرد بروز می‌نماید:
- درد در محل آسیب در اثر کوفتگی یا شکستگی، تحریک و یا آسیب
- درد موضعی تشدید شونده با تنفس در محل آسیب
- اشکال در تنفس و تنگی نفس: بدلیل انسداد راه هوایی، آسیب دیواره قفسه سینه، فشرده شدن قفسه سینه در اثر تجمع خون یا هوا، فقدان عملکرد عضلانی شکستگی متعدد دنده‌ها
- خروج خون با سرفه
- حرکت غیر قرینه یک یا دو طرفه قفسه سینه
- نبض سریع و ضعیف و کاهش فشارخون ناشی از خون‌ریزی قابل توجه اندام حیاتی و پاره شده درون حفره قفسه سینه
- کبودی، تعریق و رنگ پریدگی در لب‌ها و بستر ناخن‌ها در اثر تنفس ناکافی، عدم اکسیژن‌گیری مناسب خون، عدم تامین کافی جریان خون
علل شایع
عللی که منجر به تروما و آسیب به قفسه می‌شوند را به دو دسته زیر می‌توان تقسیم بندی نمود:
- علل آسیب‌های غیر نافذ
این آسیب به علت وارد شدن فشار ناگهانی و یا فشار مثبت بوجود می‌آید. تصادفات با اتومبیل، سقوط و فرو رفتن فرمان موتور در قفسه سینه ایجاد می‌شود. اگرچه این صدمات شایع هستند ولی تعیین وسعت صدمه مشكل می‌باشد، زیرا علائم ممكن است عمومی و مبهم باشند به علاوه، بیماران ممكن است تا زمانی كه عوارض ایجاد نشود، در جستجوی درمان نباشند.
- علل آسیب‌های نافذ
علل شایع صدمات نفوذی شامل زخم‌های ناشی از برخورد گلوله یا فرو رفتن چاقو می‌باشد.
مراجعه به پزشک
صورت وارد شدن ضربه به قفسه سینه در شرایط زیر به پزشک مراجعه کنید:
- پس از آسیب به قفسه سینه جهت بررسی ریه و قلب و …
- در صورتی که مشکل تنفسی چند روز پس از آسیب داشتید.
- در صورتی که علائم با درمان به سمت بدتر شدن رفت.
- درد شدید در محل عمل جراحی
- درد و قرمزی در محل زخم
- ترشح چرکی از زخم
- خون‌ریزی از محل استامپ
- تب و لرز
- بی‌اشتهایی
- در صورت مشاهده دیگر علائم نگران کننده
عوارض احتمالی
عوارضی که به دنبال آسیب به قفسه سینه ایجاد می‌شود شامل:
- پارگی و یا سوراخ شدن سرخرگ آئورت
- سوراخ شدن ریه و یا کوفتگی
- پارگی طحال، کبد و کلیه‌ها
- تامپوناد قلب یا تجمع خون در اطراف قلب
- کوفتگی قلب
- پنوموتوراکس یا ورود هوا به پرده اطراف ریه
- هموتوراکس یا ورود خون به پرده اطراف ریه
- شکستگی دنده و جناغ
- آسیب به نای، مری و دیافراگم
تشخیص
برای فردی که دچار تروما به قفسه سینه می‌شود اقدامات زیر را جهت تشخیص انجام می‌دهند:
- معاینه توسط پزشک و بررسی بیمار از نظر آسیب نافذ یا غیر نافذ، اشیای باقی‌مانده، زخم‌های باز، کوبیدگی‌ها، غیرقرینگی یا حرکت متناقص
- عکس برداری از قفسه سینه
درمان
بسته به شدت علائم و عوارض ایجاد شده ناشی از آسیب، درمان‌های زیر انجام می‌شود:
- اکسیژن درمانی
- پوشاندن زخم‌های باز قفسه سینه
- مایع درمانی و شروع سرم
- لوله گذاری داخل نای در برخی موارد که مشکل تنفسی ایجاد شده باشد.
- کشیدن خون اطراف قلب در صورت تجمع خون در پرده اطراف قلب
- گذاشتن لوله در قفسه سینه یا چست تیوب جهت خارج کردن خون و هوای وارد شده به قفسه سینه
- کنترل درد
پس از ترخیص تا زمان بهبودی به نکات و توصیه‌های زیر توجه کنید:
- بخیه‌ها را پس از 24 ساعت می‌توانید به آرامی با آب گرم و صابون بشوئید، اما به هیچ وجه آن‌ها را به مدت طولانی در آب غوطه ور نکنید (مثلا در وان حمام، استخر، …) چون تماس زیاد با آب باعث کاهش سرعت بهبود زخم و افزایش احتمال عفونت می‌شود.
- بخیه‌ها را بلافاصله با ملایمت خشک کنید، برای این کار از یک پارچه‌ی نخی سبک و کاملا تمیز که فقط به این کار اختصاص داده‌اید یا گاز استریل استفاده کنید و به هیچ وجه از پنبه یا دستمال کاغذی استفاده نکنید، دقت کنید که برای خشک کردن نباید پارچه را روی زخم به سختی بکشید و فقط از حرکات ضربه‌ای ملایم استفاده کنید.
- پس از شستشو می‌توانید روی زخم را با یک لایه‌ی نازک پماد آنتی بیوتیک (در صورت تجویز هنگام ترخیص) بپوشانید (برای این کار از گوش پاک کن استفاده کنید)، امابه هیچ وجه از الکل، بتادین، آب اکسیژنه، محلول‌های ضدعفونی کننده، کرم‌های آرایشی یا نرم کننده، روغن های معطر یا پمادهای کورتونی روی زخم استفاده نکنید، این مواد باعث تحریک پوست، بروز حساسیت و عفونت و تاخیر ترمیم زخم خواهند شد.
- در صورتی که زخم شما پانسمان شده است حتما تا زمانی که پزشک به شما هنگام ترخیص توصیه کرده زخم را پوشیده نگاه دارید، دراین صورت حداقل 48 ساعت پانسمان را به شکل اولیه حفظ کرده و سپس بعد از هر بار شستشوی زخم آن را با یک پانسمان سبک بپوشانید.
- خارش خفیف زخم در روزهای ابتدایی طبیعی است، در این موارد از خاراندن زخم خودداری کنید و فقط پوست را ماساژ دهید، ترشح خفیف به صورت مایع زرد کم‌رنگ، رقیق و آبکی نیز در روزهای اول از زخم طبیعی است.
- در روزهای اول ممکن است احساس درد و سوزش خفیف در محل زخم داشته باشید که برای رفع آن می‌توانید از استامینوفن استفاده کنید، ترکیبات حاوی آسپیرین و بروفن ممکن است باعث بروز خون‌ریزی شوند.
- در صورتی که هنگام ترخیص برای شما آنتی بیوتیک تجویز شده است دارو را در زمان معین مصرف کرده و دوره‌ی درمان را کامل کنید.
- درد شما ممکن است با حرکت کردن، سرفه، عطسه، خنده و حتی تنفس عمیق تشدید و بدتر شود.
- از استراحت مداوم در بستر بیش از 2-1 روز پرهیز کنید و به فعالیت‌های روزمره‌ی خود بازگردید، چون استراحت طولانی مدت باعث ضعف و خشکی عضلات و افزایش احتمال بروز عفونت در ریه‌ها می‌شود (البته از انجام حرکات و فعالیت‌های سریع، ناگهانی، طولانی مدت، پیوسته و شدید که باعث فشار مستقیم بر قفسه‌ی سینه و شکم یا تشدید درد می‌شوند اجتناب کنید).
- کاهش فعالیت و باز نشدن کامل ریه‌ها باعث بروز عفونت می‌شود، بنابراین هر 2-1 ساعت 10 بار نفس‌های کاملا عمیق بکشید به طوری که قفسه‌ی سینه کاملا باز شود و هر بار 3 ثانیه نفس خود را نگاه دارید و بعد بیرون بدهید، این کار ممکن است باعث احساس درد شود.
- در صورت بروز سرفه به هیچ وجه جلوی آن را نگیرید و به طور کامل سرفه کنید، سرفه کردن با تخلیه‌ی ترشحات ریه باعث کاهش احتمال بروز عفونت می‌شود.
- هنگامی که سرفه می‌کنید یا نفس عمیق می‌کشید می‌توانید یک بالش را به قسمتی از قفسه‌ی سینه که دچار ضربه و احساس درد شده است محکم فشار دهید تا میزان درد را کاهش دهد.
- از مصرف سیگار و قلیان و تماس با هرگونه دود کاملا خودداری نمایید.
- توصیه می‌شود در طول 2-1 روز اول هنگام خوابیدن از یکی از نزدیکان خود بخواهید وضعیت تنفس شما را در طول خواب هر 4-3 ساعت 1 بار ارزیابی کند تا هرگونه تغییر وضعیت مانند سختی یا تند شدن یا صدادار شدن تنفس‌ها به زودی مشخص شود.
- از انجام فعالیت‌های جسمی شدید و سنگین که باعث فشار یا ضربه به محل زخم می‌شود حداقل در طول 2 هفته‌ی آینده خودداری کنید چون اگر دوباره به همان محل قبلی ضربه یا فشار وارد شود ممکن است باعث آسیب بخیه‌ها یا باز شدن دوباره‌ی زخم شود.
- از انجام فعالیت‌هایی که نیاز به بالا نگاه داشتن سر، شانه‌ها و بازوها و کشیده شدن پشت و کمر به سمت بالا دارد (مثل آویزان کردن پرده‌ها، تعویض لامپ لوسترها، برداشتن اجسام از قفسه‌های بلند) خودداری کنید.
- از بلند کردن و حمل کودکان، بارها، اجسام، کیف و کوله پشتی‌های سنگین، انجام فعالیت‌های ورزشی سنگین و شنا کردن خودداری نمایید.
- از رانندگی طولانی مدت و دوچرخه سواری پرهیز کنید.
- از باقی ماندن در یک وضعیت طولانی به ویژه در حالت نشسته (مثلا هنگام مطالعه یا کار با کامپیوتر) خودداری کنید و هر 30-20 دقیقه یک بار وضعیت خود را تغییر داده یا چند قدم راه بروید.
- از هرگونه تغییر حالت ناگهانی (مثلا از حالت نشسته به ایستاده) پرهیز کنید و هنگام برخاستن از رختخواب ابتدا برای چند دقیقه بنشینید سپس به آرامی برخیزید.
- زمانی که در منزل تنها هستید از رفتن به حمام خودداری کنید و هنگام تنهایی در منزل همواره گوشی تلفن یا تلفن همراه خود را در دسترس و نزدیک خود قرار دهید.
- وجود این زخم محدودیت غذایی برای شما ایجاد نمی‌کند، اما توصیه می‌شود برنامه‌ی غذایی خود را به شکلی تنظیم کنید که دچار یبوست نشوید چون این مساله باعث ایجاد فشار بر روی بخیه‌ها و تاخیر در ترمیم می‌شود، هم چنین مایعات کافی مصرف کرده، به میزان مناسب آب و آبمیوه بنوشید و از تشنگی طولانی مدت جلوگیری کنید.
- بهتر است تا زمان ترمیم زخم از میوه‌ها، سبزیجات و آبمیوه‌های سرشار از ویتامین ث مثل مرکبات، لیمو ترش، گوجه فرنگی، توت فرنگی، آب لیمو و آب پرتقال بیشتر استفاده کنید، ویتامین ث باعث سریع‌تر شدن روند ترمیم زخم و بهبودی می‌شود.
- در صورتی که در اورژانس برای شما عکس برداری (رادیوگرافی) یا سی تی اسکن انجام شده است، آن را تا زمان بهبود کامل نزد خود نگاه دارید چون در صورت بروز عوارضی مانند عفونت جهت مقایسه به آن نیاز خواهد شد.
- در صورت امکان تا زمان کشیدن بخیه‌ها روزانه دو مرتبه دمای بدن خود را با تب‌گیر اندازه گیری کنید.
- روزانه زخم خود را از نظر بروز علائم زیر بررسی نمایید:
- تورم و قرمزی اطراف محل زخم
- وضعیت ترشحات
- خون‌ریزی
در صورت بروز هر یک از علائم زیر مجددا به اورژانس یا پزشک مراجعه کنید:
- آسیب یا پارگی بخیه‌ها و باز شدن مجدد زخم
- درد شدید یا تورم یا قرمزی محل زخم
- خروج چرک یا ترشحات سبز رنگ از زخم یا تشدید ترشحات اولیه یا استشمام بوی بد از زخم
- خون‌ریزی مجدد زخم به طوری که پس از 15-10دقیقه فشار مداوم روی محل زخم متوقف نشود.
- بروز تب بالای 38 درجه یا حملات لرز
- تشدید درد قفسه‌ی سینه که با مصرف داروهای ضد درد و استراحت بهبود نیابد.
- بروز درد شدید یا ناگهانی در هر یک از قسمت‌های قفسه‌ی سینه
- بروز درد شدید در هر یک از قسمت‌های شکم، پهلوها، شانه‌ها، فک و دندان‌های پایین، گردن، دست‌ها
- درد شدید در کل شکم که با حرکت کردن بدتر شود.
- تنگی نفس شدید یا ناگهانی یا احساس تنگی نفس در حالت استراحت
- احساس سنگینی و گرفتگی قفسه‌ی سینه
- تند شدن نفس‌ها یا سختی تنفس
- تپش قلب شدید به خصوص در حالت استراحت
- بروز سرفه های شدید و ناگهانی یا تشدید و بدتر شدن سرفه‌ها
- خروج خلط زیاد یا دفع خلط به رنگ زرد تیره یا سبز
- دفع خون همراه با خلط
- تهوع یا استفراغ یا بی‌اشتهایی شدید
- دردناک بودن بلع (احساس درد هنگام فرو بردن لقمه) یا عدم توانایی در خوردن و آشامیدن
- ضعف و بی‌حالی شدید یا کاهش سطح هوشیاری (بی‌هوشی)
- رنگ پریدگی، تعریق یا سرد شدن اندام‌ها
- سرگیجه و احساس سبکی سر
- زرد شدن قسمت سفید چشم‌ها یا پوست صورت
- استفراغ خونی (خون روشن یا سیاه رنگ)
- عدم توانایی در دفع گاز و مدفوع و بزرگ شدن شکم (یبوست و نفخ شدید)
پس از ترخیص تا زمان بهبودی به نکات و توصیه‌های زیر توجه کنید:
- درد در ناحیه‌ی دیواره قفسه‌ی سینه و محل ضربه معمولا پس از یک هفته بهبود نسبی می‌یابد، اما اغلب سه تا شش هفته و گاهی تا چند ماه (به طور خفیف‌تر) ادامه پیدا می‌کند.
- درد شما ممکن است با حرکت کردن، سرفه، عطسه، خنده و حتی تنفس عمیق تشدید و بدتر شود.
- از استراحت مداوم در بستر بیش از 2-1 روز پرهیز کنید و به فعالیت‌های روزمره‌ی خود بازگردید، چون استراحت طولانی مدت باعث ضعف و خشکی عضلات و افزایش احتمال بروز عفونت در ریه‌ها می‌شود (البته از انجام حرکات و فعالیت‌های سریع، ناگهانی، طولانی مدت، پیوسته و شدید که باعث فشار مستقیم بر قفسه‌ی سینه و شکم یا تشدید درد می‌شوند اجتناب کنید).
- کاهش فعالیت و باز نشدن کامل ریه‌ها باعث بروز عفونت می‌شود، بنابراین هر 2-1 ساعت 10 بار نفس‌های کاملا عمیق بکشید به طوری که قفسه‌ی سینه کاملا باز شود و هر بار 3 ثانیه نفس خود را نگاه دارید و بعد بیرون بدهید، این کار ممکن است باعث احساس درد شود.
- در صورت بروز سرفه به هیچ وجه جلوی آن را نگیرید و به طور کامل سرفه کنید، سرفه کردن با تخلیه‌ی ترشحات ریه باعث کاهش احتمال بروز عفونت می‌شود.
- هنگامی که سرفه می‌کنید یا نفس عمیق می‌کشید می‌توانید یک بالش را به قسمتی از قفسه‌ی سینه که دچار ضربه و احساس درد شده است محکم فشار دهید تا میزان درد را کاهش دهد.
- این آسیب‌ها نیاز به گچ، آتل، پانسمان یا بانداژ ندارند، بنابراین از بستن قفسه‌ی سینه (مثلا با پارچه یا باند به دور آن) خودداری کنید.
- جهت کنترل درد به صورت منظم و کافی از داروهای ضد درد مثل استامینوفن، بروفن،دیکلوفناک، ناپروکسن و ژلوفن استفاده کنید، توجه کنید که استفاده از ترکیبات حاوی آسپیرین ممکن است باعث بروز خون‌ریزی شود.
- توجه کنید که مصرف زیاد دیکلوفناک / بروفن/ ناپروکسن باعث ناراحتی و سوزش معده می‌شود و چنان چه سابقه‌ی ابتلا به زخم معده دارید از مصرف آن‌ها پرهیز کرده و فقط استامینوفن مصرف کنید.
- به هیچ وجه از ترکیبات و داروهای ضد سرفه استفاده نکرده و سرفه را مهار نکنید، کم کردن سرفه باعث زیاد شدن احتمال عفونت ریه می‌شود.
- به هیچ وجه بدون دستور پزشک اقدام به استفاده از داروهای کورتونی (انواع قرص و آمپول) به طور خودسرانه نکنید، این داروها می‌توانند عوارض خطرناک و مهمی ایجاد کنند که اغلب درمان‌پذیر نیستند.
- در صورتی که هنگام ترخیص داروی خاصی (مانند آنتی بیوتیک) برای شما تجویز شده است تنها همان دارو را در زمان معین مصرف کرده و دوره‌ی درمان را کامل کنید.
- از مصرف سیگار و قلیان و تماس با هرگونه دود کاملا خودداری نمایید.
- توصیه می‌شود در طول 3-2 روز اول هنگام خوابیدن از یکی از نزدیکان خود بخواهید وضعیت تنفس شما را در طول خواب هر 4-3 ساعت 1 بار ارزیابی کند تا هرگونه تغییر وضعیت مانند سختی یا تند شدن یا صدادار شدن تنفس‌ها به زودی مشخص شود.
- در یک یا دو روز اول پس از ترخیص جهت کاهش درد از کمپرس سرد یا کیسه‌ی یخ استفاده کنید. کیسه‌ی یخ را به مدت 20 دقیقه بر روی قسمت‌های دردناک قرار دهید و این کار را هر 4-3 ساعت تکرار کنید، دقت کنید یخ در تماس مستقیم با پوست قرار نگیرد و باعث آسیب پوست نشود (یخ را در یک پوشش پارچه‌ای یا پلاستیکی بپیچید)، در صورت بروز تغییر رنگ (کبودی) استفاده از یخ را متوقف کنید.
- در روزهای بعد می‌توانید از کمپرس گرم یا حوله‌ی گرم به روش بالا (هنگام تشدید درد یا روزانه 4 نوبت) استفاده کنید، یا دوش آب گرم بگیرید. مراقب باشید این کار موجب سوختگی پوست شما نشود (در صورت بروز قرمزی شدید پوست، ادامه‌ی کار را متوقف کنید).
- هنگام استراحت، به پشت بخوابید و از خوابیدن بر روی سمت دردناک قفسه‌ی سینه یا بر روی شکم پرهیز نمایید.
- از انجام فعالیت‌های جسمی شدید، سنگین و طولانی مدت که باعث فشار یا ضربه به قفسه‌ی سینه و شکم می‌شود در طول 4 هفته‌ی آینده خودداری کنید.
- از انجام فعالیت‌هایی که نیاز به بالا نگاه داشتن سر، شانه‌ها و بازوها و کشیده شدن پشت و کمر به سمت بالا دارد (مثل آویزان کردن پرده‌ها، تعویض لامپ لوسترها، برداشتن اجسام از قفسه‌های بلند) خودداری نمایید.
- از بلند کردن بارها، اجسام سنگین و کودکان، هم چنین از حمل کیف یا کوله پشتی‌های سنگین حداقل 6-4 هفته خودداری کنید.
- از پله ها تا حد امکان بالا و پایین نروید و در صورت لزوم این کار را با آهستگی انجام داده و دست خود را بر روی قسمت دردناک قفسه‌ی سینه قرار دهید.
- از انجام فعالیت‌های ورزشی سنگین، دوچرخه سواری و شنا کردن حداقل به مدت 6 هفته پرهیز نمایید.
- از رانندگی طولانی مدت به مدت 4-3 هفته خودداری کنید.
- از باقی ماندن در یک وضعیت طولانی به ویژه در حالت نشسته (مثلا هنگام مطالعه یا کار با کامپیوتر) خودداری کنید و هر 30-20 دقیقه یک بار وضعیت خود را تغییر داده یا چند قدم راه بروید.
- از هرگونه تغییر حالت ناگهانی (مثلا از حالت نشسته به ایستاده ) پرهیز کنید و هنگام برخاستن از رختخواب ابتدا برای چند دقیقه بنشینید سپس به آرامی برخیزید.
- زمانی که در منزل تنها هستید از رفتن به حمام خودداری کنید و هنگام تنهایی در منزل همواره گوشی تلفن یا تلفن همراه خود را در دسترس و نزدیک خود قرار دهید.
- این آسیب محدودیت غذایی برای شما ایجاد نمی‌کند، اما توصیه می‌شود برنامه‌ی غذایی خود را به شکلی تنظیم کنید که دچار یبوست نشوید چون این مساله باعث ایجاد فشار بر روی دیواره ی قفسه‌ی سینه و شکم می‌شود.
- مایعات کافی مصرف کرده، به میزان مناسب آب و آبمیوه بنوشید و از تشنگی طولانی مدت جلوگیری کنید.
- در صورتی که در اورژانس برای شما عکس برداری (رادیوگرافی) یا سی تی اسکن انجام شده است، آن را تا زمان بهبود کامل نزد خود نگاه دارید چون در صورت بروز عوارضی مانند عفونت جهت مقایسه به آن نیاز خواهد شد.
در صورت بروز هر یک از علائم زیر مجددا به اورژانس یا پزشک مراجعه کنید:
- بروز تب بالای 38 درجه یا حملات لرز
- تشدید درد قفسه‌ی سینه که با مصرف داروهای ضد درد و استراحت بهبود نیابد.
- بروز جدید درد شدید یا ناگهانی در هر یک از قسمت‌های قفسه‌ی سینه
- بروز درد شدید در هر یک از قسمت‌های شکم، پهلوها، شانه‌ها، فک و دندان‌های پایین، گردن، دست‌ها
- درد شدید در کل شکم که با حرکت کردن بدتر شود.
- تنگی نفس شدید یا ناگهانی یا احساس تنگی نفس در حالت استراحت
- احساس سنگینی و گرفتگی قفسه‌ی سینه
- تند شدن نفس‌ها یا سختی تنفس
- تپش قلب شدید به خصوص در حالت استراحت
- بروز سرفه‌های شدید و ناگهانی یا تشدید و بدتر شدن سرفه‌ها
- خروج خلط زیاد یا دفع خلط به رنگ زرد تیره یا سبز
- دفع خون همراه با خلط
- تهوع یا استفراغ یا بی‌اشتهایی شدید
- دردناک بودن بلع (احساس درد هنگام فرو بردن لقمه) یا عدم توانایی در خوردن و آشامیدن
- ضعف و بی‌حالی شدید یا کاهش سطح هوشیاری (بی‌هوشی)
- رنگ پریدگی، تعریق یا سرد شدن اندام‌ها
- سرگیجه و احساس سبکی سر
- زرد شدن قسمت سفید چشم‌ها یا پوست صورت
- استفراغ خونی (خون روشن یا سیاه رنگ)
- عدم توانایی در دفع گاز و مدفوع و بزرگ شدن شکم (یبوست و نفخ شدید)