مدیریت بیماری
سرفه مزمن
سرفه مزمن، سرفه‌ای است که در افراد بالغ هشت هفته یا بیشتر و در کودکان چهار هفته به طول می‌انجامد.
سرفه مزمن بیش از یک علامت است و این می‌تواند خواب را مختل کند و احساس خستگی را در بدن باقی بگذارد. در موارد شدید، این سرفه‌ها می‌توانند باعث استفراغ، گیجی و حتی شکستگی دنده‌ها شود.
با وجود این‌که گاهی اوقات تشخیص عوامل شروع‌کننده این سرفه‌ها مشکل است، اما شایع‌ترین دلایل آن عبارتند از استفاده از تنباکو، ترشحات پشت حلق، آسم و رفلاکس (بازگشت) اسید معده.
خوشبختانه، سرفه مزمن معمولاً با رفع عامل اصلی، قابل‌درمان است.
علائم و نشانه‌ها
سرفه مزمن می‌تواند همراه با علائم دیگری باشد، ازجمله:
- آبریزش یا گرفتگی بینی
- احساس برگشت مایعات به گلو
- گلودردهای مکرر
- گرفتگی صدا
- خس‌خس و تنگی نفس
- سوزش سر دل یا احساس ترش‌مزگی در دهان
- در موارد نادر، سرفه همراه با خون
علل شایع
گاهی سرفه طبیعی است و به تمیز کردن ریه‌ها از محرک‌ها و ترشحات و جلوگیری از عفونت‌ها کمک می‌کند.
بااین وجود، سرفه‌ای که هفته‌ها طول بکشد، معمولاً منجر به یک بیماری می‌شود. ابتلا به سرفه‌های مزمن ممکن‌است یکی یا چند مورد از علل زیر را داشته باشد:
- ترشحات پشت حلق
هنگامی‌که بینی یا سینوس‌ها مخاط بیش‌ازحد تولید کنند، ممکن‌است به پشت گلوی بریزد و باعث عکس‌العمل سرفه شود. این بیماری، سندرم سرفه بالای مجاری تنفسی نامیده می‌شود.
- آسم
سرفه مرتبط با آسم در یک فصل خاص (مثلاً بهار) رخ می‌دهد یا به دلیل وجود عفونت‌های بالای مجاری تنفسی، یا زمانی که فرد در معرض هوای سرد و برخی مواد شیمیایی یا عطرها قرار می‌گیرد، بدتر می‌شود.
- رفلاکس معده
در این شرایط شایع، اسید معده به مری (لوله‌ای که معده و حلق را به هم متصل می‌کند) جریان می‌یابد و تحریک دائمی می‌تواند منجر به سرفه مزمن شود. سرفه به نوبه خود باعث بدتر شدن رفلاکس می‌شود (همانند یک چرخه معیوب کننده).
- عفونت‌ها
سرفه می‌تواند به مدت طولانی پس از بیماری‌هایی مانند پنومونی (ذات‌الریه)، آنفلوانزا، سرماخوردگی و یا سایر عفونت‌های دستگاه تنفسی فوقانی، باقی بماند. یک علت شایع و غیرقابل شناخته‌شده سرفه مزمن در بزرگسالان، سیاه‌سرفه است که همچنین به‌عنوان سرفه دردناک شناخته می‌شود.
- داروهای فشارخون
داروهای مهارکننده‌های آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACE) مانند کاپتوپریل، انالاپریل و لیزینوپریل، که معمولاً برای فشارخون بالا و نارسایی قلبی تجویز می‌شود، در برخی افراد با دلایلی که کاملا شناخته نیست باعث ایجاد سرفه مزمن می‌شود که خشک و آزاردهنده بوده و با داروهای ضد سرفه نیز بهبود نمی‌یابد.
برونشیت مزمن
این التهاب طولانی‌مدت راه‌های هوایی عمده (لوله‌های برونش)، می‌تواند باعث سرفه‌ای شود که خلط رنگی را به ارمغان می‌آورد. اکثر افراد مبتلابه برونشیت مزمن، سیگاری‌های فعلی یا سابق هستند. برونشیت مزمن معمولاً بخشی از طیف بیماری ریه مربوط به سیگار کشیدن است که به نام بیماری مزمن انسدادی ریوی (COPD) شناخته می‌شوند. آمفیزم نیز تحت این عبارت گنجانده شده است و برونشیت مزمن و آمفیزم اغلب در سیگاری‌های فعلی یا سابق با انسداد مزمن ریوی همسو می‌شوند.
علل کمتر شایع سرفه مزمن عبارتند از:
- بسته شدن راه هوایی (به علت پریدن غذا در بزرگسالان، اجسام خارجی در کودکان)
- برونشکتازی (آسیب به مجاری هوایی)
- فیبروز کیستیک
- رفلاکس (بازگشت) اسید معده به گلو
- برونشیت بدون ارتباط با آسم
- سارکوئیدوز (مجموعه سلول‌های ملتهب که در بخش‌های مختلف بدن جمع می‌شوند مثل ریه‌ها)
عوامل تشدیدکننده خطر
مصرف سیگار یا داشتن سابقه کشیدن سیگار، یکی از عوامل سوق‌دهنده به سرفه‌های مزمن است. قرار گرفتن مکرر در معرض دود، نیز منجر به آسیب به ریه و سرفه می‌شود.
زنان نسبت به مردان به محرک‌ها حساس‌ترند، درنتیجه احتمال ابتلای زنان به سرفه مزمن بیش از مردان است.
عوارض احتمالی
سرفه می‌تواند خواب را مختل کند و همچنین مشکلات متنوعی ایجاد کند، ازجمله:
- سردرد
- گیجی
- تعرق شدید
- از دست دادن کنترل ادرار
- شکستگی دنده‌ها
- بی‌هوشی
تشخیص
برای تشخیص علت سرفه مزمن، پزشک در مورد تاریخچه پزشکی سؤال می‌کند و معاینه جسمی را انجام می‌دهد. همچنین ممکن‌است آزمایش‌هایی را برای علت سرفه مزمن تجویز کند. با این وجود، بسیاری از پزشکان تصمیم می‌گیرند به جای تجویز آزمایش‌ها، درمان یکی از علل عمده سرفه مزمن را شروع کنند. در صورتی که درمان تأثیری نداشته باشد، آزمایش‌ها را توصیه می‌کنند.
روش‌های تشخیصی موجود در این رابطه عبارتند از:
- روش‌های تصویربرداری
- اشعه ایکس
اگرچه عکس اشعه ایکس از قفسه‌سینه، علل شایع مانند ترشحات پشت گلو، رفلاکس اسید یا آسم سرفه را مشخص نمی‌کند، اما برای بررسی سرطان ریه، ذات‌الریه و سایر بیماری‌های ریه کاربرد دارد. همچنین تصویربرداری با اشعه ایکس ممکن‌است شواهدی از عفونت سینوس‌ها در اختیار پزشک قرار دهد.
-
- سی.تی.اسکن
سی.تی.اسکن برای بیماری‌هایی که باعث سرفه می‌شوند و همچنین بررسی حفره سینوسی برای جمع شدن عفونت‌ها استفاده می‌شود.
- آزمایش عملکرد ریه (اسپیرومتری)
این آزمایش غیرتهاجمی برای تشخیص آسم و انسداد مزمن ریوی (COPD) استفاده می‌شوند. در این آزمایش میزان ظرفیت ریه‌ها و سرعت دم و بازدم بررسی می‌شود.
پزشک ممکن‌است درخواست آزمایش چالش آسم را نیز برای بررسی وضعیت عبور هوا در مجاری تنفسی توصیه کند.
- روش‌های آزمایشگاهی
اگر همراه سرفه، مخاط رنگی باشد، پزشک برای بررسی وجود باکتری، نمونه‌برداری و روش‌های آزمایشگاهی را توصیه می‌کند.
اگر پزشک نتواند توضیحی برای سرفه بیابد، آزمایش مخصوص برونکوسکوپی را برای علل احتمالی در نظر می‌گیرد.
در این آزمایش پزشک با استفاده از یک لوله باریک و منعطف به همراه یک دوربین می‌تواند درون ریه‌ها و مسیرهای عبور هوا را مشاهده کند. همچنین می‌تواند یک نمونه از مخاط درون راه‌های هوایی برای بررسی، خارج کند.
با یک رینوسکوپ، پزشک می‌تواند مسیر بینی را برای بررسی علل سرفه که مربوط به قسمت‌های بالایی مسیر هوایی می‌باشد، بررسی کند.
تشخیص در کودکان
روش‌های تصویربرداری با اشعه ایکس و اسپیرومتری، با حداقل تهاجم، روش‌های رایج تشخیص دلیل سرفه‌های مزمن در کودک می‌باشند.
درمان
تعیین علت سرفه مزمن برای درمان، بسیار مهم است. در بسیاری از موارد، بیش از یک دلیل ممکن‌است باعث سرفه مزمن شود.
اگر فرد از یک داروی مهارکننده استفاده کند، پزشک ممکن‌است داروی او را به دارویی تغییر دهد که سرفه یکی از عوارض جانبی آن نباشد.
داروهای مورد استفاده در درمان سرفه مزمن عبارتند از:
- آنتی‌هیستامین‌ها و گلوکوکورتیکوئیدها
این داروها درمانی استاندارد برای آلرژی و آبریزش از پشت حلق هستند.
- داروهای استنشاقی آسم
مؤثرترین درمان برای سرفه مرتبط با آسم، گلوكوكورتیكوئیدها و برونكودیلاتوری (گشادکننده برونش) است كه باعث كاهش التهاب و باز كردن راه هوایی می شوند.
- آنتی‌بیوتیک‌ها
اگر یک عفونت باکتریایی موجب سرفه مزمن شود، پزشک ممکن‌است آنتی‌بیوتیک‌ها را تجویز کند.
- سرکوب‌کننده سرفه
اگر علت سرفه مشخص نشده باشد و باعث ایجاد مشکلات جدی برای فرد شود، مانند جلوگیری از خواب، پزشک ممکن‌است یک سرکوب‌کننده سرفه تجویز کند. بااین‌حال، شواهدی وجود ندارد که داروهای ضدسرفه مؤثر باشند.
هرگز نباید به کودکان کمتر از 4 سال داروهای بدون نسخه ضدسرفه یا سرماخوردگی داده شود. این داروها ممکن‌است به کودکان آسیب برسانند.
- سبک زندگی و درمان‌های خانگی
افراد باید برنامه پزشک خود را برای درمان علل سرفه دنبال کنند. در ضمن، می‌توان از نکات زیر برای کاهش سرفه استفاده کرد:
- نوشیدن مایعات
مایعات به رقیق شدن مخاط گلو کمک می‌کند، مایعات گرم مثل آبگوشت، چای یا آب‌میوه می‌تواند گلو را آرام کند.
- مرطوب کردن هوا
از مرطوب‌کننده هوا یا یک دوش بخار استفاده شود.
- خودداری از مصرف تنباکو
سیگار کشیدن یا در معرض دود سیگار قرار گرفتن ریه‌ها را تحریک می‌کند و موجب بدتر شدن سرفه‌ها می‌شود. اگر فرد سیگار می‌کشد، باید با پزشک خود درباره برنامه‌هایی که می‌تواند به او در ترک سیگار کمک کند، توصیه می‌شود مشورت کند.
مراجعه به پزشک
اگر سرفه‌هایتان هفته‌ها طول کشیده است، مخصوصاً اگر همراه با خلط یا خون است و موجب ایجاد اختلالات خواب شده یا روی مدرسه و کار شما اثر گذاشته است، به پزشک مراجعه کنید.
