طیف طبیعی رنگ ادرار از زرد کم‌رنگ تا زرد کهربایی می‌باشد. رنگ ادرار حاصل از رنگدانه‌ای به نام یوروکروم است و چگونگی رقیق بودن یا غلیظ بودن ادرار را تعیین می‌کند. رنگدانه‌ها و دیگر ترکیبات موجود در برخی غذاهای خاص و داروها می‌توانند رنگ ادرار را تغییر دهند. در میان غذاها چغندر، انواع توت‌ها، و باقلا با احتمال بیشتری رنگ ادرار را تحت تاثیر قرار می‌دهند. بسیاری از داروهای تجویزی یا بدون نسخه رنگ‌های واضح‌تری را در ادرار ایجاد می‌کنند.

رنگ غیرطبیعی ادرار یکی از معمول‌ترین علائم عفونت دستگاه ادراری به شمار می‌رود. بنفش تیره یک ویژگی مشخص از پورفیریا که نارسایی نادر و ارثی سلول‌های قرمز خون است، می‌باشد.

علل شایع

معمولا اختلال در رنگ ادرار با داروها، برخی مواد غذایی خاص یا رنگ‌های غذایی ایجاد می‌شود. اگرچه در برخی موارد، تغییرات در رنگ ادرار به دلیل برخی بیماری‌ها و مشکلات سلامتی صورت می‌گیرد.

• ادرار قرمز یا صورتی

ادرار قرمز یا صورتی به علل زیر ایجاد می‌شود:

• • خون

عواملی که می‌توانند منجر به وجود خون در ادرار (هماچوری) شوند عبارتند از عفونت‌های دستگاه ادراری، سنگ کلیه یا سنگ مثانه، پروستات بزرگ شده، کیست‌های کلیوی، پیاده‌روی‌های با مسافت طولانی، تومورهای سرطانی و غیرسرطانی.

• • مواد غذایی

چغندر، تمشک و ریواس می‌توانند منجر به صورتی شدن یا قرمز شدن رنگ ادرار شوند.

• • داروها

مصرف برخی داروها مانند آنتی بیوتیک‌هایی که برای درمان بیماری سل استفاده می‌شود،  برخی داروهایی که در درمان مشکلات دستگاه ادراری تجویز می‌شود و ملین‌ها می‌توانند منجر به قرمز شدن رنگ ادرار شوند.

• • سموم

مسمومیت مزمن با سرب یا جیوه می‌تواند منجر به قرمزی ادرار شود.

• ادرار نارنجی رنگ

علل بروز ادرار نارنجی عبارتند از:

• • برخی داروها

داروهایی که می‌توانند منجر به ایجاد ادرار نارنجی شوند عبارتند از برخی داروهای ضد التهاب، داروهایی که در درمان ناراحتی‌های دستگاه ادراری تجویز می‌شود، برخی ملین‌ها؛ و برخی داروهای خاص شیمی‌درمانی.

• • بیماری‌ها

در برخی موارد، ادرار نارنجی رنگ می‌تواند نشان دهنده مشکلی در کبد یا مجاری صفراوی باشد، به ویژه اگر مدفوع کمرنگ است. همچنین ادرار نارنجی رنگ می‌تواند ناشی از کم آبی بدن باشد چرا که از دست دادن آب بدن می‌تواند ادرار را غلیظ کرده و آن‌را تیره تر کند.

• ادرار آبی یا سبز

علل بروز ادرارآبی یا سبز عبارتند از:

• • رنگ‌ها

برخی از رنگ‌های خوراکی کمرنگ می‌توانند منجر به ادرار سبز رنگ شوند. رنگ‌هایی که برای برخی آزمایشات عملکرد کلیوی و صفراوی به کار می روند می‌توانند منجر به تغییر رنگ ادرار به سمت رنگ آبی شوند.

• • داروها

برخی از داروها ممکن است ادرار آبی یا سبز رنگ تولید کنند.

• • بیماری‌ها

بالا بودن کلسیم، نارسایی ارثی است که گاهی اوقات سندرم پوشک آبی نیز نامیده می‌شود چرا که کودکان دچار این نارسایی ادرار آبی رنگ دارند. گاهی اوقات ادرار سبز به دلیل عفونت‌های دستگاه ادراری نیز ایجاد می‌شود.

• ادرار قهوه‌ای تیره یا ادرار به رنگ چای

علل بروز ادرار قهوه‌ای تیره عبارتند از:

• • مواد غذایی

خوردن مقادیر زیادی از باقلا، ریواس می‌تواند منجر به ادرار قهوه‌ای تیره شود.

• • داروها

تعدادی از داروها می‌توانند ادرار را تیره کنند، از جمله داروهای ضد مالاریا، ملین‌های حاوی کاسکارا یا سنا و برخی داروهای شل کننده عضلات.

• • بیماری‌ها

برخی نارسایی‌های کبدی و کلیوی و نیز برخی عفونت‌های دستگاه ادراری می‌توانند منجر به تغییر رنگ ادرار به سمت قهوه‌ای تیره شوند.

• ادرار ابری مانند یا تیره

عفونت‌های دستگاه ادراری و سنگ‌های کلیوی می‌توانند منجر به ایجاد ادرار با ظاهر ابری یا تیره شوند.

عوامل تشدید کننده خطر

خوردن مواد غذایی که قادر به تغییر رنگ ادرار هستند مانند توت‌ها، چغندر و ریواس یا دریافت برخی داروهای خاص نشان دهنده ایجاد تغییرات بی‌خطر در رنگ ادرار می‌باشد. اینکه بدن تحت تاثیر قرار گرفته است یا خیر بستگی به مقدار مواد غذایی خورده شده یا داروهای دریافتی، میزان کم آبی بدن و ترکیب شیمیایی بدن دارد. عواملی که شما را در معرض خطر بیماری‌ها یا اختلالات تاثیرگذار بر رنگ ادرار قرار می‌دهند عبارتند از:

• سن

تومورهای کلیوی و صفراوی که منجر به ظاهر شدن خون در ادرار می‌شوند در افراد مسن‌تر رایج‌تر می‌باشند. گاها مردان بالای سن 50 سال به دلیل پروستات بزرگ شده دچار ادرار خونی می‌شوند.

• جنسیت

درصد قابل توجهی از زنان دچار درجاتی از عفونت دستگاه ادراری می‌شوند و غالبا با خون‌ریزی ادراری همراه است. احتمال بروز سنگ‌های کلیوی یا سنگ‌های صفراوی در مردان بیشتر است.

• سابقه خانوادگی

سابقه خانوادگی بیماری‌های کلیوی یا سنگ‌های کلیوی خطر ابتلا به این دسته از مشکلات را افزایش می‌شود. هر دوی این موارد می‌توانند منجر به ایجاد خون در ادرار شوند.

• ورزش‌های شدید

دونده‌های مسافت‌های طولانی بیشتر در معرض خطر هستند اما به طور کل هر فردی که ورزش‌های شدید دارد ممکن است دچار خون‌ریزی ادراری شود.

زمان مناسب مراجعه به پزشک

در صورت بروز موارد زیر مراجعه به پزشک توصیه می‌شود:

• تغییر بدون دلیل رنگ ادرار
• وجود خون در ادرار

ادرار خونی در سنگ های کلیوی و عفونت‌های دستگاه ادراری دیده می‌شود. هر دوی این موارد معمولا با درد همراه هستند. خون‌ریزی بدون درد می‌تواند نشانه‌ای از یک بیماری خطرناک‌تر باشد.

• ادرار متمایل به قهوه‌ای تیره

چنانچه ادرار شما به رنگ قهوه‌ای تیره است، به ویژه اگر مدفوع شما کم‌رنگ و چشمان و پوست‌تان زرد رنگ می‌باشد، احتمال نارسیایی کبدی وجود دارد.

• تغییر رنگ ادرار همراه با سایر علایم مانند درد و …
• سایر موارد نگران کننده