سرخرگ‌های کرونر سرخرگ‌هایی هستند که به قلب خونرسانی می‌کنند. بیماری سرخرگ‌های کرونر زمانی رخ می‌دهند که سرخرگ‌های کرونر آسیب دیده یا بیمار شوند. رسوب مواد حاوی چربی (کلسترول) دراین  سرخرگ‌ها و التهاب آن‌ها معمولاً بیماری سرخرگ‌های کرونر را در پی دارد.

رسوب مواد چربی در دیواره رگ‌ها باعث تشکیل لخته خون شده ولخته ایجاد شده باعث تنگی سرخرگ‌های کرونر شده و در نتیجه جریان خون به قلب کاهش می‌یابد. در نهایت این کاهش جریان خون ممکن است باعث بروز درد در قفسه سینه (آنژین)، تنگی نفس و دیگر نشانه‌های مربوط به این بیماری شود. انسداد کامل این سرخرگ‌ها  نیز حمله قلبی را در پی خواهد داشت.

از آنجا که بیماری سرخرگ های قلب طی سال ها اتفاق می افتد، بیمار  تا زمان بروز علائم واضح بیماری یا حمله قلبی متوجه مشکل نخواهد شد. اما روش های زیادی برای جلوگیری و درمان این بیماری وجود دارد. انتخاب یک زندگی سالم بسیار مؤثر خواهد بود.

 علائم ونشانه‌ها

اگر سرخرگ‌های کرونر تنگ شوند، نمی‌توانند خون دارای اکسیژن کافی را به قلب برسانند. به ویژه زمانی که قلب به سختی در حال تپیدن است، به عنوان مثال هنگام ورزش کردن. علائم و نشانه‌های این بیماری عبارتند از:

• درد قفسه سینه (آنژین)

بیمار در این حالت، احساس فشار و سفتی در قفسه سینه خود می‌کند. انگار که جسم سنگینی روی قفسه سینه وی وجود دارد. به این درد آنژین قلبی می‌گویند که معمولا در وسط یا سمت چپ قفسه سینه حس می‌شود و به طور کلی  آغاز این دردها با فشارهای روحی و جسمی است. این درد معمولا چند دقیقه پس از توقف یک فعالیت هیجانی و استراحت ازبین می‌رود. در برخی افراد، به ویژه خانم‌ها، این درد ممکن است گسترش یابد و در گردن، بازوها و یا پشت هم احساس شود.

 

• تنگی نفس

اگر قلب نتواند خون کافی پمپاژ کند تا نیازهای بدن را برآورده سازد، تنگی نفس یا خستگی شدید در بیمار ایجاد می‌شود.

• حمله قلبی

بسته شدن کامل یک یا چند سرخرگ کرونر باعث بروز حمله قلبی می‌شود. علائم حمله قلبی عبارتند از فشار در قفسه سینه و درد در شانه و بازو و گاهی تنگی نفس و عرق کردن.

خانم ها کمتر از آقایان علائم حمله قلبی، مانند درد گردن و یا فک را تجربه می‌کنند. گاهی اوقات حمله قلبی بدون هیچگونه نشانه‌ای رخ می‌دهد.

علل شایع

تصور می‌شود بیماری سرخرگ‌های کرونر با صدمه به لایه داخلی سرخرگ  آغاز خواهد شد، برخی اوقات این مشکل از دوران کودکی شروع می‌شود. عوامل مختلفی باعث بروز این آسیب می‌شوند، از جمله:

• سیگار کشیدن
• فشارخون بالا
• چربی خون بالا (کلسترول بالا)
• مرض قند (دیابت) یا مقاومت در برابر انسولین
• کم تحرکی

هنگامی که دیواره داخلی سرخرگ‌ها  آسیب ببیند، رسوب چربی ساخته شده از کلسترول و دیگر مواد زاید سلولی در فرایندی به نام آترواسکلروز، تمایل به تجمع در محل آسیب دیدگی دارند. اگر لایه‌ای که مواد چربی روی آن رسوب کرده است دچار پارگی شود، سلول‌های خونی به نام پلاکت، در محل پارگی انباشته شده و تلاش می‌کنند تا رگ پاره شده را ترمیم کنند. این تجمع باعث بسته شدن سرخرگ و در نتیجه حمله قلبی می‌شود.

عوامل تشدید کننده خطر

عوامل تشدید کننده بیماری سرخرگ‌های کرونر عبارتند از:

• سن: افزایش سن خطر تنگ شدن و آسیب‌دیدگی سرخرگ‌ها را افزایش می‌دهد.
• جنسیت: مردها به طور کل بیش‌تر در معرض خطر این بیماری هستند. با این حال خطر این بیماری در خانم‌ها پس از یائسگی افزایش می‌یابد.
• سابقه خانوادگی: وجود سابقه خانوادگی بیماری قلبی، خطر ابتلا به این بیماری را در بیمار افزایش می‌دهد. به ویژه اگر یکی از اقوام نزدیک در سنین جوانی دچار مشکل قلبی شود. اگر پدر یا برادر قبل از ۵۵ سالگی مبتلا به بیماری قلبی باشند و مادر یا خواهر قبل از ۶۵ سالگی به این بیماری مبتلا شود، خطر بروز بیماری در بقیه اعضای خانواده  نیز خیلی بیش‌تر خواهد بود.
• سیگار کشیدن

افرادی که سیگار می‌کشند، به شدت در معرض ابتلا به بیماری‌های قلبی هستند. به علاوه قرار گرفتن در معرض دود سیگار نیز خطر بروز بیماری سرخرگ‌های  کرونر را افزایش می‌دهد.

• فشارخون بالا

فشارخون کنترل نشده، منجر به سفت و ضخیم شدن سرخرگ‌ها  و باریک شدن مسیر جریان خون خواهد شد.

• کلسترول بالا در خون

کلسترول بالا در خون (چربی بد)، خطر تشکیل لخته خون و آترواسکلروز را افزایش می‌دهد. کلسترول بالا به خاطر سطح بالایی از لیپوپروتئین با چگالی کم، که کلسترول بد نامیده می‌شود، به وجود می‌آید. به سفت وسخت شدن دیواره سرخرگ‌های بدن آترواسکلروز گویند.

 

• مرض قند( دیابت)

دیابت نیز خطر بروز بیماری سرخرگ‌های  کرونر را افزایش می‌دهد. دیابت نوع ۲ و بیماری سرخرگ‌های کرونر دارای عوامل تشدید کننده‌ی مشابهی هستند، از جمله اضافه وزن و فشارخون بالا.

• اضافه وزن یا چاقی

چاقی معمولا اثر عوامل خطرساز را تشدید می‌کند.

• کم تحرکی

ورزش نکردن و فعالیت کم با بروز بیماری سرخرگ‌های کرونر و عوامل تشدید کننده آن در ارتباط است.

 

• اضطراب شدید

اضطراب می‌تواند به سرخرگ‌ها آسیب رسانده و عوامل تشدید کننده آن را نیز بدتر کند.

گاهی بیماری سرخرگ‌های کرونر بدون عامل خطر رخ می‌دهد. محققان در حال تحقیق در مورد دیگر عوامل هستند از جمله:

• آپنه خواب

این اختلال باعث می‌شود که فرد هنگام خواب به طور مکرر دچار ایست موقت تنفسی شود. افت ناگهانی اکسیژن خون که به خاطر آپنه خواب رخ می‌دهد، فشار خون را افزایش داده و باعث افزایش فشار به دستگاه گردش خون (دستگاه  قلبی و عروقی) می‌شود و احتمالا بیماری سرخرگ‌های کرونر را در پی دارد.

 

• پروتئین واکنشی CRP

این پروتئین نوعی پروتئین معمولی است و زمانی که در قسمت‌هایی از بدن التهاب وجود داشته باشد، در مقادیر بالا تولید می‌شود. مقدار بالای این پروتئین یک عامل تشدید کننده برای بیماری سرخرگ‌های کرونر خواهد بود.

• تری گلیسرید بالا

تری گلیسرید نوعی چربی در خون است. سطح بالای این چربی، خطر بیماری سرخرگ‌ها ی کرونر را، بویژه در خانم ها افزایش می‌دهد.

• هموسیستئین

هموسیستئین، اسید آمینه‌ای است که بدن برای ساخت پروتئین و همچنین ساخت و حفظ بافت‌ها استفاده می‌کند. اما سطح بالای این اسید آمینه، خطر ابتلا به بیماری سرخرگ‌های  کرونر را افزایش می‌دهد.

عوارض احتمالی

بیماری سرخرگ های  کرونر، پیامدهای زیر را در پی خواهد داشت:

• درد قفسه سینه( آنژین)

زمانی که سرخرگ‌های کرونری تنگ می‌شوند، قلب در زمان نیاز، خون کافی دریافت نمی‌کند به ویژه هنگام انجام فعالیت‌های جسمی. این امر باعث بروز درد قفسه سینه یا تنگی نفس می‌شود.

 

• حمله قلبی

اگر پلاک کلسترول و لخته خون پاره شود، انسداد کامل سرخرگ‌های قلب و حمله قلبی رخ می‌دهد. کمبود جریان خون به قلب باعث آسیب رسیدن به عضلات قلب می‌شود. میزان این آسیب دیدگی بستگی به سرعت درمان دارد.

• نارسایی قلبی

اگر برخی مناطق قلب به خاطر پایین بودن جریان خون، به طور مزمن دچار کمبود اکسیژن و مواد مغذی شوند یا اگر قلب بخاطر حمله قلبی آسیب دیده باشد، در نتیجه قلب ضعیف شده و نمی‌تواند خون کافی پمپاژ کند و نیازهای بدن برآورده نخواهد شد. این اتفاق، نارسایی قلبی نامیده می‌شود.

 

• ضربان غیرطبیعی قلب (آریتمی)

نرسیدن خون کافی به قلب یا آسیب رسیدن به بافت قلب می‌تواند باعث اختلال در امواج الکتریکی قلب شده وضربان غیرطبیعی قلب را به وجود آورد.

تشخیص

پزشک در مورد سابقه بیماری سوالاتی خواهد پرسید، معاینات پزشکی انجام خواهد داد و انجام آزمایشات منظم خون را توصیه خواهد کرد. برای تشخیص این بیماری، پزشک چند روش تشخیصی زیر را  توصیه می‌کند:

• گرفتن نوار قلب

دستگاه الکتروکاردیوگرام، امواج الکتریکی قلب را ثبت می‌کند. نوارقلب اغلب شواهدی از یک حمله قلبی یا حمله در حال پیشرفت را نشان می‌دهد.

 

• اکوکاردیوگرافی

این روش از امواج صوتی برای تهیه تصاویری از قلب استفاده می‌کند. در زمان انجام اکوکاردیوگرافی، پزشک می‌تواند تعیین کند که آیا همه قسمت‌های دیواره قلب در  پمپاژ خون کمک می‌کنند یا نه؟

بخش‌هایی از قلب که ضعیف کار می‌کنند، نشان دهنده آن است که در زمان حمله قلبی آسیب دیده یا اکسیژن خیلی کمی دریافت کرده‌اند.

 

• تست ورزش (تست استرس)

اگر علائم بیمار مانند درد قفسه سینه در زمان ورزش کردن رخ می‌دهد، پزشک به بیمار توصیه می‌کند که تست ورزش انجام دهد. در این روش تشخیصی همزمان که نوارقلب بیمار روی دستگاه مشاهده می‌شود از بیمار خواسته می‌شود که روی دستگاه تردمیل پیاده راه برود یا روی یک دوچرخه ثابت رکاب بزند. در برخی موارد پزشک برای تحریک قلب، به جای ورزش، از دارو استفاده خواهد کرد. این روش در آنژین ناپایدار انجام نمی‌شود.

 

• کاتتریزاسیون قلبی یا آنژیوگرافی

برای مشاهده جریان خون درسرخرگ‌های قلب، پزشک نوعی ماده رنگی خاص را درسرخرگ‌های کرونر تزریق می‌کند. این عمل آنژیوگرافی نامیده می‌شود. این ماده رنگی از طریق یک لوله بلند، نازک و انعطاف‌پذیر (کاتتر) که معمولا از طریق یک رگ در کشاله ران به سرخرگ‌های قلب تزریق شده و سپس با استفاده از اشعه ایکس تصویر برداری ازسرخرگ‌های قلب انجام می‌شود.

 

• اسکن قلب

این روش می‌تواند به پزشک کمک کند تا رسوب کلسیم در سرخرگ‌ها را مشاهده کند. اگر مقدار قابل توجهی از کلسیم در این قسمت‌ها دیده شود، احتمال بروز بیماری سرخرگ‌های کرونر زیاد خواهد بود.

در سی‌تی اسکن سرخرگ‌های کرونر، ممکن است ماده رنگی به داخل رگ تزریق کنند تا تصاویر دقیق‌تری از سرخرگ‌های کرونر تهیه شود.

درمان

درمان بیماری سرخرگ‌های کرونر معمولا شامل تغییر در سبک زندگی و در صورت نیاز استفاده از دارو و دیگر روش‌های پزشکی است.

• دارو

داروهای زیادی برای درمان بیماری سرخرگ‌های کرونر استفاده می‌شوند که عبارتند از:

• داروهای پایین آورنده کلسترول

این داروها میزان کلسترول، به خصوص لیپوپروتئین با چگالی کم (کلسترول بد) را درخون کاهش می‌دهند. پزشک می‌تواند از طیف وسیعی از داروها، مانند استاتین‌ها، نیاستین، فیبرات و داروهای کاهنده چربی خون، برای این درمان بیماری تجویز کند.

 

• آسپرین

ممکن است پزشک مصرف روزانه آسپرین یا دیگر رقیق کننده‌های خون را تجویز کند. این داروها میزان لخته شدن خون را کاهش می‌دهند که به جلوگیری از انسداد سرخرگ‌های قلبی کمک می کند.

مصرف آسپرین برای بیماری که به اختلالات خونریزی دهنده مبتلا است یا اینکه از یک داروی دیگر رقیق کننده خون استفاده می‌کند خطرناک بوده و بیمار باید قبل از شروع مصرف آسپرین با پزشک مشورت کند.

• داروهای پایین آورنده فشارخون

این داروها ضربان قلب و فشارخون را کاهش می‌دهند که در نتیجه میزان نیاز قلب به اکسیژن نیز کاهش می‌یابد.

• نیتروگلیسرین

قرص‌ها و اسپری‌های نیتروگلیسرین به طور موقت سرخرگ‌های کرونر را گشاد کرده و درد قفسه سینه را کنترل می‌کنند و میزان نیاز قلب به اکسیژن را کاهش می‌دهند.

گاهی اوقات روش‌های پرخطری برای درمان این بیماری نیاز خواهند بود که به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

• آنژیوپلاستی و قرار دادن استنت

در این روش پزشک لوله بلند و باریکی( کاتتر) را وارد بخش تنگ شده سرخرگ می‌کند سپس یک سیم یا یک بالون بدون هوا را از طریق کاتتر وارد سرخرگ می‌کند. وقتی این بالون باد شود به دیواره‌های سرخرگ فشار وارد می‌کند و تنگی برطرف می‌‌شود، سپس یک استنت( فنر) در داخل سرخرگ قرارداده می‌شود تا به باز ماندن آن کمک کند. بعضی استنت‌ها به آرامی دارویی آزامی می‌کنند تا به باز ماندن سرخرگ‌ها کمک می‌کند.

 

• جراحی بای پس سرخرگ کرونر

جراح با استفاده از پیوندزدن سرخرگ سالم ازبخش دیگری از بدن بیمار در محل تنگی سرخرگ، در واقع یک مسیر میانبر ایجاد می‌کند. این امر باعث می‌شود جریان خون،  محل مسدود شده یا تنگ شده را دور بزند.

از آنجایی که این روش نیازمند عمل قلب باز است، معمولا برای درمان تنگی‌های شدید استفاده می‌شود.