بیماری التهابی روده (کرون) یک بیماری طولانی‌مدت است که باعث می‌شود قسمتی هایی از دستگاه گوارش (از دهان تا مقعد) ورم کند. اما در اکثر موارد بخش پایینی روده‌ی کوچک (ایلئوم) مبتلا می‌شود. احتمال بروز این عارضه معمولاً در دو دوره سنی یکی بین ۱۰ تا ۳۰ سالگی و دیگری حوالی ۶۰سالگی و بعد از آن بیشتر است.

علائم ونشانه‌ها

نشانه‌های این بیماری به این بستگی دارند که کدام بخش از دستگاه گوارش مبتلا شده است. علائم بیماری کرون کم و گاهی بسیار شدید است. این علائم معمولاً کم‌کم شروع می‌شوند، اما بعضی وقت‌ها به طور ناگهانی و بدون هشدار ظاهر می‌شوند.

زمانی‌که بیماری شروع می شود، این علائم دربیمار ظاهر می‌شود:

• اسهال: این عارضه یکی از مشکلات رایج بیماری کرون است و بیماران مرتب دچار اسهال می‌شوند.
• تب و خستگی شدید: بسیاری از بیماران مبتلابه بیماری کرون به خاطر التهاب یا عفونت،کمی تب می‌کنند و این افراد احساس خستگی یا کمبود انرژی دارند.
• درد شکم و دلپیچه: وجود ورم و التهاب و زخم در دستگاه گوارش باعث ایجاد درد شکم و دلپیچه می‌شود و گاهی اوقات با تهوع و استفراغ همراه است.
• وجود خون در مدفوع: این افراد ممکن‌است خون روشن و قرمز و یا خون تیره را در مدفوع خود مشاهده کنند و بعضی اوقات اصلاً متوجه خونریزی از مقعد نمی‌شوند (خون درمدفوع مخفی شده است).
• زخم‌های دهان: ممکن‌است زخم‌هایی در دهان بیمار دیده شودکه به آن‌ها آفت دهان می‌گویند.

• کم شدن اشتها و کاهش وزن: درد شکم، دلپیچه و ورم دیواره‌ی روده باعث کم شدن اشتها وکم شدن وزن بیمار می‌شود.
• مشکلات ناحیه مقعد: ممکن‌است بیمار دچار درد و خروج چرک و خون در نزدیکی مقعد شود. این ترشحات چرکی و یا خون از طریق یک یا چند تونل ظریف پوستی به اطراف مقعد سر باز می‌کنند که به آن فیستول می‌گویند.
• عرق کردن در شب
• نیاز فوری به اجابت مزاج (دفع مدفوع)
• یبوست

درصورت شدید شدن بیماری کرون، علائم بیش‌تری به وجود می‌آید که شامل موارد زیر است:

• ورم پوست، چشم‌ها و مفصل‌ها
• ورم کبد یا کیسه صفرا
• کم شدن رشد کودکان

علل شایع

علت اصلی بیماری کرون ناشناخته است. قبلاً تصور می‌شد که رژیم غذایی نامناسب و فشارهای عصبی علت آن هستند، اما اکنون پزشکان می دانند که این دومورد ، بیماری را بدتر می‌‌کنند، اما علت بیماری کرون نیستند. ولی گفته می‌شود که داشتن سابقه فامیلی در ایجاد این بیماری مؤثراست و گاهی اوقات بدن علیه خودش کار می‌کند (مشکل در سیستم ایمنی بدن) و این باعث بیماری کرون می‌شود.

عوامل تشدید کننده خطر

• بیماری کرون در هر سن و سالی اتفاق می‌افتد، اما در بیش‌تر افراد، این بیماری در سنین جوانی رخ می‌دهد. بسیاری از افراد مبتلا به این بیماری کمتر از ۳۰ سال سن دارند.
• قومیت: گرچه بیماری کرون می‌تواند هر گروه و مردمی را تحت تاثیر قرار دهد، اما میزان این بیماری در بین مردم سفید پوست اروپای شرقی بیشتر از هر جای دیگری رایج است.
• سابقه خانوادگی: اگر یکی از اقوام نزدیک، مانند پدر، مادر، خواهر و برادر دچار بیماری کرون هستند، احتمال بروز این بیماری در فرد نیز خیلی زیاد است.
• سیگار کشیدن: این عامل بیشترین خطر را در ایجاد بیماری کرون دارد. که با ترک سیگار این بیماری کنترل می‌شود.
• مصرف داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی: این داروها باعث ورم روده می‌شوند که بیماری کرون را بدتر می‌کند.
• محل زندگی: افرادی‌که در شهر یا کشورهای صنعتی زندگی می‌کنند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری کرون هستند. خوردن غذاهای خیلی چرب یا غذاهای تصفیه شده (مانند نان سفید، ماکارونی، شیرینی‌ها)، نقش مهمی در ایجاد این بیماری دارند. به‌علاوه افرادی که در آب و هوای شمالی زندگی می‌کنند، بیشتر به این بیماری مبتلا می‌شوند.

عوارض احتمالی

• ورم یا التهاب روده
• تنگی و یا بسته شدن روده کوچک یا روده بزرگ.
• زخم: ورم طولانی‌مدت در روده‌ها باعث ایجاد زخم های باز (زخمی که ترشح دارد) در هر نقطه از دستگاه گوارش از جمله دهان، مقعد و یا در ناحیه‌ی دستگاه تناسلی (کف لگن). می‌شود.
• فیستول: ممکن‌است بیمار دچار درد و خروج چرک وخون در نزدیکی مقعد شود. این ترشحات چرکی و یا خون از طریق یک یا چند تونل ظریف پوستی به اطراف مقعد سر باز می‌کنند که به آن فیستول می‌گویند.
• زخم شدن مقعد: این زخم نوعی پارگی کوچک در ناحیه‌ی مقعد یا پوست اطراف آن است که باعث عفونت می‌شود.
• سوءتغذیه: اسهال، درد شکم و دلپیچه، غذا خوردن را برای بیمار سخت می‌کند وهمچنین جذب غذا در دستگاه گوارش با مشکل مواجه می شود. این بیماران کم‌کم دچار کمبود آهن و ویتامین ب۱۲ می‌شوند، که به آن کم‌خونی می‌گویند.
• سرطان روده‌ی بزرگ: اگر بیماری کرون درروده بزرگ ایجاد شود، خطر ایجاد سرطان روده‌ی بزرگ را نیز افزایش می‌دهد. افراد مبتلا به سرطان روده‌ی بزرگ که هیچ سابقه‌ای از بیماری کرون نشان نداده‌اند، نیاز به آزمایش های دقیق روده مثل کولونوسکوپی (معاینه روده با یک لوله دوربین‌دار) دارند. این آزمایش بهتر است هر ۱۰ سال یک بار انجام شود. این سرطان معمولاً از سن ۵۰ سالگی شروع می‌شود. به هر حال در مورد آزمایش کولونوسکوپی با پزشک مشورت کنید.

بیماری کرون باعث بروز مشکل در دیگر قسمت‌های بدن نیز می‌شود. از جمله:

• کم خونی
• درد و ورم در استخوان‌های مچ دست، زانو، آرنج و مچ پا و از همه مهم‌تر کمر درد شدید
• پوکی استخوان
• سنگ کیسه‌ی صفرا
• بیماری‌های کبد (جگر)
• مشکلات چشمی مثل تاری دید، حساسیت به نور و سردرد
• وجود سنگ در ادرار (پیشاب)
• مصرف بعضی از داروها: مثل داروهای کورتن‌ (کورتیکواستروئیدها) که پوکی استخوان، شکستگی استخوان، آب مروارید، آب سیاه، مرض قند (دیابت) و فشارخون بالا را به وجود می‌آورند. که البته درمورد مصرف داروها با پزشک مشورت شود.

تشخیص

پزشک تنها زمانی قادر به تشخیص بیماری کرون خواهد بود که علل و علائم مربوط به این بیماری را در فرد مشاهده کند. آزمایش خاصی برای تشخیص این بیماری وجود ندارد.

پزشک احتمالاً ازچند روش برای تشخیص بیماری استفاده می‌کند:

• آندوسکوپی (دیدن داخل دستگاه گوارش با یک لوله دوربین‌دار) که شامل کولونوسکوپی و سیگموییدسکوپی است. کولون و سیگمویید دو قسمت از دستگاه گوارش هستند که با لوله دوربین‌دار معاینه می‌شوند.

• برداشتن یک قسمت بسیار کوچک از روده (بیوپسی) برای تشخیص بیماری
• انجام آزمایش خون و آزمایش مدفوع
• سی.‌تی.اسکن شکم
• ام.آر.آی (MRI) ناحیه شکم و مقعد
• آندوسکوپی با کپسول (دیدن دستگاه گوارش با خوردن یک کپسول که داخل آن یک دوربین کوچک گذاشته شده است). بعداً این کپسول از راه مدفوع خارج می‌شود.
• آندوسکوپی با دو بالن: پزشک در این روش تشخیصی می‌تواند تمام قسمت‌های روده باریک را با کمک یک لوله دوربین‌دار ببیند. دو بالن در دو طرف این لوله قرار دارد که مرتب باد و خالی می‌شوند و این کار باعث می‌شود تا لوله دوربین‌دار در تمام روده باریک حرکت کرده و عکس‌برداری کند.
• عکس‌برداری از روده با اشعه ایکس یا سی.‌تی.‌اسکن و یا ام.آر.آی (MRI) پس از خوردن محلول سفید رنگ باریم

درمان

درمان بیماری کرون معمولاً شامل استفاده از دارو و در موارد خاص، عمل جراحی است. در حال حاضر هیچ درمانی برای این بیماری وجود ندارد. درمان این بیماری طولانی و آهسته آهسته انجام می‌شود.

هدف از درمان این بیماری کم کردن ورم و التهاب روده است. به علاوه پزشکان درجستجوی روشی برای بهبود طولانی‌مدت و کم کردن مشکلات این بیماری هستند. این روش‌ها شامل:

• داروهای ضدالتهاب روده

داروهای ضدالتهاب معمولاً اولین قدم در درمان بیماری التهاب روده هستند.

• داروهای سرکوب کننده‌های سیستم ایمنی

وقتی سیستم ایمنی بدن برعلیه بدن عمل می‌کند و بیماری کرون را ایجاد می‌کند، لازم است تا با مصرف داروهای خاصی فعالیت سیستم ایمنی بدن را متوقف کرد.

• آنتی‌بیوتیک‌ها

آنتی‌بیوتیک‌ها می‌توانند میزان التهاب را کاهش داده و گاهی برای جلوگیری از ایجاد فیستول و آبسه (کیسه حاوی چرک دراطراف مقعد) در افراد مبتلا به کرون استفاده می‌شود.

• دیگر داروها

برخی داروها علاوه بر کنترل التهاب، می‌توانند علائم بیماری را نیز از بین ببرند، به هر حال همیشه قبل از مصرف هر داروی بدون نسخه، ابتدا با پزشک مشورت کنید. بسته به شدت بیماری کرون در فرد بیمار، پزشک ممکن‌است داروهای زیر را تجویز کند:

• داروهای ضداسهال: این دسته از داروها که با بیشترکردن حجم مدفوع، می‌توانند به درمان اسهال خفیف یا شدید کمک کنند. داروهای ضداسهال تنها پس از مشورت با پزشک مصرف می‌شوند.
• داروهای ضددرد: برای دردهای خفیف پزشک استامینوفن تجویزمی‌کند. ولی ضد دردهای رایج دیگر مانند ایبوپروفن و ناپروکسن سدیم توصیه نمی‌شوندزیرا این داروها علائم بیماری را بدتر می‌کنند.
• داروهای آهن‌دار: فرد بیمار اگر مبتلا به خونریزی قدیمی و طولانی‌مدت روده باشد، احتمالاً دچار کم‌خونی و فقرآهن است. این داروها باید طبق دستور پزشک مصرف شوند.
• تزریق ویتامین ب۱۲: بیماری کرون باعث کمبود ویتامین ب۱۲ می‌شود. ویتامین ب۱۲ از ایجاد کم‌خونی جلوگیری کرده و به رشد طبیعی کمک می‌کند و برای عملکرد مناسب سیستم عصبی نیز لازم است.
• داروی کلسیم و ویتامین دی (D): بیماری کرون و داروهای تجویزشده، خطر ایجاد پوکی استخوان را افزایش داده و بیمار نیاز به مصرف کلسیم و ویتامین دی (D) دارد.
• درمان از طریق تغذیه

گاهی اوقات پزشک یک رژیم غذایی خاص را از طریق لوله‌ی تغذیه (تغذیه روده‌ای) و یا تزریق مواد مغذی به داخل رگ (تغذیه‌ی تزریقی) برای افراد مبتلا به کرون توصیه می‌کند. این روش درمانی، تغذیه فرد را اصلاح کرده و به استراحت سیستم گوارشی کمک می‌کند. استراحت روده در کوتاه‌مدت باعث کاهش التهاب می‌شود.

• درمان از طریق جراحی

اگر تغییر دررژیم غذایی و سبک زندگی، داروها و یا دیگر روش‌های درمانی، علائم بیماری کرون را از بین نبرند، احتمالاً پزشک عمل جراحی را توصیه می‌کند. بیشتر از نیمی از افراد مبتلا به بیماری کرون در نهایت به جراحی نیاز پیدا می‌کنند. اما جراحی نیز بیماری کرون را کاملاً درمان نمی‌کند.

جراح طی این عمل جراحی، بخش آسیب دیده‌ی سیستم گوارشی را برداشته و سپس قسمت‌های سالم را به یکدیگر متصل می‌کند. جراحی برای درمان فیستول یا آبسه نیز انجام می‌شود. یک روش معمول برای درمان بیماری کرون، جراحی برای رفع تنگی های روده است که بخشی از روده را که بسیار تنگ شده، بازتر می‌کنند.

مزایای عمل جراحی بیماری کرون معمولاً موقتی هستند. اغلب اوقات بیماری دوباره عود می‌کند.