به خارج شدن سر استخوان از حفره مفصلی دررفتگی می‌گویند. این آسیب زمانی رخ می‌دهد که یک مفصل بیش از حد توان خود به حرکت واداشته شود.
دررفتگی زمانی رخ می‌دهد که استخوان از مفصل خارج می‌شود. هر مفصلی در بدن، از جمله زانو، لگن، مچ پا یا شانه ممکن است دررفتگی پیدا کند.
از آنجا که دررفتگی به این معنی است که استخوان شما دیگر جایی نیست که باید باشد، باید آن را به عنوان یک وضعیت اورژانسی درمان کنید و در اسرع وقت به دنبال مراقبت‌های پزشکی باشید. دررفتگی درمان نشده می‌تواند به رباط‌ها، اعصاب یا رگ‌های خونی آسیب برساند.
دررفتگی کامل در صورت از دست دادن ارتباط بین دو سطح مفصلی کامل است ولی هنگامی که قطع تماس مشتقات مفصلی جزئی باشد، دررفتگی نسبی نام می‌گیرد. در هنگام دررفتگی کامل مفصل چنان پیچیده یا کشیده شده که استخوان‌ها از محل طبیعی خود در مفصل خارج یا جابه‌جا شده و ممکن است رباط‌ها نیز کشیده یا پاره شوند.
معمولا مفصل آرنج، انگشتان دست، لگن، شانه و قوزک‌ها مفاصلی هستند که بیش از همه در معرض دررفتگی قرار دارند. دررفتگی این نقاط با پارگی و آسیب به رباط‌های نگهدارنده اطراف مفصل همراه است. دررفتگی علائم و نشانه‌هایی شبیه به شکستگی دارد که مهم‌ترین علامت آن بدشکلی در محل مفصل است. برای تشخیص بهتر می‌توانید مفصل آسیب‌دیده را با مفصل عضو سالم مقایسه کنید.
علائم و نشانهها
در اغلب موارد علائم بالینی بیمار آنچنان واضح است که تشخیص دررفتگی به وضوح و راحتی داده می‌شود و به راحتی می‌توانید دررفتگی را مشاهده کنید. این ناحیه ممکن است متورم یا کبود به نظر برسد. بعد از دررفتگی بیمار دچار دردی شدید همراه با تغییر شکل مفصل می‌شود و حرکت دادن مفصل درد بسیار شدیدی ایجاد خواهد کرد ممکن است ناحیه قرمز شده یا تغییر رنگ بدهد. با این حال گاهی به علت تورم ایجاد شده و یا به علت چاق بودن بیمار، استخوان‌هایی که مفصل را تشکیل می‌دهند به راحتی دیده یا لمس نمی‌شوند و نمی‌توان به راحتی دررفتگی را تشخیص داد.
در دررفتگی مفصلی احتمال آسیب عروق و اعصاب اطراف مفصل زیاد است و به همین خاطر در هر دررفتگی پزشک معالج با دقت وضعیت عروقی و عصبی اندام را معاینه و در پرونده بیمار ثبت می‌کند.
برخی از علائم دیگر مرتبط با دررفتگی مفاصل عبارتند از:
- از دست دادن حرکت
- درد هنگام حرکت
- بی‌حسی در اطراف ناحیه
- احساس سوزن سوزن شدن
علل شایع
دررفتگی‌ها معمولا زمانی ایجاد می‌شوند که یک مفصل یک ضربه غیرمنتظره یا نامتعادل را تجربه کند که ممکن است در صورت افتادن یا ضربه شدید به ناحیه آسیب دیده اتفاق بیفتد. پس از دررفتگی مفصل، احتمال دارد در آینده دوباره همان مفصل دررفتگی داشته باشد.
هر کسی ممکن است در صورت افتادن مفصل یا ضربه، دچار دررفتگی مفصل شود. با این حال، افراد مسن در معرض خطر بیشتری هستند، به ویژه اگر تحرک نداشته باشند یا نتوانند از سقوط جلوگیری کنند.
اگر کودکان در منطقه‌ای که محافظت نشده است بازی کنند، در معرض خطر سقوط و دررفتگی قرار دارند. کسانی که در حین فعالیت‌های بدنی رفتارهای نا ایمن انجام می‌دهند خود را در معرض خطر بیشتری برای دررفتگی قرار می‌دهند.
شایع‌ترین علت دررفتگی و نیمه دررفتگی، ضربه است. این آسیب در هر مفصلی می‌تواند ایجاد شود ولی بیشتر در مفاصل شانه، آرنج، مفصل ران، مچ پا و مفاصل بین انگشتی اتفاق می‌افتد.
گاهی اوقات در حین دررفتگی مفصل، قسمتی از استخوان سطح مفصلی در یک یا هر دو طرف مفصل دچار شکستگی می‌شود.
در هر دررفتگی، رباط‌های اطراف مفصل و کپسول مفصل دچار آسیب می‌شوند. در حالت طبیعی در یک مفصل، رباط‌ها استخوان‌ها را محکم در محل خود نگه داشته‌اند و اجازه جابه‌جایی به جز در جهت مشخص را به آن‌ها نمی‌دهند.
تنها راه جابجا شدن سطوح مفصلی و ایجاد دررفتگی این است که نیرویی که به مفصل وارد می‌شود آنقدر زیاد باشد که موجب پاره شدن رباط‌ها و کپسول مفصلی شود. در این حال مفصل، بافت‌های نگه دارنده خود را از دست داده و دچار دررفتگی می‌شود.
عوارض احتمالی
دررفتگی هم می‌تواند مانند شکستگی با عوارضی همراه باشد که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:
- عفونت مفصل (بعد از دررفتگی‌های باز)
- آسیب به عروق و اعصاب اطراف مفصل
- نکروز آواسکولر یا سیاه شدن استخوان در یکی از استخوان‌های تشکیل دهنده مفصل
- ایجاد ناپایداری در مفصل و تکرار دررفتگی به طور مکرر در آینده
- خشکی مفصل
- ساییدگی یا آرتروز مفصل به علت آسیب رسیدن به غضروف مفصلی
تشخیص
ممکن است تعیین اینکه استخوان شکسته است یا دررفتگی رخ داده یا نه، مشکل باشد. شما باید در اسرع وقت به اورژانس بروید.
پزشک ناحیه آسیب دیده را معاینه می‌کند. او گردش خون در ناحیه، تغییر شکل و شکستگی پوست را بررسی می‌کند. اگر پزشک معتقد باشد که شما دچار شکستگی استخوان یا دررفتگی شده‌اید، وی عکس برداری را درخواست می‌کند. بسیار مهم است که دو تصویر رادیوگرافی رخ و نیم‌رخ از مفصل تهیه شوند چون گاهی دررفتگی در یک تصویر دیده نشده و خود را پنهان می‌کند ولی در تصویر دیگر دیده می‌شود. گاهی اوقات ممکن است به ام آر آی نیاز باشد. این ابزارهای تصویربرداری به پزشک شما اجازه می‌دهد تا دقیقا ببیند در مفصل یا استخوان درگیر چه می‌گذرد.
همیشه بعد از جا اندازی مفصل باید مجددا از مفصل رادیوگرافی انجام شود تا نه تنها از جا افتادن درست دررفتگی اطمینان حاصل شود بلکه شکستگی‌های احتمالی که ممکن است همراه با دررفتگی ایجاد شده باشند و در عکس قبل از جا اندازی به دلایلی دیده نشده باشند، تشخیص داده شوند.
تشخیص نیمه دررفتگی مشکل است و معمولا نیاز به استفاده از رادیوگرافی دارد. در دررفتگی احتمال آسیب رسیدن به عروق و اعصاب اطراف مفصل زیاد است. در این مواقع پزشک معالج با دقت وضعیت عروقی و عصبی اندام آسیب دیده را معاینه می‌کند.
درمان
اولین اقدام درمانی در دررفتگی جا اندازی مفصل است که باید در اسرع وقت انجام شود. جا اندازی دررفتگی مفاصل معمولا به صورت بسته یعنی بدون نیاز به عمل جراحی انجام می‌شود.
جا اندازی دررفتگی کاری دردناک است و پزشک معالج معمولا قبل از اقدام به جا اندازی درد بیمار را با استفاده از بی‌حسی موضعی یا بی‌هوشی عمومی کاهش می‌دهد. گاهی به علت گیر کردن بافت‌هایی در داخل مفصل، جا اندازی بسته امکان‌پذیر نیست. در این موارد جا اندازی نیاز به عمل جراحی دارد.
در اکثر مواقع در هر دررفتگی مفصلی پزشک ارتوپد ابتدا سعی به جا اندازی بسته می‌کند و اگر این جا اندازی موفقیت آمیز نبود اقدام به عمل جراحی می‌کند.
انتخاب درمان توسط پزشک بستگی به محل دررفتگی مفصل دارد. همچنین ممکن است به شدت دررفتگی بستگی داشته باشد. اگر مفصل به طور طبیعی به حالت عادی باز نگردد، پزشک شما ممکن است از یکی از روش‌های درمانی زیر استفاده کند:
- دستکاری یا تغییر موقعیت
- بی‌حرکتی
- دارو
- جراحی
- بازتوانی
- دستکاری (جا اندازی با دست)
در این روش، پزشک مفصل را دستکاری کرده یا دوباره در جای خود قرار می‌دهد. به شما آرامش بخش یا بی‌هوشی داده می‌شود تا راحت بمانید و همچنین اجازه دهید عضلات نزدیک مفصل شل شوند، که این عمل را آسان می‌کند.
- بی‌حرکتی
پس از بازگشت مفصل به محل مناسب، پزشک ممکن است از شما بخواهد که برای چند هفته از باند، آتل یا گچ استفاده کنید. این امر باعث می‌شود که مفصل حرکت نکند و ناحیه به طور کامل بهبود یابد. مدت زمانی که مفصل شما برای بی حرکت شدن نیاز دارد بسته به مفصل و شدت آسیب متفاوت است.
- دارو
درد شما باید پس از بازگشت مفصل به محل مناسب خود برطرف شود. با این حال، اگر هنوز درد احساس می‌کنید، پزشک ممکن است مسکن یا شل کننده عضلات را برای شما تجویز کند.
- عمل جراحی
فقط در صورتی که دررفتگی به اعصاب یا عروق خونی آسیب برساند، یا اگر پزشک نتواند استخوان‌ها را به وضعیت طبیعی خود بازگرداند، به جراحی نیاز خواهید داشت. برای جلوگیری از جابجایی مجدد، ممکن است نیاز به بازسازی مفصل و ترمیم هرگونه ساختار آسیب دیده باشد. گاهی اوقات، یک مفصل باید تعویض شود، مانند تعویض مفصل ران.
بعد از جا افتادن مفصل، باید رباط‌های پاره شده را هم درمان کرد. در برخی موارد پارگی این رباط‌ها نیاز به عمل جراحی و بخیه کردن آن‌ها دارد ولی معمولا نیاز به عمل جراحی نیست.
به رباط‌ها اجازه داده می‌شود که خودشان در محل پاره شده جوش بخورند. این جوش خوردن ممکن است چند هفته طول بکشد. در این مدت چند هفته بیمار باید مفصل خود را مرتبا حرکت دهد تا دچار خشکی نشود مگر در مواردی که پزشک می‌گوید.
- بازتوانی
بازتوانی پس از آنکه پزشک مفصل را در موقعیت صحیح قرار داده یا دستکاری کرده و باند یا آتل (در صورت نیاز) برداشته می‌شود، شروع می‌شود. شما و پزشک خود یک برنامه بازتوانی طراحی می‌کنید که برای شما مفید است. هدف از بازتوانی، افزایش تدریجی قدرت مفصل و بازگرداندن دامنه حرکتی آن است. به یاد داشته باشید مهم است که به آرامی پیش بروید تا قبل از کامل شدن بهبودی مجدد به خود آسیب نرسانید.
هر دررفتگی زمان درمان منحصر به فرد خود را دارد. اکثر افراد طی چند هفته بهبودی کامل را تجربه می‌کنند. برای برخی از مفاصل مانند لگن، بهبود کامل ممکن است چند ماه یا چند سال طول بکشد و ممکن است نیاز به جراحی‌های اضافی داشته باشد.
اگر رگ‌های خونی یا اعصاب در دررفتگی آسیب ببینند، زمان بهبود نیز طولانی‌تر می‌شود. گاهی اوقات، رگ‌های خونی که استخوان‌ها را تامین می‌کنند به طور دائم آسیب می‌بینند.
اگر دررفتگی شدید باشد یا به موقع درمان نشود، ممکن است مشکلات دائمی مانند درد مداوم یا مرگ سلولی قسمت‌هایی از استخوان در اطراف مفصل را ایجاد کند.