اسهال خونی، عفونتی است که پوشش داخلی روده بزرگ را درگیر کرده و باعث بروز اسهال شدید همراه با خون در فرد مبتلا می شود. دو دلیل عمده بروز اسهال خونی، بیماری التهابی روده و باکتری به نام شیگلا می‌باشد. اسهال‌ خونی‌ باکتریایی‌ شیگلوز عبارت‌ است‌ از یک‌ عفونت‌ باکتریایی‌ در لایه‌های‌ سطحی پوشاننده‌ دیواره داخلی روده‌ها، این‌ بیماری‌ در اثر تماس‌ نزدیک‌ فردی‌ و به‌ صورت‌ همه‌گیری‌ ایجاد می‌شود‌. از زمان‌ ورود باکتری‌ها تا ظهور علائم 1 تا 4 روز طول‌ می‌کشد.

همچنین در برخی موارد ممکن است مخاط خونی هم در مدفوع دیده شود.

علائم و نشانه‌ها

• دل‌پیچه‌ و درد شکمی ‌‌شدید
• حالت تهوع و استفراغ
• تب بالا
• کم آبی بدن (دهیدراسیون)
• اسهال: دفعات اجابت‌ مزاج‌ آبکی 20 یا حتی‌ 30 بار در روز می‌رسد. در ابتدای بیماری ممکن‌ است اسهال‌ آبکی‌ و حجیم‌ باشد و با پیشرفت بیماری، تبدیل به مدفوع‌های‌ مکرر بلغمی‌ خونی‌ و کم‌حجم‌ شود.
• وجود خون‌، مخاط‌ یا چرک‌ در مدفوع‌
• دردهای‌ عضلانی‌
• کاهش اشتها‌
• دفع‌ دردناک مدفوع‌ همراه‌ با احساس‌ نیاز فوری‌ به‌ دفع

علل شایع

از علل شایع در ایجاد این بیماری می‏توان به یک‌ نوع‌ باکتری به‌ نام‌ شیگلا که به‌ جدار روده بزرگ حمله می‌کند اشاره کرد. این بیماری به طور معمول در نتیجه عدم رعایت بهداشت مناسب رخ می‌دهد.

عوارض احتمالی

• کم‌آبی‌ بدن‌ به ‌طور خطرناک‌، خصوصا در کودکان‌
• در موارد نادر، باکتری‌ها ممکن‌ است‌ از مجرای‌ گوارش‌ به‌ خون‌ وارد شوند و سایر اعضای بدن‌ را درگیر سازند، مانند‌ کلیه‌ها، کیسه صفرا، کبد، قلب و مفاصل‌.

راه‌های انتقال بیماری

مؤثرترین و مهم‌ترین روش انتقال، به‌صورت فرد به‌ فرد و از راه مدفوعی- دهانی می‌باشد. اما گاهی به‌ وسیله غذا، آب، حشرات و اشیای آلوده منتقل می‌شود. به‌ طورمعمول شیگلا از طریق دهان وارد دستگاه گوارش می‌شود و با حمله به سلول‌های پوششی روده بزرگ و انتهای روده کوچک، باعث ایجاد زخم مخاطی خون‌ریزی ‌دهنده همراه با ترشحات التهابی می‌شود.

تشخیص

اقدامات‌ تشخیصی‌ ممکن‌ است‌ شامل‌ بررسی‌ آزمایشگاهی‌ و کشت‌ نمونه‌ مدفوع‌ باشد.

درمان

اسهال خونی با درمان‌ معمولاً در عرض‌ 7 روز قابل‌ معالجه‌ است‌. اغلب‌ عفونت‌های‌ شیگلایی‌ خفیف‌ هستند و درمان‌ جدی‌ احتیاج‌ ندارند. البته‌ در موارد شدید، اگر درمان‌ موفقیت‌آمیز نباشد، از دست‌ رفتن‌ آب‌ زیاد از بدن،‌ خصوصا در شیرخواران‌ و کودکان‌ کم‌ سن‌ و سال ممکن‌ است‌ خطرناک باشد.‌ اقدامات درمانی شامل موارد زیر می‌باشد:

• بستری‌ کردن‌ بیمارانی‌ که‌ شدیدا بدحال هستند.
• جایگزینی‌ مایعات‌ ازدست‌ رفته، غذای‌ کم‌حجم‌ و نیز گاهی‌ دارو.
• بیمار از بقیه‌ بیماران جدا می‌شود. اگر بیمار یک کودک است و بستری نشده است، تا زمان پاک شدن مدفوع از باکتری نباید اجازه داد به مدرسه برود.
• برای‌ تخفیف‌ درد، یک‌ صفحه‌ گرم‌کننده‌ یا شیشه‌ آب‌ داغ‌ را روی‌ شکم‌ بیمار قرار دهید.
• بیمار باید مرتباً مایعات‌ از راه‌ سرم‌ دریافت‌ کند.
• در بچه‌های‌ مشکوک‌ به ‌شیگلوز، حفظ آب بدن‌ و الکترولیت‌‌ها به ‌خصوص مصرف محلول او.آر.اس برای حفظ تعادل آب و الکترولیت‌های بدن ضروری است.
• معمولاً برای درمان این بیماری، به علت ایجاد عوارض استفاده از آنتی‌بیوتیک توصیه می‌شود.
• داروهای ضد اسهال را نباید بدون تجویز پزشک مصرف کرد، زیرا این‌ داروها ممکن‌ است‌ مدت بیماری‌ را طولانی‌ کنند و اگر تاکنون‌ مورداستفاده‌ قرارگرفته‌اند، باید‌ مصرف‌ آن‌ها را متوقف‌ کرد.

پیشگیری

• دستان‌ خود را پس‌ از اجابت‌ مزاج‌ و قبل‌ از دست‌ زدن‌ به‌ مواد غذایی‌ بشوئید.
• بیماری که‌ علائم‌ اسهال‌ خونی‌ باکتریایی‌ را دارد، جداسازی‌ نمایید.
• لباس‌های‌ آلوده‌ و ملحفه‌ها را در سطل‌های‌ پوشیده‌ و پر از آب‌ و صابون‌ قرار دهید تا زمانی‌ که‌ بتوان‌ آن‌ها را جوشاند.
• در مناطقی‌ که‌ شیگلوز شایع‌ می‌باشد، مصرف‌ شیر مادر برای کودک توصیه می‌شود‌. شیر مادر باعث کاهش خطر شیگلوز علامت‌‌دار می‌شود و شدت‌ آن‌ را در شیرخوارانی‌ که‌ شیر مادر مصرف کرده‌اند کاهش می‌دهد.
• آموزش‌ رعایت بهداشت فردی در خانواده‌
• سایر اقدامات بهداشت‌ عمومی ‌مانند اصلاح‌ آب‌ و فاضلاب‌، دفع‌ صحیح ‌مدفوع‌ و رعایت‌ بهداشت مواد غذایی.