آمفیزم به تدریج به کیسه‌های هوایی (آلوئول‌ها) در ریه آسیب می‌رساند و نفس‌های بیمار را کوتاه می‌کند. آمفیزم یکی از چندین بیماری شناخته شده به عنوان بیماری مزمن انسدادی ریه می‌باشد. سیگار کشیدن علت اصلی بروز این بیماری است.

کیسه‌های هوایی یا آلوئول‌های ریه شبیه خوشه‌های انگور هستند. در آمفیزم، دیواره داخلی کیسه‌های هوایی تضعیف شده و در نهایت پاره می‌شوند. در نتیجه یک فضای بزرگتر به‌جای چند فضای کوچک برای هوا ایجاد می‌شود. این امر سطح ریه‌ها را کاهش داده و در نتیجه میزان اکسیژنی که وارد جریان خون می‌شود، نیز کاهش می‌یابد.

با بروز این مشکل در هنگام بازدم، آلوئول‌های آسیب‌دیده به درستی کار نمی‌کنند و هوای قدیمی ‌در ریه باقی می‌ماند و جای کافی برای هوای تازه و سرشار از اکسیژن باقی نمی‌گذارد. درمان می‌تواند سرعت پیشرفت این بیماری را آهسته کند اما نمی‌تواند آسیب‌دیدگی را برطرف نماید.

علائم و نشانه‌ها

فردی می‌تواند چندین سال به بیماری آمفیزم مبتلا باشد، بدون آن‌که هیچ‌گونه علائم و نشانه‌‌ایی در خود مشاهده کند.

مهم‌ترین نشانه آمفیزم تنگی‌نفس است که معمولاً به تدریج آغاز می‌شود. ممکن‌است فرد از انجام فعالیت‌هایی که باعث بروز تنگی نفس می‌شوند، اجتناب کند. بنابراین نشانه‌ها نیز تا زمانی که باعث بروز مشکل در کارهای روزانه نشوند، مشکل‌آفرین نیستند. در نهایت آمفیزم باعث تنگی‌نفس، حتی در زمان استراحت می‌شود.

علل شایع

علت اصلی بروز آمفیزم قرارگرفتن طولانی‌مدت در مقابل محرک‌های هوا است، برخی از این محرک‌ها عبارتند از:

• دود سیگار
• دود ماری جوانا
• آلودگی هوا

• دود سوخت‌ها

به ندرت رخ می‌دهد که آمفیزم به خاطر کمبود پروتئین محافظ سازه الاستیک در ریه‌ها بروز کند. این بیماری، آمفیزم ناشی از کمبود آلفا یا آنتی‌تریسپین نامیده می‌شود.

عوامل تشدیدکننده خطر

عواملی که خطر بروز آمفیزم را افزایش می‌دهند، عبارتند از:

• سیگار کشیدن

آمفیزم در بین افراد سیگاری بسیار رایج است اما دود پیپ هم می‌تواند باعث این بیماری شود. مدت مصرف سیگار و میزان مصرف تنباکو خطر این بیماری را افزایش می‌دهد.

• سن

گرچه آسیب ریه که در آمفیزم رخ می‌دهد، به تدریج بیشتر می‌شود، اما اکثر افراد مبتلا به آمفیزم مرتبط با استعمال دخانیات، علائم اولیه‌ی بیماری را بین سنین 40 تا 60 سالگی تجربه می‌کنند.

• قرارگرفتن در معرض دود سیگار

استعمال دود حاصل از مصرف دخانیات توسط سایرین که تحت عنوان استعمال دخانیات خارجی و یا محیطی نیز شناخته می‌شود، زمانی است که فرد دود سیگار، سیگار برگ و یا پیپ سایر افراد را استنشاق می‌کند. قرار گرفتن در معرض دود سیگار اطرافیان خطر ابتلا به آمفیزم را افزایش می‌دهد.

• قرارگرفتن در معرض بخارات یا گرد و غبار در محیط کار

اگر فرد گازهای شیمیایی و یا گرد و غبار ناشی از غلات، پنبه، چوب و یا محصولات استخراجی را استنشاق کند، احتمال ابتلا به آمفیزم در او بیشتر است. اگر فرد سیگاری نیز باشد، این احتمال به میزان زیادی افزایش می‌یابد.

• قرارگرفتن در معرض آلودگی محیط داخلی و خارجی

تنفس آلاینده‌های داخلی مانند سوخت‌های گرمایشی یا آلاینده‌های فضای باز به عنوان مثال اگزوز خودرو، خطر ابتلا به آمفیزم را افزایش می‌دهد.

عوارض احتمالی

افرادی که به آمفیزم مبتلا هستند، در معرض ابتلا به بیماری‌های زیر نیز می‌باشند:

• پنوموتوراکس (ورود هوا به قفسه‌سینه)

پنوموتوراکس در افراد مبتلا به آمفیزم شدید بسیار تهدیدکننده است، چرا که در این شرایط عملکرد ریه دچار مشکل می‌شود. این حالت معمولاً رایج نیست، اما در صورت بروز بسیار جدی و خطرناک است.

• مشکلات قلبی

آمفیزم به شریان‌هایی که قلب و ریه‌ها را به یکدیگر مرتبط می‌کنند، فشار وارد می‌کند. این مسئله نیز باعث بروز شرایطی به نام نارسایی قلبی می‌شود که قلب را ضعیف می‌کند.

• بروز حفره‌های بزرگ در ریه‌ها

در ریه برخی افراد مبتلا به آمفیزم، فضاهای خالی ایجاد می‌شود. این فضاها ممکن‌است نیمی ‌از ریه را فرا گیرند و علاوه بر اینکه فضای هوایی ریه را کاهش می‌دهند، خطر بروز پنوموتوراکس را نیز افزایش می‌دهد.

تشخیص

برای تأیید بیماری آمفیزم در فرد، پزشک روش‌های زیادی را توصیه خواهد کرد، که عبارتند از:

• روش‌های تصویربرداری

استفاده از اشعه ایکس برای قفسه‌سینه می‌تواند به تشخیص آمفیزم پیشرفته و رد کردن دیگر علل تنگی نفس کمک کند. به علاوه اشعه ایکس می‌تواند یافته‌های طبیعی مربوط به آمفیزم را نشان دهد. سی.تی.اسکن ترکیب تصاویر اشعه ایکس است که از جهات مختلف برای ایجاد یک دید مقطعی از اندام داخلی ارائه می‌شود. اگر لزوم جراحی ریه در بیمار تشخیص داده شود، پزشک به بیمار سی.تی.اسکن توصیه خواهد کرد.

• آزمایش خون

خونی که از سرخرگ واقع در مچ دست یا چین آرنج گرفته می‌شود، برای تعیین چگونگی کارکرد ریه‌ها در انتقال اکسیژن و از بین بردن دی‌اکسیدکربن از جریان خون استفاده می‌شود.

• روش‌های مربوط به سنجش عملکرد ریه‌ها (اسپیرومتری)

این روش غیرتهاجمی ‌برای اندازه‌گیری میزان هوای نگهداری شده در ریه و جریان هوا به داخل و خارج ریه مورد استفاده قرار می‌گیرد و چگونگی انتقال اکسیژن به جریان خون را نیز مشخص می‌کند و از دستگاهی به نام اسپیرومتر استفاده می‌کنند که فرد بیمار در این دستگاه نفس می‌کشد.

 درمان

آمفیزم قابل درمان نیست، اما علائم آن قابل بهبود هستند و به علاوه می‌توان جلوی پیشروی بیماری را گرفت.

داروها

بسته به شدت علائم، پزشک داروهای زیر را پیشنهاد خواهد کرد:

• گشادکننده‌های برونش

این داروها از طریق شل کردن مجاری تنفسی تنگ شده می‌توانند به تسکین سرفه، تنگی‌نفس و مشکلات تنفسی کمک کنند. اما این داروها در درمان آمفیزم به اندازه‌ی درمان آسم و برونشیت مزمن مؤثر نیستند.

• استروئیدهای استنشاقی

داروهای کورتیکواستروئید استنشاقی، به عنوان افشانه‌ها استنشاق می‌شوند که به تسکین تنگی‌نفس کمک می‌کنند. استفاده طولانی‌مدت از این داروها باعث پوکی استخوان‌ها، افزایش خطر ابتلا به فشارخون بالا، آب مروارید و دیابت می‌شود.

• آنتی‌بیوتیک‌ها

اگر فرد مبتلا به عفونت باکتریایی مثل برونشیت حاد یا ذات‌الریه باشد، پزشک ممکن‌است آنتی‌بیوتیک تجویز کند.

توانبخشی ریوی

برنامه توانبخشی ریوی، تمرینات و روش‌هایی را آموزش می‌دهد که به کاهش تنگی نفس و بهبود توانایی برای نفس کشیدن کمک می‌کند.

تغذیه‌درمانی

برای داشتن تغذیه سالم بهتر است با مشاور تغذیه مشورت شود. بسیاری از مبتلایان در مراحل اولیه آمفیزم نیاز به کاهش وزن دارند و در مراحل آخر این بیماری نیز افزایش وزن لازم می‌شود.

اکسیژن کمکی

اگر فرد به آمفیزم شدید با سطح پایین اکسیژن مبتلا است، استفاده منظم از اکسیژن در خانه و در هنگام ورزش‌کردن باعث بهبود علائم بیماری می‌شود. بسیاری از افراد در 24 ساعت شبانه‌روز اکسیژن استفاده می‌کنند. این اکسیژن از طریق لوله‌های باریک و از راه بینی وارد بدن می‌شود.

جراحی

بسته به شدت آمفیزم، پزشک روش‌های مختلف جراحی را پیشنهاد می‌کند، از جمله:

• جراحی برای کاهش حجم ریه

در این روش، جراح بخش کوچکی از بافت آسیب‌دیده ریه را حذف می‌کند. حذف بافت آسیب‌دیده به بافت باقی‌مانده ریه کمک می‌کند تا گسترش یابد و به کار مؤثرتر و بهبود تنفس کمک کند.

• پیوند ریه

اگر فرد مبتلا به آمفیزم شدید باشد و دیگر روش‌های درمانی موفق نبوده‌اند، پیوند ریه یک گزینه مناسب می‌باشد.

سبک زندگی و درمان خانگی

اگر فردی به آمفیزم مبتلا است، می‌تواند اقداماتی را انجام دهد تا پیشروی آن را به تعویق بیندازد و خود را از پیامدهای آن محافظت کند:

• ترک ‌کردن سیگار

ترک کردن سیگار مهم‌ترین اقدامی ‌است که برای بهبود سلامتی می‌توان انجام داد و تنها روشی است که پیشروی آمفیزم را می‌تواند متوقف کند. برای ترک سیگار توصیه می‌شود به مشاور مراجعه شود. افراد تا حد امکان از قرارگرفتن در معرض دود سیگار نیز اجتناب کنند.

• اجتناب از دیگر تحریک‌کننده‌های دستگاه تنفسی

تحریک‌کننده‌های دستگاه تنفسی عبارتند از دود ناشی از رنگ و اگزوز خودروها، بوی پخت و پز، برخی عطرهای خاص، شمع در حال سوختن و بخور. تهویه منظم هوا برای کم کردن آلاینده‌ها ضروری است.

• ورزش کردن منظم

نباید اجازه داد که مشکلات تنفسی مانع از انجام فعالیت‌های بدنی شود، چرا که فعالیت‌های بدنی می‌توانند به طور قابل توجهی ظرفیت ریه را افزایش دهند.

• محافظت از خود در مقابل هوای سرد

هوای سرد می‌تواند باعث گرفتگی نایژه‌ها (راه‌های هوایی) شده و نفس‌کشیدن را سخت‌تر کند. به همین دلیل استفاده از شال یا ماسک برای گرم کردن هوای ریه در هوای سرد ضروری است.

• جلوگیری از بروز عفونت‌های تنفسی

دریافت واکسن ذات‌الریه که توسط پزشک توصیه می‌شود، روش مؤثری است. به علاوه دریافت واکسن سالانه نیز ضروری است. توصیه می‌شود از تماس با افراد سرماخورده یا مبتلا به آنفلونزا اجتناب شود. اگر فردی مجبور باشد که در فصل سرماخوردگی و یا آنفلوآنزا با افراد زیادی معاشرت داشته باشد، باید از ماسک صورت استفاده کند، دستان خود را به طور منظم بشوید و یک قوطی مایع ضدعفونی کننده‌ی دست‌ را برای استفاده در مواقع لزوم همراه داشته باشد.

پیشگیری

برای پیشگیری از آمفیزم سیگار ترک شود و افراد از قرار گرفتن در معرض دود سیگار نیز باید اجتناب کنند. اگر فرد در محل کار با سوخت‌های شیمیایی یا گرد و غبار مواجه است ، با پوشیدن ماسک از ریه‌های خود محافظت کند.