شکستگی اصطلاحی پزشکی برای یک استخوان شکسته است. هنگامی استخوان می‌شکند که نیرویی بیش از حد توان آن‌ها وارد شده باشد. هرگونه تغییر شکل استخوان به دنبال ضربه، شکستگی نامیده می‌شود. این تغییر شکل ممکن است به اشکال مختلف ظاهر شده و با شدت متفاوت و ضعف همراه باشد. گاهی شکستگی بسیار واضح است. در این حال ضربه موجب می‌شود استخوان به دو و یا حتی چند تکه کاملا جدا از هم تبدیل شود. گاهی شدت ضربه وارده به حدی است که موجب خرد شدن استخوان می‌شود. مراقبت صحیح و به موقع، استخوان را بهبود می‌دهد.
شکستگی استخوان از جمله مهم‌ترین آسیب‌های بدن است که معمولا به دنبال ضربه وارده به آن ایجاد می‌شود. هرگونه تغییر شکل استخوان بدنبال ضربه، شکستگی نامیده می‌شود. این تغییر شکل ممکن است به اشکال متفاوتی ظاهر شده و با شدت و ضعف همراه باشد.
- گاهی شکستگی بسیار واضح است. در این حال ضربه موجب می‌شود استخوان به دو و یا حتی چند تکه کاملا جدا از هم تبدیل شود.
- گاهی شدت ضربه وارده به حدی است که موجب خرد شدن استخوان می‌شود.
- گاهی هم ممکن است شدت ضربه کمتر بوده و فقط یک ترک مویی در استخوان ایجاد کند.
با اینکه نام شکستگی طیف وسیعی از حالات را در برمی‌گیرد با این حال مشخصه مشترک تمامی آن‌ها در این نکته است که بر اثر نیرویی که به استخوان وارد شده، تداوم توده استخوانی در طول آن به هم خورده و شکل استخوان تغییر کرده است.
قدرت و سختی استخوان‌های بدن با هم متفاوت بوده و رفتار آن‌ها در برابر نیروهای وارده فرق می‌کند.
- استخوان‌های ران و ساق چون تحت فشار وزن بدن هستند بسیار قوی و محکم بوده و تحمل زیادی نسبت به فشارهایی دارند که در طول محور به آن‌ها وارد می‌شود ولی در مقابل نیروهایی که موجب خم شدن یا پیچش استخوان می‌شوند تحمل کمتری دارند.
- استخوان‌های اسفنجی مانند استخوان‌های مهره تحمل کمتری نسبت به فشار دارند.
- استخوان بچه‌ها قدرت ارتجاعی بیشتری نسبت به بالغین داشته و کمتر شکسته می‌شود و در صورت شکسته شدن هم شکل آن متفاوت است.
شکستگی‌ها را می‌توان به شکل‌های مختلفی دسته‌بندی کرد. یکی از مهم‌ترین آن‌ها تقسیم‌بندی شکستگی‌ها به دو دسته باز و بسته است.
شکستگی باز به دسته‌ای از شکستگی‌ها می‌گویند که در آن‌ها بر اثر زخمی که ایجاد شده، محل شکستگی به فضای بیرون راه پیدا کرده است. این فضای بیرون لزوما بیرون از بدن نیست. به طور مثال اگر شکستگی استخوان لگن طوری باشد که استخوان شکسته شده دیواره روده را پاره کند و به داخل فضای روده برود آن را شکستگی باز می‌نامند. یا هنگامی که یک دنده شکسته شده، بافت ریه را سوراخ کرده و به داخل کیسه‌های هوایی ریه برود در واقع با فضای بیرون ارتباط پیدا کرده و نام شکستگی باز را به خود می‌گیرد.
واضح‌ترین مثال برای شکستگی‌های باز حالتی است که لبه تیز قطعه استخوانی شکسته شده پوست را سوراخ کرده و از آن بیرون می‌زند. در این حال زخمی ایجاد شده و این زخم، استخوان را به فضای بیرون ارتباط می‌دهد. ولی وجود یک زخم پوستی هر چند وسیع و بزرگ بر روی محل شکستگی لزوما به معنای باز بودن آن نیست. در این موارد اگر زخم پوستی به محل شکستگی راه نداشته باشد آن را شکستگی باز نمی‌دانند. برعکس، ممکن است پوست روی یک استخوان شکسته شده فقط یک سوراخ کوچک داشته باشد ولی این سوراخ به محل شکستگی راه داشته باشد. در این حال شکستگی را باز می‌دانند.
اهمیت شکستگی‌های باز دقیقا در همین ارتباط فضای بیرون و داخل است چون از همین راه است که میکروب‌ها می‌توانند به محل شکستگی وارد شده و موجب مهم‌ترین عارضه آن یعنی عفونت شوند. احتمال عفونت در شکستگی‌های بسته بسیار کم است مگر اینکه عمل جراحی در محل شکسته شده انجام شده باشد.
خطر دیگری که در شکستگی‌های باز وجود دارد و اهمیت آن‌ها را بیشتر می‌کند، احتمال خون‌ریزی از محل زخم است. به بیان دیگر این احتمال وجود دارد که مقدار زیادی از خون بدن از طریق همین زخم از دست برود.
در شکستگی‌های بسته، پوست روی محل شکستگی سالم است. ممکن است در حین حادثه این پوست کمی خراشیده شود و یا زخمی در پوست ایجاد شده باشد ولی در شکستگی بسته، زخم به محل شکستگی راه ندارد و به بیان دیگر محل شکستگی به فضای بیرون راه پیدا نکرده است.
در بخش اورژانس، ممکن است برای بررسی شکستگی، عکس رادیولوژی توصیه شود. درمان شکستگی در سه مرحله انجام می‌شود:
- جا اندازی شکستگی
- بی‌حرکت کردن قطعات شکسته شده
- بازتوانی
پزشک معالج با دیدن رادیوگرافی، نوع شکستگی را تشخیص و در صورتی که مشخص شود شکستگی با جا اندازی و گچ گیری قابل درمان نیست بیمار را به اتاق عمل منتقل و پس از انجام بی‌حسی موضعی یا بی‌هوشی عمومی با شکافتن پوست و عضلات، استخوان شکسته را مشخص کرده و قطعات شکسته شده را در زیر دید مستقیم در کنار یکدیگر قرار می‌دهد. سپس استخوان‌ها به وسیله پین در کنار هم ثابت می‌شوند.
در اغلب موارد، برای نگهداری استخوان‌های شکسته، گچ به کار می‌رود که باید از آن خوب مراقبت کنید.
اندام‌های مصدوم اغلب 24-48 ساعت پس از آسیب متورم می‌شوند و به طور طبیعی ممکن است گچ خیلی تنگ شود و نیاز به ‘شکافتن’ و یا بریدن داشته باشد. گاهی اوقات یک گچ نصفه استفاده می‌شود. این امر مستلزم مراقبتی مضاعف است زیرا باید مطمئن شوید که این عضو را تکان نمی‌دهید، تا از صدمه و درد بیشتر جلوگیری کنید.
- عضو شکسته و عمل شده از نظر رنگ، حساسیت، درد و تورم، حرکت و نبض کنترل شود.
- بنا به دستور پزشک کیسه یخ را جهت کاهش تورم در محل خون‌ریزی قرار دهید.
- اگر بیمار احساس سوزش، کرختی، بی‌حسی و کبودی عضو را نمود بلافاصله به پزشک اطلاع دهد.
- اندام را به کمک یک یا دو بالش بالا نگه دارید.
- بعد از ترخیص به بیمار باید نحوه مراقبت از زخم، عفونت محل زخم و چگونگی راه رفتن با کمک عصا و واکر و ورزش‌های مناسب را آموزش دهید.
- طبق نظر پزشک پیگیری و ملاقات بعدی با پزشک را برنامه‌ریزی کنید
- جهت جلوگیری از یبوست از رژيم غذايی با فيبر زياد و مايعات استفاده کنید.
- مصرف سبزيجات و مركبات و آب ميوه‌های تازه حاوي ويتامين سی، می‌تواند به بهبود سريع‌تر زخم كمك كند.
- از انجام ورزش‌های سنگین بدون اجازه پزشک خودداری کنید.
- در شروع حركت، تغيير وضعيت و نقل و انتقال می‌توانيد از وسايل كمك حركتی نظير عصا، واکر، ويلچر و … استفاده كنيد.
- با انجام تنفس عميق و سرفه، به بهبود وضعيت تنفسی خود کمک كرده و از ایجاد عفونت‌های تنفسی (پنومونی) و سایر مشکلات تنفسی جلوگيري کنید. توصيه می‌شود فيزيوتراپی تنفسی مانند باد كردن بادكنك را روزي 3-2 بار انجام دهید.
- مواظب باشید زمین نخورید چون باعث شکستگی پین می‌شود.
- فرش‌های نرم و کف پوش‌هایی که سبب لیز خوردن می‌شود را جابه‌جا کنید.
- از توالت فرنگی استفاده کنید که جایی برای قرار گرفتن دست‌ها داشته باشید.
- عضو مصدوم که توسط آتل‌هاي چوبی يا پلاستيكی ثابت شده را حركت ندهید. بالاتر نگه داشتن عضو آسیب دیده، نسبت به سطح قلب و استفاده از كمپرس آب سرد جهت كاهش تورم و درد موثر است.
- تامين سلامت پوست بايد مكرراً وضعيت پوست را در نقاط فشاري (پاشنه، خاجی، شانه‌ها و …) كنترل كنيد.
- جهت جلوگیری از زخم بستر در افراد مسن، ناتوان و دیابتی هر دو ساعت در تخت تغییر وضعیت دهید. از تشک مواج استفاده کنید و ملحفه‌ها چین خوردگی و رطوبت نداشته باشد.
- مصرف دخانيات و الكل بايد قطع گردد.
- داروهای تجويز شده از طرف پزشك معالج (آنتی بيوتيك‌ها، ضد دردها، ضد التهاب و …) بايد در فاصله زمانی معين و یک دوره کامل مصرف گردد. از قطع دارو بدون اجازه پزشک خودداری کنید.
- در صورت تجویز فیزیوتراپی را پیگیری کنید: ممکن است شما نیاز به یک فیزیوتراپ برای تمرینات داشته باشید تا به قدرت عضلانی، حرکت مفصل و تعادل کمک کند. این ورزش‌ها به شما کمک می‌کند تا با خیال راحت به فعالیت‌های طبیعی خود بازگردید.
این مهم است که شما بعد از گچ گرفتگی مراقب خود باشید. به طور متوسط، گچ حدود شش هفته باقی می‌ماند. این ممکن است با توجه به سن شما و در کل سلامتی و نوع شکستگی، طولانی‌تر یا کوتاه‌تر باشد.
- انگشتان خود را بارها حرکت و تکان دهید (در مورد گچ اندام فوقانی) و یا انگشتان پا (برای گچ اندام پایینی)
- اندام گچ گرفته شده خود را بالا نگه دارید تا مانع تورم شود، به ویژه تا 48 ساعت اول (مثلا، از یک ابزار برای بالا نگه داشتن بازو یا قرار دادن یک بالش زیر پای خود).
- تا چند روز پس از گچ گرفتگی استراحت کنید تا اجازه دهد عضو شکسته کاملاً جا بیافتد.
- گچ را خشک نگه دارید. هنگام حمام رفتن، یک کیسه پلاستیکی بالای گچ قرار دهید و آن را با یک بند لاستیکی آب بندی کنید.
- چیزی پایین گچ نچسبانید، زیرا این کار ممکن است به پوست آسیب برساند و باعث عفونت شود.
- گچ را نبرید و آن را دستکاری نکنید.
- روی عضو گچ گرفته راه نروید. در صورت تجویز از عصا استفاده کنید.
- چیزی را بلند نکنید و یا تا زمانی که شکستگی بهتر نشده است رانندگی نکنید.
در صورت مشاهده موارد زیر به اورژانس مراجعه کنید:
- انگشتان و شست شما متورم باقی ماند و یا حتی بعد از 20 دقیقه بالا نگه داشتن، تغییر رنگ (سفید یا آبی می‌شود) می‌دهد.
- در صورت وجود هرگونه قرمزي، تورم، حساسيت و يا ترشح چركی از محل زخم و اطراف پین و يا بروز تب
- اگر در انگشتان یا شست خود زیر گچ احساس “سوزن سوزن” می‌کنید.
- اگر گچ شما ترک خورده، نرم، شل و تنگ است، بوی بد و ناخوشایندی از گچ به مشام برسد، و یا هرگونه نگرانی دیگری دارید.