تورم بافت پستان در پسران و یا مردان به دلیل عدم تعادل هورمون‌های استروژن و تستوسترون را “ژنیکوماستی” می‌نامند. این وضعیت در یک یا هر دو پستان ممکن‌است دیده شود و گاهی اوقات نامتوازن و غیریکنواخت است. به دلیل تغییرات طبیعی درسطح هورمون‌ها ممکن‌است نوزادان، پسران در حال بلوغ و مردان مسن دچار ژنیکوماستی شوند. البته علل دیگری نیز برای این بیماری وجود دارد.

عوارض احتمالی

به‌طور کلی، ژنیکوماستی یک مشکل جدی نیست، اما کنار آمدن با این حالت ممکن‌است سخت باشد. گاهی اوقات، مردان و پسران مبتلا به ژنیکوماستی دچار درد در پستان خود می‌شوند و ممکن‌است احساس خجالت داشته باشند.

ژنیکوماستی دو نوع است:

• پستان‌هایی که بیش‌تر بافت آن از جنس غدد و چربی کم‌تر دارند و در لمس سفت‌تر هستند.
• پستان‌هایی که بیش‌تر بافت آن را چربی تشکیل می‌دهد و در لمس نسبتا نرم‌تر هستند.

ژنیکوماستی به خودی خود درمان می‌شود؛ درغیر این‌صورت با دارو یا عمل جراحی آن را درمان می‌کنند.

علائم و نشانه‌ها

• تورم بافت غده پستان
• حساسیت به لمس پستان

علل شایع

ژنیکوماستی در اثر عدم تعادل هورمونی، یعنی کاهش سطح تستوسترون در مقایسه با استروژن به وجود می‌آید. این کاهش سطح هورمون می‌تواند ناشی از بیماری باشد که اثرات تستوسترون را مسدود کرده، منجر به کاهش تستوسترون شده یا این‌که موجب افزایش سطح استروژن می‌شود.

چندین مورد می‌تواند تعادل هورمونی بدن را به هم بزند که برخی از آن‌ها عبارتند از:

• تغییرات طبیعی سطح هورمون

هورمون‌های تستوسترون و استروژن، هردو مسئول ویژگی‌های جنسی در مردان و زنان هستند. تستوسترون صفات مردانه، مانند توده عضلانی و موهای بدن، و استروژن صفات زنانه، مانند رشد پستان‌ها را کنترل می‌کنند.

اکثر افراد بر این باورند که استروژن یک هورمون منحصراً زنانه است، اما مردان نیز آن‌را تولید می‌کنند. هر چند در مقادیر پایین. بنابراین، تغییر سطح استروژن نسبت به تستوسترون و یا تولید بیش از حد آن می‌تواند باعث ژنیکوماستی در مردان شود.

ژنیکوماستی در نوزادان: به دلیل اثرات استروژن بدن مادر، بیش از نیمی از نوزادان پسر با پستان‌های بزرگ به دنیا می‌آیند. به طور کلی، بافت متورم پستان ظرف دو تا سه هفته پس از تولد از بین می‌رود.

ژنیکوماستی در دوران بلوغ: ژنیکوماستی ناشی از تغییرات هورمونی در دوران بلوغ نسبتاً شایع است. در اغلب موارد، بافت متورم پستان بدون درمان ظرف شش ماه تا دو سال از بین می‌رود.

ژنیکوماستی در مردان: ژنیکوماستی بین سنین 50 تا 80 دوباره اتفاق می‌افتد.

• داروها

تعدادی از داروها می‌توانند باعث ژنیکوماستی شوند:

• داروهای آنتی‌آندروژنی که برای درمان بزرگی پروستات، سرطان پروستات و سایر بیماری‌ها مصرف می‌شوند.
• استروئیدهای آنابولیک و آندروژن.
• داروهای ایدز
• داروهای ضداضطراب
• داروهای ضدافسردگی
• آنتی‌بیوتیک‌ها
• داروهای زخم معده
• درمان سرطان (شیمی درمانی).
• داروهای قلبی

• مواد مخدر و الکل

مواد ایجاد کننده‌ی ژنیکوماستی عبارتند از:

• الکل
• آمفتامین
• ماری جوانا
• هروئين
• متادون

بیماری‌ها

بیماری‌های تاثیرگذار بر تعادل طبیعی هورمون‌ها و ایجاد کننده ژنیکوماستی عبارتند از:

• کم‌کاری غدد جنسی یا هیپوگنادیسم: هر بیماری‌ای که در تولید طبیعی تستسترون تداخل ایجاد کند مانند سندرم کلاین فلتر یا نارسایی غده هیپوفیز، می‌تواند منجر به ژنیکوماستی شود.
• افزایش سن: تغییرات هورمونی که با افزایش سن رخ می‌دهد، به خصوص در مردانی که اضافه وزن دارند، می‌تواند منجر به بزرگی پستان شود.
• تومور: برخی تومورها که بیضه، غدد فوق کلیوی یا غده هیپوفیز را درگیر می‎کنند، می‌توانند تعادل هورمونی زنانه- مردانه را برهم بزنند.
• پرکاری تیروئید: در این وضعیت، غده تیروئید بیش از حد هورمون تیروکسین تولید می‌کند.

• نارسایی کلیه: حدود نیمی از افراد تحت درمان همودیالیز به علت تغییرات هورمونی دچار ژنیکوماستی می‌شوند.
• نارسایی کبد و سیروز: نوسانات هورمونی مربوط به مشکلات کبدی و همچنین داروهای درمان کننده‌ی سیروز می‌توانند باعث ژنیکوماستی شوند.
• سوء تغذیه و گرسنگی: هنگامی‌که بدن به صورت مناسب تغذیه نمی‌شود، سطح تستوسترون پایین می‌آید اما سطح استروژن ثابت باقی می‌ماند که این امر باعث عدم تعادل هورمونی می‌شود. با این حال، ژنیکوماستی می‌تواند در تغذیه طبیعی نیز رخ دهد.

محصولات گیاهی
روغن‌های گیاهی، مانند برگ درخت چای یا اسطوخودوس که در انواع شامپو، صابون و یا لوسیون‌ها به کار می‌روند، می‌توانند موجب ژنیکوماستی شوند.

عوامل تشدید کننده خطر

• بلوغ
• سن بالا
• استفاده از استروئیدهای آنابولیک و یا آندروژن به منظور افزایش عملکرد ورزشی
• برخی بیماری‌ها از جمله بیماری کبدی و کلیوی، بیماری تیروئید، تومور فعال هورمونی

عوارض احتمالی

ژنیکوماستی عوارض جسمی زیادی ندارد، اما می‌تواند مشکلات روانی یا عاطفی ناشی از تغییر ظاهری را ایجاد کند.

تشخیص

پزشک در خصوص تاریخچه و سوابق پزشکی فردی و سوابق بیماری خانوادگی و داروهای مصرفی سوالاتی خواهد پرسید. سپس، معاینه فیزیکی شامل ارزیابی دقیق بافت پستان‌ها، شکم و اندام تناسلی را انجام خواهد داد.

آزمایش‌های اولیه برای تشخیص علت ژنیکوماستی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• آزمایش خون
• ماموگرافی

بسته به نتایج آزمایش‌های اولیه، ممکن‌است آزمایش‌های بیشتری نیاز باشد، از جمله:

• سی.تی‌.اسکن (CT)
• ام.آر.آی (MRI)
• سونوگرافی بیضه
• نمونه‎برداری (بیوپسی) از بافت

پزشک همچنین باید مطمئن شود که تورم پستان بیمار همان بیماری ژنیکوماستی است و بیماری دیگری نیست. سایر بیماری‌هایی که می‌توانند علائم و نشانه‌های مشابهی داشته باشند عبارتند از:

• بافت چربی در پستان
• سرطان پستان: این بیماری در مردان غیرمعمول است اما می‌تواند رخ دهد. بزرگ شدن یک پستان یا وجود توده باعث افزایش نگرانی در خصوص ابتلا به سرطان پستان در مردان می‌شود.
• آبسه پستان (ماستیت): عفونت بافت پستان باعث این وضعیت می‌شود.

درمان

اغلب موارد ژنیکوماستی در طول زمان و بدون درمان از بین می‌روند. با این حال، اگر ژنیکوماستی به دلیل یک بیماری زمینه‌ای مانند هیپوگنادیسم، سوء تغذیه و یا سیروز کبدی ایجاد شود به درمان نیاز است. اگر داروهای مصرفی باعث ژنیکوماستی شود، پزشک ممکن‌است مصرف آن‌ها را متوقف کرده و یا با داروهای دیگری جایگزین کند.

در نوجوانانی که ژنیکوماستی هیچ علت مشخصی ندارد، پزشک ممکن‌است هر سه تا شش ماه ارزیابی دوره‌ای انجام دهد تا برطرف شدن ژنیکوماستی را بررسی کند. ژنیکوماستی اغلب بدون درمان و در کمتر از دو سال بهبود می یابد. صورتی‌که این وضعیت خودبه‌‌خود بهبود نیابد یا درد زیادی برای بیمار ایجاد نماید یا باعث تضعیف اعتماد به نفس او شده باشد، درمان انجام می‌شود.

درمان دارویی
داروهایی که برای درمان سرطان پستان و سایر بیماری‌ها تجویز می‌شوند، ممکن است برای درمان ژنیکوماستی در برخی افراد مفید باشند.

جراحی جهت برداشتن بافت اضافی پستان
چنان‌چه بزرگ شدن پستان قابل توجه باشد و با درمان‌های اولیه از بین نرود، پزشک ممکن‌است عمل جراحی را توصیه کند.