بیش از 80% ضربههایی که به سر وارد میشود تنها موجب آسیبهای خفیف میشوند که این ضربهها و آسیبهای خفیف فقط تكان كوچكی در مغز ایجاد میكنند، این آسیبها مشكل جدی و خطرناكی نداشته و معمولا نیاز به درمان ندارند و خود به خود بهبود مییابند اما باعث بروز علائمی میشوند كه از چند دقیقه تا چند روز پس از ضربه بروز میكنند و بهبود آنها ممكن است از چند ساعت تا چند ماه طول بكشد، مهمترین روش تشخیصی، شرح حال دقیق و معاینات كامل است. انجام اقداماتی مانند سی تی اسكن یا ام آر آی تنها در صورت شك پزشک به وجود آسیب لازم است.

گاهی ضربه به سر باعث ضربه مغزی و آسیبهای جدی شده و باعث خونریزی مغزی و له شدگی و یا تکانهای مغزی شود که دارای علائم مختلف بوده و نیازمند درمانهای متفاوتند. ضربهی مغزی ممکن است همراه با از دست دادن هوشیاری (بیهوشی موقت) باشد. بعضی وقتها بیمار تحت نظر گرفته میشود و گاهی کاندید جراحی میشود و گاهی به بخش مراقبتهای ویژه منتقل میشود.
علائم و نشانهها
علائم شایع پس از ضربه که در طی چند روز تا چند هفته پس از ضربه به سر بروز میكنند:
- علائم جسمی
- سردرد منتشر در كل سر
- سرگیجه / احساس سبكی سر
- تهوع / استفراغ
- تپش و افزایش ضربان قلب
- تورم و برجستگی پوست سر
- اختلال تعادل
- خواب آلودگی یا كاهش خواب
- اختلال بینایی و تاری دید
- دشواری در به خواب رفتن یا بیدار شدن
- رنگ پریدگی
- كاهش هوشیاری كوتاه مدت
- اختلال در راه رفتن
- علائم خلقی
- خستگی و ضعف
- حساسیت به نور و صدا
- بیقراری و تحریک پذیری
- احساس اندوه و افسردگی
- اختلال رفتاری و رفتارهای غیرطبیعی
- اضطراب و نگرانی
- تشدید بروز احساسات و عواطف
- علائم شناختی
- اختلال حافظه

-
- اختلال تکلم
- گیجی و منگی
- اختلال تفکر / کندی تفکر
- اختلال قدرت تمرکز و توجه
علل شایع
جمجمه و استخوانهای صورت سخت هستند و از مغز که بافت نرمی دارد محافظت میکنند. وقتی کسی به سرش ضربه میخورد، مغز در داخل جمجمه و استخوانهای صورت حرکت میکند، و این کار میتواند فرد را مجروح کند و یا باعث بیهوشی موقت آن شود. گاهی اوقات جمجمه دچار شکستگی میشود (هر چند با آسیب خفیف سر چنین چیزی بسیار نادر است).
فردی که مبتلا به آسیب سر است دچار خون مردگی، تورم و خونریزی در هر نقطه از اطراف و یا داخل مغز میشود. این نشانهها با توجه به اینکه آسیب چگونه رخ میدهد متفاوت خواهند بود.
برخی از مردم برای مدت کوتاهی بیهوش میشوند. سردرد و یا درد، مشترک است. برخی از مردم در مورد جایی که آنها هستند و آنچه که اتفاق افتاده است اشتباه میکنند.
درمان
در حالی که فرد آسیب دیده در بخش اورژانس به سر میبرد، تحت نظارت شدید خواهد بود و ممکن است:
- مسکنهای خفیف برای سردرد و یا درد استفاده کند.
- نه چیزی بخورد و نه بیاشامد تا زمانی که به او توصیه شود.
- داروهای ضد تهوع برای حالت تهوع و یا استفراغ تجویز شود.
- سی تی اسکن از مغز، گردن و یا استخوان (در صورت نیاز) گرفته شود.
- اگر درد در گردن وجود داشته باشد و یا نسبت به آسیب گردن تردیدی وجود داشته باشد از عکس رادیولوژی استفاده شود.
- گردن بند سفتی برای گردن آنها استفاده شود و در سطح صافی دراز بکشند، این کار مانع از حرکت سر آنها میشود، طوری که از ستون فقرات آنها محافظت میکند.

- اگر آسیب خفیف باشد، مصدومین همراه با خانواده و یا دوستان به خانه فرستاده میشوند.
آنچه انتظار میرود
بسیاری از مردم نمیتوانند حوادث قبل و یا بعد از ضربه به سر (فراموشی) را به یاد آورند. گاهی طول میکشد تا مغز بازیابی شود. در طی این زمان سردرد و مشکلات خفیف شناختی (مانند مشکل در تمرکز، یادآوری چیزها، انجام کارهای پیچیده و تغییرات خلق و خو) شایع است. احساس خستگی بیش از حد نیز عادی است.
بیشتر مردم به طور کامل بهبود مییابند و علائم فقط چند روز طول میکشند. هیچ درمان خاصی به غیر از استراحت زیاد وجود ندارد. تا زمانی که کامل بهبود پیدا نکردهاید به محل کار یا مدرسه باز نگردید. طول درمان بستگی به نوع کار و مطالعه و شدت ضربه به سر دارد. برای مشاوره از پزشک محلی خود سؤال کنید.
تا زمانی که همه علائم حداقل تا یک هفته از بین نرفتهاند ورزش نکنید. دلیل کار این است که زمان واکنش و تفکر اغلب کندتر میشود، و با این کار خود را در معرض آسیب قرار میدهید. مهم است که قبل از اینکه کاملاً مانند روز اول خوب شوید از ضربه سر دیگر جلوگیری کنید، زیرا آسیب دوم میتواند باعث آسیبهای اضافی شود. مشکلات برخی از افراد پایدار میماند. اگر چنین موردی وجود داشت، به پزشک مراجعه کنید.
پس از ترخیص تا زمان بهبودی به نکات و توصیههای زیر توجه کنید:
- نخستین روز (24 ساعت) پس از ضربه مهمترین زمان است و شما نباید در این زمان تنها بمانید و حتما توسط یكی از افراد خانواده یا نزدیكان مراقبت شوید.
- در صورت خوابیدن در طول 24 ساعت اولیه باید توسط فرد دیگری هر 4-2 ساعت از خواب بیدار شوید تا بروز هرگونه خواب آلودگی و دشواری در بیدار شدن مشخص شود.
- میتوانید هر مقدار میل دارید به میزان تحمل خود غذا بخورید، بهتر است در ابتدا با مایعات و سپس سوپ و وعدههای سبك شروع كرده و در صورت تحمل غذای معمولی خود را مصرف كنید.
- استراحت زیاد جسمی – ذهنی و خواب كافی داشته باشید.
- تا زمانی كه خود و دیگران احساس كنید كاملاً بهبود یافته و به حالت طبیعی و قبل از ضربه برگشتهاید نباید تنها بمانید و یا به تنهایی به فعالیتهایی مانند حمام رفتن بپردازید.
- از بلند كردن / تكان دادن / هل دادن و كشیدن بارهای سنگین و حركات سریع و خم و راست شدن تا 4 هفته خودداری كنید.
- از شركت در فعالیتهای سنگین جسمانی، ورزش، نرمش و خانهداری تا 4 هفته خودداری كنید.
- پیادهروی سبك بهترین ورزش است، روزانه چند نوبت كوتاه مدت حتی درون منزل راه بروید و آرام آرام میزان آن را افزایش دهید.
- از فعالیتهایی كه نیاز به تمركز ذهنی زیاد دارد مانند كار با كامپیوتر و بازیهای ویدئویی خودداری كنید.
- در صورتی كه در طی 4-2 هفته اول هنوز دچار سر درد میشوید و همچنین در صورت استفاده از داروهای مسكن تا 4 ساعت بعد از آن از رانندگی خودداری كنید، زمان شروع رانندگی یا كار با وسایل و ماشین آلات را از پزشك سوال کنید.
- در صورت بروز تشنج، هرگز بدون اجازهی پزشک رانندگی نکنید.
- از شركت در مراسم/ تئاترها/ مكانهایی با نور و صدای زیاد که باعث تحریك سردرد میشود، خودداری كنید.
- در صورت بروز درد تنها از استامینوفن یا دارویی كه پزشك تجویز كرده استفاده كنید، از مصرف داروهای حاوی آسپرین یا ضد درد و ضد التهابهای غیر استروئیدی مثل بروفن، ژلوفن، ناپروكسن و مفنامیك اسید تا چهار هفته خودداری كنید.
- از مصرف داروهای آرام بخش و خواب آور و موادی كه باعث خواب آلودگی میشوند خودداری كنید.
- در صورت تجویز آنتی بیوتیك، حتماً دورهی درمان آن را به طور كامل به پایان برسانید.
- در صورت بروز تورم پوست در محل ضربه از كمپرس سرد با كیسهی یخ استفاده كنید و این كار را روزانه چندین نوبت 15 الی 20 دقیقهای تكرار كنید.
- بازگشت به كار و فعالیت طبیعی و معمولی باید آرام و تدریجی باشد، از نادیده گرفتن علائم خود و اصرار در بازگشت سریع به كار خودداری كنید.
- در صورتی كه در اثر ضربه دچار زخم باز شدهاید كه با بخیهی غیر قابل جذب ترمیم شده است، طبق دستور هنگام ترخیص، جهت پیگیری و خارج كردن بخیهها مراجعه كنید.
- فقط زخمهای بزرگ نیاز به پوشش و پانسمان دارند و زخمهای كوچك را میتوان باز و بدون پوشش نگاه داشت كه هنگام ترخیص به شما گفته میشود.
- تا زمانی كه رویش موها كاملا روی زخم را بپوشاند هنگام تماس با آفتاب آن را بپوشانید.
- در صورت حمام كردن روی زخم را با پوشش پلاستیكی بپوشانید و تا 24 ساعت زخم را خیس نكنید.
- در صورت بروز علایم بیماریهای عمومی مانند سرماخوردگی، گلودرد، سرفه، آبریزش از چشم و بینی به پزشك همیشگی خود مراجعه كنید.
- توصیه میشود 4-3 هفته پس از ضربه جهت اطمینان از بهبودی و پیگیری به پزشك مراجعه كنید.
- در صورت عدم وجود هرگونه بهبودی در علائم پس از یك هفته به پزشك مراجعه كنید.
- در اغلب موارد بهبودی کامل در طول شش هفته اتفاق میافتد هرچند در 40 الی 20 % موارد ممکن است بعضی از علائم تا سه ماه باقی بماند و به تدریج برطرف شود.
- در صورت بروز هرگونه بدحالی سریع/ شدید/ ناگهانی یا بروز هر حالت نگران كننده با شماره تلفن 115 (اورژانس شهر) تماس بگیرید.
در صورت ترخیص از اورژانس و بروز هر یك از علائم زیر مجددا به اورژانس مراجعه كنید:
- تشدید تهوع و استفراغ/ استفراغ مكرر و دائم (بیش از 3 نوبت در 6-4 ساعت)
- تشدید سردرد یا سردردی كه به درمان پاسخ ندهد
- حالات تشنجی
- بیاختیاری ادرار یا مدفوع
- ترشحات شفاف (آبكی) یا خونی از گوش و یا بینی
- خواب آلودگی شدید یا دشواری در بیدار شدن
- تب
- تشدید بیقراری / تحریكپذیری
- سفتی گردن
- شنیدن صدا در گوش
- تشدید یا بروز ضعف یا بیحسی در هر یك از اندامها (دست و پا)
- تشدید گیجی / منگی یا كاهش سطح هوشیاری
- اختلاف سایز مردمكهای دو چشم (بزرگتر شدن یك مردمك)
- حركات پرشی /پاندولی یا ناخواستهی چشمها، دوبینی، اختلال بینایی
- ضربان قلب بسیار تند یا كند
- اختلال در تنفس
- تورم / قرمزی/ ترشح محل زخم
- اختلال شنوایی یا تكلم
- اختلال حافظه
- اختلال در راه رفتن یا تعادل
- تشدید یا عدم بهبودی تورم و برجستگی پوست سر
- بیمار نمیتواند از خواب بیدار شود و یا به سوالی پاسخ دهد.
- اختلالات بینایی
- ضعف یا بیحسی
- سایر علائم نگران کننده یا اورژانسی
