سوفل قلبی صدایی است که با استفاده از گوشی پزشکی قابل شنیدن است و در زمان انجام چرخه ضربان قلب، به دلیل آشفته بودن خون در قلب ایجاد می‌شود. ضربان طبیعی قلب مربوط به بسته شدن دریچه‌های قلبی است. سوفل یا خس‌خس قلب، ممکن است در زمان تولد وجود داشته باشد یا به مرور زمان بروز کند.

سوفل قلبی یک بیماری نیست، اما نشان‌دهنده یک مشکل قلبی می‌باشد.
سوفل قلبی اغلب بی‌خطر است و نیاز به درمان ندارد. اما به منظور بررسی علت ایجاد سوفل نیاز به معاینه است. در صورت نیاز به درمان، با توجه به علت بروز این بیماری روش درمانی توصیه خواهد شد.

علائم و نشانه‌ها

اگر سوفل قلبی ناشی از مشکل قلبی نباشد، هیچ نشانه و علامتی نخواهد داشت و به جز صدای اضافه و غیر عادی قلب که پزشک قادر به شنیدن آن می‌باشد، هیچ نشانه خاص دیگری نخواهد داشت.

علل شایع

دو نوع سوفل قلبی وجود دارد: سوفل بی‌ضرر و سوفل غیرطبیعی.

 فرد مبتلا به سوفل بی‌ضرر، از نظر قلبی مشکلی ندارد و در بین نوزادان تازه متولد شده رایج است.
شرایطی که باعث می‌شود جریان خون در قلب بسیار سریع‌تر شوند و سوفل بی‌ضرر ایجاد شود، عبارتند از:
• ورزش یا فعالیت جسمی
• بارداری
• تب بالا
• وجود بیش از حد هورمون تیروئید در بدن
• مراحل رشد سریع، مانند دوره بلوغ
سوفل بی‌ضرر معمولاً به مرور زمان و به خودی خود برطرف می‎شود یا ممکن‌است بدون ایجاد مشکل در تمام زندگی ادامه داشته باشد.

سوفل غیرطبیعی
یکی از رایج‌ترین علل بروز سوفل غیرطبیعی، وجود مشکلات قلبی مادرزادی است که عبارتند از:

• وجود سوراخ در قلب که نقص دیواره قلب نیز نامیده می‌شود. این عارضه در قلب ممکن است خطرناک یا بی‌خطر باشد که به اندازه سوراخ و محل آن بستگی دارد.

• اختلالات دریچه قلب: دیگر علل بروز سوفل‌های قلبی عبارتند از عفونت و شرایطی که به ساختار قلب آسیب می‌رسانند و بیش‌تر در بین کودکان و بزرگسالان رایج است. به عنوان مثال:
  • تنگی دریچه قلب: با افزایش سن ممکن است سفت شدن یا ضخیم شدن دریچه‌های قلب رخ دهد. دریچه‌ها باریک یا تنگ می‌شوند و جریان خون در قلب سخت‌تر شده و منجر به بروز سوفل می‌شود.
  • بروز عفونت در لایه‌های داخلی قلب و دریچه‌ها که معمولاً زمانی رخ می‌دهد که باکتری یا دیگر میکروب‌ها از دیگر بخش‌های بدن مانند دهان، وارد جریان خون شده و به سمت قلب حرکت می‌کنند. اگر عفونت دیواره قلب درمان نشود می‌تواند به دریچه‌های قلب آسیب‌های جدی برساند.
  • تب روماتیسمی: تب روماتیسمی یک بیماری جدی است که اگر عفونت گلو به طور سریع و کامل درمان نشود، این بیماری بروز خواهد کرد. این عارضه تأثیر دائم بر روی دریچه‌های قلب دارد و موجب اختلال در جریان طبیعی خون در قلب می‌شود.

عوامل تشدید کننده خطر

عواملی وجود دارند که احتمال بروز سوفل‌های قلبی را افزایش می‌دهند، که عبارتند از:

• سابقه خانوادگی
• برخی از بیماری‌ها ازجمله فشارخون بالا وکنترل نشده، پرکاری تیروئید، فشارخون بالا در ریه‌ها (افزایش فشارخون ریوی)، آرتریت روماتوئید، ضعیف شدن عضلات قلب و سابقه ابتلا به تب روماتیسمی همه بیماری‌هایی هستند که خطر ابتلا به سوفل قلبی را در مراحل بعدی زندگی افزایش می‌دهند.
• بیماری مادر در دوران بارداری (مثل دیابت کنترل نشده یا عفونت سرخجه) و مصرف برخی داروها، الکل و مواد مخدر در دوران بارداری، خطر ابتلا به سوفل قلبی را در نوزاد افزایش می‌دهند.

تشخیص

سوفل‌های قلبی معمولاً زمانی تشخیص داده می‌شوند که پزشک طی معاینه با استفاده از گوشی پزشکی به قلب فرد گوش می‌دهد.
برای تشخیص سوفل بی‌ضرر وسوفل غیرطبیعی پزشک موارد زیر را مدنظر قرارخواهد داد:

• میزان بلندی صدای سوفل: این میزان در مقیاسی بین 1 تا 6 درجه‌بندی می‌شود که 6 بلندترین درجه محسوب می‌شود.
• محل قرارگرفتن سوفل: آیا صدای اضافه درقسمت گردن است یا پشت؟
• چگونگی تن صدا: آیا تن صدا بالاست، متوسط است یا پایین؟
• عامل تأثیرگذار بر روی صدا: اگر وضعیت بدن خود را تغییر دهید یا ورزش کنید، بر روی صدای سوفل تاثیرخواهد گذاشت یا خیر؟
• پزشک دیگر علائم مربوط به مشکلات قلبی را بررسی کرده و در مورد سابقه پزشکی شما و خانواده‌تان سوالاتی خواهد پرسید.

آزمایش‌های تکمیلی جهت تشخیص سوفل:

• عکس رادیولوژی قلب، ریه‌ها و عروق خونی با استفاده از اشعه ایکس از قفسه سینه. این تصویر مشخص می کند که قلب شما بزرگ شده است یا خیر، چون امکان دارد یک بیماری زمینه‌ای باعث ایجاد سوفل قلب شود.
• نوارقلب: در این روش غیرتهاجمی، یک کارشناس حسگرهایی را روی قفسه سینه قرار می‌دهد که سیگنال‌های مربوط به نوار قلب را ثبت می‌کنند. این سیگنال‌های الکتریکی ثبت شده به پزشک کمک می‌کند تا مشکلات قلب را تشخیص دهد.

• اکوکاردیوگرام: این نوع آزمایش از امواج فراصوت استفاده می‌کند تا تصاویری دقیق از ساختار و عملکرد قلب و دریچه‌های قلبی را نشان دهد.

• کاتتریزاسیون قلبی: دراین آزمایش یک کاتتر وارد رگی در پا یا بازو می‌شود تا به قلب برسد. به این طریق فشار حفره‌های قلبی اندازه‌گیری شده و ماده رنگی به قلب تزریق می‌شود. ماده رنگی از طریق اشعه ایکس قابل مشاهده است که به پزشک کمک می‌کند تا جریان خون را در قلب، عروق خونی و دریچه‌ها مشاهده کرده و مشکل را بررسی کند.

درمان

سوفل بی‌ضرر قلبی به طور کل نیازی به درمان ندارد؛ زیرا در این شرایط قلب طبیعی است. اگر سوفل بی‌ضرر قلبی در نتیجه بیماری‌هایی مانند تب یا کم‌کاری‌تیروئید بروز کند، پس از درمان این بیماری‌ها، سوفل نیز درمان خواهد شد.

اگر درمان لازم باشد، بستگی دارد که چه مشکل قلبی باعث ایجاد سوفل شده و ممکن‌است درمان شامل دارو یا جراحی باشد.

الف) دارو
دارویی که پزشک تجویز می‌کند بستگی به مشکل قلبی به وجود آمده دارد. برخی داروهایی که پزشک تجویز می‌کند، عبارتند از:

• داروهایی که از بروز لخته‌های خونی جلوگیری می‌کنند (ضد انعقاد).
• قرص‌های ادرارآور (دیورتیک)، که مایع اضافی را از بدن حذف می‌کنند و به درمان فشارخون بالا کمک می‌کند.

ب) جراحی
بسیاری از شرایط دریچه قلب تنها با استفاده از دارو درمان نمی‌شوند. بسته به شرایط قلبی فرد، پزشک یکی ازموارد زیر را برای درمان دریچه آسیب دیده پیشنهاد می‌کند:

• بالن والوولوپلاستی: این عمل برای برداشتن یک دریچه تنگ استفاده می‌شود. درزمان انجام این عمل یک کاتتر کوچک حاوی یک بالن قابل بزرگ شدن وارد قلب شده و در محل دریچه قرار داده می‌شود و سپس بزرگ می‌شود تا دریچه تنگ شده را بازکند.

• آنولوپلاستی: جراح دراین عمل، با قرار دادن یک حلقه مصنوعی بافت اطراف دریچه قلب را سفت می‌کند. این امر کمک می‌کند تا بافت‎ها به هم نزدیک شوند و باز شدن غیرطبیعی دریچه برطرف شود.
• ترمیم دریچه قلب و محافظ ساختاری: جراح دراین فرآیند عروقی را که از دریچه قلب حمایت می‌کنند را کوتاه یا جایگزین می‌کند. زمانی‌که عروق و عضلات دارای طول مناسب هستند، لبه‌های دریچه به هم می‌رسند و مانع از نشت می‌شوند.

جایگزین کردن دریچه قلب
در بسیاری موارد دریچه قلب باید جایگزین شود. گزینه‌های موجود عبارتند از:

• جراحی باز قلب. این روش درمان اولیه برای برطرف کردن تنگی شدید دریچه است. جراح دریچه تنگ شده را برمی‌دارد و آن‌را با یک دریچه مکانیکی یا دریچه بافتی جایگزین می‌کند. دریچه مکانیکی از فلز ساخته شده و با دوام است اما احتمال خطر لخته شدن خون وجود دارد. اگر دریچه مکانیکی در قلب قرار داده شد، فرد باید از داروهای ضد انعقاد نیز استفاده کند تا از بروز لخته‌های خون جلوگیری شود.
  دریچه‌های بافتی که ممکن است از خوک،گاو یا انسان، گرفته شود.

نوع دیگری از تعویض و جایگزینی دریچه بافتی وجود دارد که با استفاده از دریچه ریوی خود بیمار انجام می‌شود و اتوگراف (پیوند از خود به خود) نامیده می‌شود.

• جایگزین کردن دریچه آئورت. این روش سختی و تهاجم کم‌تری نسبت به دیگر روش‌ها دارد که شامل جایگزین کردن دریچه آئورت با یک دریچه مصنوعی است که از طریق یک سرخرگ در پا یا یک برش کوچک در قفسه سینه انجام می‌شود. در برخی موارد دریچه مورد نظر از طریق یک کاتتر وارد بافت مورد نظر شده و جایگزین دریچه مورد نظر می‌شود.