مدیریت بیماری
فتق هیاتال
فتق هیاتال بیماری است که در اثر کشیده شدن قسمتی از معده به سمت بالا و درون دیافراگم اتفاق میافتد.
دیافراگم دارای حفره كوچكی است كه مری، قبل از اتصال به معده، از آن عبور می كند. در فتق هیاتال، معده به حفره و قفسهسینه فشار وارد میکند.
فتق هیاتال کوچک معمولاً مشکلی ایجاد نمیکند. حتی ممکناست فرد متوجه نباشد که به آن مبتلا هست، مگر اینکه پزشک آنرا در هنگام بررسی وضعیت دیگری تشخیص دهد. اما یک فتق بزرگ هیاتال میتواند به غذا و اسید اجازه دهد تا به مری وارد شود و منجر به سوزش سر دل شود. اقدامات مراقبتی و داروها معمولاً میتوانند این علائم را از بین ببرند. فتق بسیار بزرگ ممکناست نیاز به عمل جراحی داشته باشد.

علائم و نشانهها
فتقهای کوچکتر هیاتال هیچ نشانهای ندارند. اما فتقهای بزرگتر میتواند موارد زیر را به همراه داشته باشد:
- سوزش سردل
- نفخ
- بازگشت اسید معده به مری
- مشکل بلعیدن
- درد قفسه سینه یا شکم
- تنگی نفس
- استفراغ خون یا مدفوع سیاه که ممکناست خونریزی گوارشی را نشان دهد.

علل شایع
فتق هیاتال، زمانی اتفاق میافتد که بافت ضعیف شده عضلات به معده اجازه میدهد تا از طریق دیافراگم بیرون برود. روشن نیست که چرا این اتفاق میافتد اما فتق هیاتال ممکناست ناشی از موارد زیر باشد:
- افزایش سن
- آسیب به محل پس از ضربه یا نوع خاصی از جراحی
- متولد شدن با یک دریچه بزرگ غیرمعمول
- فشار مداوم و شدید بر عضلات اطراف، مانند سرفه، استفراغ، زور زدن در هنگام اجابت مزاج
- تمرین یا بلند کردن اجسام سنگین

عوامل تشدید کننده خطر
فتق هیاتال در افراد زیر رایجتر است:
- سن 50 یا بالاتر
- افراد چاق
عوارض احتمالی
از عوارض احتمالی این بیماری میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سوزش سردل
- خطر بروز عفونت در محل بیرونزدگی
- احساس درد و ناراحتی در قفسهسینه
- بلع سخت
تشخیص
فتق هیاتال، اغلب در طول یک آزمایش برای تشخیص علت سوزش سردل، درد قفسهسینه و یا درد ناحیه بالایی شکم کشف میشود. این روشهای تشخیصی عبارتاند از:
- اشعه ایکس از دستگاه گوارش فوقانی: اشعه ایکس پس از خوردن یک مایع چسبناک که پوشش داخلی دستگاه گوارش را پر میکند، گرفته میشود. این پوشش اجازه میدهد تا پزشک بتواند تصویر مناسبی از مری، معده و روده فوقانی داشته باشد.
- آندوسکوپی: پزشک یک لوله نازک و انعطافپذیر با نور و دوربین (اندوسکوپ) را به داخل گلو وارد میکند تا معده و التهاب آنرا بررسی کند.

- فشارسنج مغناطیسی مری: در این روش، انقباض عضلانی در مری اندازهگیری میشود. مانومترمری هماهنگی و نیروی اعمالشده توسط عضلات مری را اندازهگیری میکند.
درمان
اکثر افراد مبتلا به فتق هیاتال، علائم و نشانهها را تجربه نمیکنند و به درمان نیاز ندارند. اگر علائم و نشانهها مانند سوزش سر دل مکرر و رفلاکس اسید احساس شود، ممکناست به دارو یا جراحی نیاز باشد.
- داروها
اگر فرد دچار سوزش سر دل و رفلاکس اسید شود، پزشک ممکناست موارد زیر را توصیه کند:
- آنتیاسیدها که اسید معده را خنثی میکنند: استفاده بیش از حد از برخی از آنتیاسیدها میتواند باعث عوارض جانبی مانند اسهال و یا گاهی اوقات آسیب کلیه شود.
- داروهایی برای کاهش تولید اسید
- داروهایی برای تولید اسید
- عمل جراحي
گاهی فتق هیاتال نیاز به عمل جراحی دارد. جراحی بهطور کلی برای افرادی مناسب است که با داروهای کمکی برای کاهش سوزش معده و رفلاکس اسید درمان نمی شوند و یا دارای التهاب شدید یا تنگی مری هستند.
جراحی برای درمان فتق هیاتال ممکناست شامل بازسازی اسفنکتر مری یا از بین بردن کیسه فتق باشد.
جراح ممکناست یک دوربین کوچک و ابزار جراحی خاص را از طریق چند برش کوچک در شکم وارد کند. همزمان با این، جراح تصاویری داخل بدن را در مانیتور ویدیویی (جراحی لاپاروسکوپی) مشاهده میکند.
گاهی اوقات عمل جراحی با استفاده از یک برش در دیواره قفسهسینه (توراکوتومی) انجام میشود

نکاتی که لازم است حین بستری در بیمارستان رعایت نمائید.
- شب قبل از عمل، شام سوپ میل کرده و از نیمه شب ناشتا باشید.
- در صورت داشتن آرایش و لاک ناخن آن را پاک کنید.
- موهای موضع عمل، قبل از عمل لازم است تراشیده شود.
- قبل از انتقال به اتاق عمل، مثانه (ادرار) را تخلیه نمایید.
- قبل از رفتن به اتاق عمل زیور آلات، اجسام فلزی، گیره سر، دندان مصنوعی و غیره را از خود دور کنید.
- کلیه لباسهای خود (لباس زیر، جوراب و… ) را در آورید و لباس مخصوص اتاق عمل بپوشید.
- در صورت داشتن سابقه بیماری و سابقه حساسیت (دارویی، غذایی) پرستار و پزشک معالج را در جریان امر قرار دهید.
- در صورتی که بیماری خاصی دارید و تحت درمان هستید، به پزشک و پرستار خود اطلاع دهید زیرا ممکن است نیاز باشد داروهای شما قطع و داروهای جدید جایگزین شود.
- قبل از رفتن به اتاق عمل به شما سرم وصل شده و برای پیشگیری از عفونت طبق دستور پزشک آنتی بیوتیک تزریق میشود.
- بیحرکتی پس از عمل میتواند باعث رکود خون در پاها و افزایش احتمال عفونت ریهها گردد لذا ورزشهای تنفسی (تنفس عمیق و سرفه) و چرخش پا را بلافاصله پس از عمل انجام دهید.
- طبق دستور پزشک، بعد از شروع حرکات دودی رودهای (دفع گاز) رژیم مایعات را شروع کرده و در صورت عدم تحمل (حالت تهوع و استفراغ) به پرستار اطلاع دهید.
- در صورت توانایی مصرف مایعات به تدریج با نظر پزشک میتوانید از سایر مواد غذایی استفاده کنید.
- پس از شروع رژیم برای جلوگیری از یبوست و فشار بر بخیهها باید مایعات فراوان و غذاهای پرفیبر (میوه) استفاده کنید.
- در بستر پاها را حرکت دهید، تا از لخته شدن خون در پاها پیشگیری شود. بهتر است هر چه زودتر از بستر خارج شده و راه بروید.
- برای خروج از بستر، ابتدا مدتی در لبه تخت نشسته و پاها را آویزان نمائید، در صورت نداشتن سرگیجه، تاری دید و… با کمک تیم مراقبتی راه بروید.
- نباید بلافاصله بعد از جراحی فعالیتهای سنگین را شروع کنید زیرا احتمال عود فتق را زیاد میکند.
نکاتی که لازم است پس از ترخیص از بیمارستان و بازگشت به منزل رعایت نمائید.
- پس از شروع تغذيه هيچ ممنوعيت غذايی ندارید مگر در موارد بيماریهای خاص (فشارخون بالا، ديابت، بيماريهای قلبی و….).
- طی دو هفته بعد از عمل ازمصرف مواد نفاخ (ذرت، لوبيا، نخود، نوشابههای گازدار) خودداری کنید.
- مصرف ماست، نان تست و نان سوخاری از ایجاد نفخ جلوگیری میکند.
- رژیم غذايي بايد حاوي مقادير كافي گوشت، تخم مرغ و لبنيات، ميوه و سبزيجات باشد.
- با خوردن سبزیها و میوههای تازه و نوشیدن مقادیر زیادی مایعات در روز از یبوست جلوگیری کنید.
- فعالیتهای خود را در عرض3 الی 5 روز پس از عمل جراحی، از سر بگیرید (فعالیتهای سبک) ولی از انجام کارهای سنگین حداقل تا دو ماه و بطور معمول تا شش ماه باید پرهیز کنید.
- تا زماني كه پزشكتان موافقت نكرده است ورزش را از سرنگيريد.
- در صورتی که بیمار کودک است از فعالیت زیاد وی تا 3-2 هفته خودداری کنید.
- از فعالیت فیزیکی سنگین توسط کودکان بزرگتر به مدت دو تا سه هفته پس از جراحی، بدلیل اینکه فعالیت سنگین احتمال عود فتق را زیاد میکند، ممانعت کنید.
- از تکنیک مناسب برای بلند کردن وزنه و یا اجسام سنگین استفاده کنید(بنشینید و اجسام را بردارید).
- برش جراحی را تمیز و خشک نگهدارید.
- در صورتی که محل زخم مشکلی نداشته باشد با اجازه پزشک پس از 48 ساعت میتوانید استحمام کنید.
- شایعترین عارضه جراحی فتق، درد ناحیه میباشد که گاهی تا یک سال باقی میماند و آزار دهنده است و مصرف مسکنها با تجویز پزشک برای کاهش درد موثر میباشد.
- تمیز و خشک نگه داشتن شکاف جراحی، دوش گرفتن به جای وان به مدت یک هفته پس از عمل برای پیشگیری از عفونت ناحیه عمل ضروری است
- در صورتی که اضافه وزن دارید، وزن خود را کاهش دهید.
- به محض احساس دفع به دستشویی رفته و از احتباس مدفوع خودداری کنید.
- جهت تسکین درد از داروی مسکن تجویز شده طبق دستور پزشک استفاده نمائید.
- داروهای تجویز شده توسط پزشک (مانند آنتی بیوتیک در ساعات معین) را طبق دستور و تا اتمام کامل مصرف نمائید.

مراجعه به پزشک
- 10-7 روز بعد از عمل جراحی جهت کشیدن بخیههای غیر جذبی
- در صورت خارج شدن ترشح از محل بخيهها و تورم و قرمزي و دردناک شدن محل عمل و تب
- از عوارض دیگر جراحی فتق، سوزن و خارش ناحیه عمل میباشد. در صورت تشدید و عدم تحمل این علائم به پزشک مراجعه نمایید.








