زخم عبارت است از گسیختگی قسمتی از بافت‌های بدن که باعث اختلال در سیستم تغذیه‌ای آن ناحیه می‌شود. معمولا شکل ظاهری زخم‌ها گرد یا نامنظم است و با تخریب کامل سطح پوست و قسمت‌هایی از میان پوست ایجاد می‌شود. اندازه زخم‌ها از چند میلی‌متر تا چند سانتی‌متر متغیر است و ممکن است شل یا سفت باشد. بیشتر زخم‌ها تحت عنوان بریدگی، پارگی (بریدگی‌های شدید) یا خراش طبقه‌بندی می‌شوند.

بریدگی‌ها معمولاً توسط یک شیء تیز که پوست را می‌برد، ایجاد می‌شوند مانند چاقو در حین انجام دادن کاری. معمولا این بریدگی‌ها اتفاق می‌افتد و اغلب در خانه و یا در طی اوقات فراغت رخ می‌دهند. بیشتر بریدگی‌ها روی سر، صورت و دست‌ها اتفاق می‌افتد. اگر رگ‌های خونی بریده شود، خون‌ریزی زیاد می‌شود. بریدگی‌های عمیق می‌تواند بر اعصاب، عضلات، تاندون‌ها و حتی استخوان‌ها تأثیر بگذارد. پزشک، آسیب در این اندام‌ها را معاینه می‌کند. جراحات ایجاد شده با لبه‌ی چیزی، پوست را پاره می‌کند و معمولا آن‌ها ناصاف و خشن (منظم و صاف مثل یک بریدگی نیست) هستند.

خراش هنگامی ایجاد می‌شود که لایه‌ی سطحی پوست (روی پوست) مالیده و یا خراشیده شده باشد. زانوها، ساق پا، مچ پا و آرنج‌ها با احتمال بیشتری خراشیده می‌شوند (به خصوص در کودکان فعال) زیرا آن‌ها لاغر هستند و پوست نازکی دارند. خراش می‌تواند دردناک باشد زیرا آن‌ها به انتهای عصب کوچک در پوست آسیب می‌زنند.

انواع زخم

به طور كلی زخم‌ها به دو نوع تقسيم می‌شوند:

• زخم باز، به جراحتی در پوست گفته می‌شود كه موجب خون‌ريزی خارجی قابل رويت شود.
• زخم بسته نيز به جراحتی گفته می‌شود كه زيرجلدی بوده و پوست پاره نشده و خونی هم خارج نمی‌شود.

انواع زخم‌های باز

• زخم‌های شکاف‌دار یا بریدگی‌ها

این زخم با وسایل برنده مثل چاقو، شیشه و غیره ایجاد می‌شود و ممکن است سطحی و یا عمقی باشد و تمام ضخامت پوست و یا نسوج زیر پوستی، عضلات، عروق خونی و اعصاب را درگیر کند. این زخم‌ها همراه با خون‌ریزی زیاد و التیام سریع می‌باشد.

• زخم‌های پاره پاره

در این نوع زخم ممکن است بر اثر تماس با سیم خاردار، برخورد ترکش خمپاره و یا گاز گرفتگی حیوانات ایجاد شود التیام این زخم به کندی صورت می‌گیرد و خون‌ریزی کمتری دارد و معمولا آلوده هستند.

• زخم‌های کنده

در این نوع زخم قسمتی از پوست و گاهی اوقات نسج زیر جلدی و عضله نیز کنده می‌شود. گاهی قسمت کنده شده در نزدیکی بدن مجروح پیدا می‌شود که در این صورت باید آن را همراه مجروح انتقال داد.

• خراشیدگی

معمولا براثر ساییده شدن یا سر خوردن روی سطح زبر به وجود می‌آید و لایه سطح پوست خراشیده می‌شود و زخم به رنگی قرمز روشن و با لکه‌های کوچک خون همراه است. این زخم نسبت به زخم‌های دیگر خفیف‌تر و سطحی‌تر است و اغلب آلوده به گرد و غبار است و به سادگی عفونی می‌شود.

• زخم‌های سوراخ شده

در این نوع زخم‌ها ممکن است دیوار زخم منظم باشد، خون‌ریزی کم و التیام به کندی صورت می‌گیرد. مانند زخم‌های چاقو، گلوله، سوزن، خار گیاه و حتی تیزی نرده. در این زخم‌ها ممکن است صدمه داخلی شدید باشد اگر زخم عمیق باشد به علت نفوذ غبار یا ذرات ریز آلوده امکان عفونت وجود دارد.

عوارض احتمالی

به دنبال ایجاد زخم‌های مختلف عوارض زیر ممکن است در فرد بروز نماید:

• عفونت

اگر زخم پس از 48 ساعت کاملا بهبود نیافت احتمالا به علت ورود گرد و غبار نسوج مرده و میکروب‌هایی که در زخم مانده، عفونی شده است. علائم عفونت شامل حرارت بالا و تب،  تورم و قرمزی اطراف زخم،  ازدیاد درد و سوزش زخم و در نهایت در زخم‌های کثیف یا زخم‌های عمیق،  عفونت کزاز می‌باشد.

• از دست دادن مایعات بدن و خون
• آسیب به احشاء داخلی مانند ریه‌ها، شکم، مغز و قلب
• ناتوانی و تغییر شکل محل آسیب دیده

تشخیص

از نحوه و رنگ ترشحات زخم تا حدی می‌توان به نوع زخم پی برد. البته گاهی برای تشخیص زخم، بررسی و آزمایش‌های تکمیلی مانند کشت از ترشحات زخم لازم است.

• ترشح مایعی روشن و شفاف، معمولا موقع بهبود زخم دیده می‌شود.
• ترشح چرکی در زخم‌های عفونی شده، رنگ زرد – کرمی دارد.
• ترشح خون آلود معمولا در زخم‌های بدخیم و در زمان بهبود زخم عمیق دیده می‌شود.

درمان

شیوه‌ی درمان به صدمات وارد شده بستگی دارد. روش‌های مختلفی برای پانسمان و یا بستن یک زخم وجود دارد. پرشک یا پرستار روشی که برای زخم شما بهتر است را انجام می‌دهند. زخم‌هایی که آلودگی کمی دارند ممکن است بسته شوند و به زخم اجازه دهند خشک شود و التیام پیدا کند. دیگر زخم‌ها لازم است که مرطوب نگه داشته شوند تا خوب شوند. زخم حتی با وجود اینکه کاملا از گرد و غبار تمیز می‌شود، ممکن است عفونت پیدا کند. ممکن است لازم باشد برای شناسایی اشیاء خارجی که در پوست قرار گرفته باشند، عکس گرفته شود.

اگر در زخم خاک و آشغال زیادی وجود دارد، ممکن است لازم باشد زخم را تمیز کنند و آن را دو یا سه روز باز بگذارند تا احتمال عفونت کم شود. در برخی موارد، ممکن است آنتی بیوتیک و یا عمل جراحی مورد نیاز باشد. خراش‌ها باید خیلی خوب تمیز شوند و با توجه به اینکه آن‌ها چقدر عمیق هستند، ممکن است نیاز به پانسمان داشته باشند.

بعضی از زخم‌ها در صورتی که لبه‌های زخم کنار هم قرار بگیرند بهتر می‌شوند. ممکن است زخم را با پانسمان‌های خاص (مانند نوارهای استریل) گیره (حین عمل جراحی)، بخیه و یا چسب مخصوص (مانند چسب پوست) ببندند. زخم‌های دیگر (مانند زخم جزئی دست) تنها با یک پانسمان ساده (مانند چسب زخم) بهتر می‌شوند.

چسب بیمارستانی (مانند چسب پوست) ممکن است برای ترمیم بریدگی‌های ساده استفاده شود، زیرا این چسب‌ها سریع و تقریباً بدون درد عمل می‌کنند. چسب، خود به خود در عرض یک یا دو هفته بیرون می آید، که تا آن زمان، زخم‌ها نیز ترمیم یافته‌اند. احتمال کمی وجود دارد که تا قبل از این زمان، زخم باز بماند. کشیدن بخیه ها بستگی به نوع زخم و موقعیت آن دارد. بیشتر بخیه‌ها بعد از پنج تا 10 روز کشیده می‌شوند. پزشک یا پرستار به شما خواهد گفت که چه موقع بخیه نیاز به کشیدن دارد. برای کشیدن بخیه‌ها به پزشک یا یک مرکز درمانی مراجعه کنید.

جهت درمان در انواع بریدگی‌ها یه طور خلاصه اقدامات زیر انجام می‌شود:

• شستن زخم بریدگی و خراشیدگی با آب و صابون و سپس تمیز و خشک نگه داشتن آن
• تمیز کردن زخم در اولین روزها مفید است، اما به دلیل اینکه ترمیم زخم را به تأخیر می‌اندازد برای مدت طولانی نباید استفاده شوند.
• استفاده ازپماد آنتی بیوتیک روی زخم
• در صورت نیاز بخیه زخم (بخیه با نخ و سوزن، بخیه با چسب بخیه و …)
• پانسمان روی زخم
• بررسی هر نوع زخم ناشی از سوراخ شدن پوست توسط پزشک زیرا در معرض خطر زیاد ابتلا به عفونت است.

علائم بهبودی زخم

به محض آن که زخمی ‌بوجود بیاید، بدن شروع به درمان آن می‌کند. پلاکت‌ها و گلبول‌های قرمز خون و فیبرین، یک پوشش ژله‌ای روی زخم ایجاد می‌کنند و به زودی زخم را می‌بندند، یعنی خون، دلمه و لخته می‌شود. (گلبول‌های سفید خون به محل زخم می‌روند و به باکتری‌هایی که موجب عفونت می‌گردند، حمله می‌کنند)

علائم عفونت زخم

در زخمی که دچار عفونت می‌شود علائم زیر را می‌توان مشاهده نمود:

• قرمزی پوست، ورم، ترشح مایع سبز یا زردرنگ، یا افزایش گرمی ‌و یا حساسیت در اطراف زخم، متورم شدن گره‌های لنفاوی در گردن، زیربغل، درد بدن، لرز یا تب، بی‌اشتهایی.

کزاز

هر بریدگی، حتی کوچک، می‌تواند آلوده به باکتری (میکروب) شود که باعث کزاز می‌شود. کزاز یک بیماری نادر است، اما می‌تواند کشنده باشد. این باکتری‌ها در خاک و مدفوع حیوانات پیدا می‌شوند. بیشترین خطر برای جوانان و یا افراد مسن است. اگر شما در پنج سال گذشته واکسن کزاز نزده‌اید ممکن است شما به یک یادآور نیاز داشته باشید. برای مشاوره بیشتر، از پزشک یا پرستار خود بپرسید.