بی‌اختیاری مدفوع، عدم توانایی کنترل حرکات روده است که باعث دفع مدفوع به‌طور غیرمنتظره از مقعد می‌شود.

علل شایع بی‌اختیاری مدفوع عبارتند از: اسهال، یبوست و آسیب عضلانی یا عصبی. آسیب عضلانی یا عصب ممکن‌است به علت پیری یا زایمان بروز یابد.

به هر علت، بی‌اختیاری مدفوع می‌تواند شرم‌آور باشد. اما نباید از صحبت با پزشک خود خجالت کشید. بی‌اختیاری مدفوع می‌تواند باعث کاهش کیفیت زندگی شود.

علائم و نشانه‌ها

اکثر بزرگسالانی که بی‌اختیاری مدفوع را تجربه می‌کنند، فقط در دوره‌ای که اسهال دارند به آن مبتلا می‌شوند. اما برخی افراد بی‌اختیاری مدفوع مداوم دارند. آن‌ها ممکن‌است قادر به مقاومت در برابر دفع ناگهانی مدفوع خود نباشند.

بی‌اختیاری مدفوع ممکن‌است با سایر مشکلات روده همراه باشد، از قبیل:

• اسهال
• یبوست
• گاز و نفخ

علل شایع

برای بسیاری از افراد، بیش از یک علت برای بی‌اختیاری مدفوع وجود دارد. علل این بیماری عبارتند از:

• آسیب عضلانی: آسیب به حلقه‌های عضله‌ی انتهای مقعد، ممکن‌است نگه‌داشتن مدفوع را دشوار کند. این نوع آسیب می‌تواند در هنگام زایمان رخ دهد.
• آسیب عصبی: آسیب به اعصاب مقعد که مدفوع را کنترل می‌کند، می‌تواند منجر به بی‌اختیاری مدفوع شود. آسیب عصبی می‌تواند ناشی از زایمان، زوال عقل، آسیب نخاعی یا سکته باشد. برخی از بیماری‌ها، مانند دیابت و مولتیپل اسکلروزیس (ام‌.اس)، همچنین می‌توانند این اعصاب را تحت تأثیر قرار دهند و سبب بی‌اختیاری مدفوع شوند.
• یبوست: یبوست مزمن ممکن‌است منجر به بی‌اختیاری مدفوع شود. میزان مدفوع خشک برای دفع بسیار زیاد است که این باعث می‌شود ماهیچه‌های مقعد و روده کشیده شده و درنهایت تضعیف ‌شوند، به‌طوری‌که مدفوع از مقعد نشت می‌کند. یبوست مزمن نیز ممکن‌است آسیب عصبی ایجاد کند که منجر به بی‌اختیاری مدفوع می‌شود.
• از دست دادن ظرفیت ذخیره‌سازی در راست ‌روده: به‌طورمعمول، مجرای مقعد جلوی دفع ناگهانی مدفوع را می‌گیرد. اگر مقعد زخمی شده باشد یا دیواره آن در حین جراحی، درمان یا بیماری التهابی روده سفت شده باشد، مجرای مقعد نمی‌تواند تا آنجا که لازم باشد، کشش یابد و مدفوع بیش‌ازحد ممکن‌است به‌طور ناگهانی دفع شود.
• عمل جراحي: جراحی برای درمان راست‌روده، هموروئید (بواسیر) و همچنین عملیات پیچیده‌تر می‌تواند موجب آسیب عضلانی و عصبی شود که منجر به بی‌اختیاری مدفوع می‌شود.
• افتادگی مقعد: این مورد نیز می‌تواند منجر به بی‌اختیاری مدفوع شود.

عوامل تشدید کننده خطر

تعدادی از عوامل ممکن‌است خطر ابتلا به بی‌اختیاری مدفوع را افزایش دهند، ازجمله:

• سن: اگرچه بی‌اختیاری مدفوع در هر سنی ممکن‌است رخ دهد، اما در افراد مسن و سالخورده شایع‌تر است.
• جنسیت: بی‌اختیاری مدفوع در زنان رایج‌تر از مردان است. یک دلیل ممکن‌است این باشد که بی‌اختیاری مدفوع می‌تواند ناشی از زایمان باشد. اما بیش‌تر زنان مبتلا به بی‌اختیاری مدفوع بعد از 40 سالگی به آن مبتلا می‌شوند، بنابراین ارتباط آن با آسیب‌های لگن در هنگام زایمان مشخص نیست.
• آسیب عصبی: افرادی که دچار دیابت یا مولتیپل اسکلروزیس (بیماری ام.اس) هستند (شرایطی که در آن امکان آسیب به اعصاب وجود دارد) ممکن‌است در معرض ابتلا به بی‌اختیاری مدفوع باشند.
• کم‌خونی
• بی‌اختیاری مدفوع اغلب در بیماری آلزایمر و زوال عقل مشاهده می‌شود.
• معلولیت جسمی: این امر می‌تواند زمان دسترسی به توالت را زیاد کند. آسیب ناشی از ناتوانی جسمی نیز ممکن‌است سبب آسیب عصبی مقعد و منجر به بی‌اختیاری مدفوع شود. همچنین عدم فعالیت می‌تواند منجر به یبوست و بی‌اختیاری مدفوع گردد.

عوارض احتمالی

عوارض بی‌اختیاری مدفوع ممکن‌ است شامل موارد زیر باشد:

• پریشانی احساسی: از دست دادن عزت‌نفس همراه با از دست دادن کنترل بر بدن می‌تواند منجر به خجالت، شرم، سرخوردگی، خشم و افسردگی شود. این موضوع برای افراد مبتلا به بی‌اختیاری مدفوع رایج است که سعی می‌کنند مشکل خود را پنهان کرده یا از تعاملات اجتماعی اجتناب کنند.
• تحریک پوست: پوست اطراف مقعد حساس و ظریف است. تماس تکراری با مدفوع می‌تواند به درد و خارش و به‌طور بالقوه به زخم منجر شود که نیاز به درمان پزشکی دارد.

تشخیص

پزشک سوالاتی را از بیمار در مورد وضعیت‌ او می‌پرسد و یک معاینه جسمی که معمولاً شامل بررسی بصری مقعد است، انجام می‌دهد.

• آزمایش‌های پزشکی

آزمایش‌هایی که برای کمک به تشخیص علت بی‌اختیاری مدفوع وجود دارند، شامل:

• معاینه مقعد: پزشک با استفاده از دست خود، قدرت عضلات اسفنکتر را بررسی می‌کند. در طول معاینه، پزشک ممکن‌است افتادگی مقعدی را نیز بررسی کند.
• آزمون خروج بالون: یک بالون کوچک به مقعد وارد می‌شود. سپس از بیمار خواسته می‌شود که به توالت برود و بالون را خارج کند. مدت‌زمان لازم برای خروج بالون ثبت می‌شود. زمان یک دقیقه یا بیشتر معمولاً نشانه‌ای از اختلال گوارشی است.
• فشارسنج: لوله باریک و انعطاف‌پذیری به داخل مقعد وارد و یک بالون کوچک در نوک لوله به‌تدریج باد می‌شود. این آزمایش کمک می‌کند تا تنگی اسفنکتر مقعدی و حساسیت و عملکرد مقعد اندازه‌گیری شود.
• سونوگرافی: وسیله‌ای باریک به مقعد وارد می‌شود. این دستگاه تصاویر ویدئویی تولید می‌کند که به پزشک اجازه می‌دهد ساختار اسفنکتر را ارزیابی کند.
• عکس‌برداری از مقعد (پروکتوگرافی): تصاویر ویدیوئی اشعه ایکس در هنگامی که بیمار در یک توالت دارای طراحی خاص دفع مدفوع می‌کند، گرفته می‌شود. این آزمایش میزان نگهداری مدفوع توسط راست روده بیمار را اندازه‌گیری کرده و نیز این موضوع را مورد ارزیابی قرار می‎دهد که بدن فرد به چه میزان قادر به دفع درست مدفوع است.
• کولونوسکوپی: یک لوله انعطاف‌پذیر به مقعد وارد می‌شود تا کل کولون را بررسی کند

• ام.‌آر.آی (MRI): این روش تشخیصی می‌تواند تصاویر واضحی از اسفنکتر در هنگام دفع زودرس فراهم ‌کند.

درمان

• داروها

بسته به علت بی‌اختیاری مدفوع، گزینه‌ها عبارتند از:

• داروهای ضد اسهال
• ملین‌های فشرده اگر یبوست مزمن باعث بی‌اختیاری باشد.
• عوامل فشرده تزریقی که به‌طور مستقیم به کانال مقعد تزریق می‌شوند.
• تغییرات رژیم غذایی

آنچه که فرد می‌خورد و می‌نوشد بر میزان مدفوع او تأثیر می‌گذارد. اگر یبوست باعث بی‌اختیاری مدفوع شود، ممکن‌است پزشک نوشیدن مقدار زیادی مایعات و خوردن غذاهای غنی از فیبر را توصیه کند. اگر اسهال در ایجاد بی اختیاری نقش دارد، غذاهایی با فیبر بالا می توانند غلظت مدفوع بیمار را اضافه و آبکی بودن آن‌را کاهش دهد.

• فعالیت بدنی و درمان‌های دیگر

اگر آسیب عضلانی باعث بی‌اختیاری مدفوع شود، پزشک ممکن‌است فعالیت بدنی و سایر روش‌های درمانی را برای بازگرداندن قدرت عضلانی مقعد پیشنهاد کند. این درمان‌ها می‌تواند کنترل اسفنکتر (دریچه) مقعدی و آگاهی از تمایل به دفع را بهبود بخشند. گزینه‌ها عبارتند از:

• بیوفیدبک

درمانگران مخصوص آموزش‌دیده، تمرین ساده‌ای را انجام می‌دهند که می‌تواند قدرت عضلانی مقعد را افزایش دهد. مردم یاد می‌گیرند که چگونه عضلات کف لگن را تقویت کنند و زمانی که مدفوع آماده است تا آزاد شود، عضلات را متوقف کنند. گاهی اوقات آموزش با کمک سنجش مقعدی و یک بالون مقعد انجام می‌شود.

• تحریک عصب

این عصب‌ها احساس و قدرت عضلات مقعد را تنظیم می‌کند. این درمان معمولاً بعد از درمان‌های دیگر انجام می‌شود.

• بالون واژن

بالون واژن دستگاهی است که در واژن قرار می‌گیرد و با فشار روی ناحیه مقعد منجر به کاهش تعداد دفعات بی‌اختیاری مدفوع می‌شود.

• عمل جراحي

درمان بی‌اختیاری مدفوع ممکن‌است نیاز به عمل جراحی برای اصلاح یک مشکل اساسی مانند افتادگی مقعدی یا آسیب اسفنکتر به علت زایمان داشته باشد. گزینه‌ها عبارتند از:

• اسفنکتروپلاستی (ترمیم دریچه مقعد): پزشک در این روش اسفنکتر مقعد آسیب‌دیده یا ضعیف را ترمیم می‌کند. پزشکان ناحیه آسیب‌دیده را شناسایی کرده و لبه‌های آن را از بافت اطراف آن آزاد می‌کنند. سپس لبه‌های عضلانی را به هم متصل می‌کنند و آن‌ها را به‌صورت همپوشانی می‌دوزند. از این روش برای افراد مبتلابه بی‌اختیاری مدفوع درست پس از زایمان استفاده می‌شود.

• درمان افتادگی مقعد یا هموروئید: جراحی این مشکل احتمالاً بی‌اختیاری مدفوع را کاهش می‌دهد یا از بین می‌برد.
• تعویض اسفنکتر: یک اسفنکتر مقعدی آسیب‌دیده را می‌توان با یک اسفنکتر مقعدی مصنوعی جایگزین کرد. این دستگاه در اطراف کانال مقعدی شما نصب می‌شود. دستگاه اسفنکتر تا زمانی که مقعد آماده خالی شدن باشد، آن را بسته نگه می‌دارد. برای رفتن به توالت، از یک پمپ خارجی کوچک استفاده می‌کنید تا دستگاه را تخلیه کرده و مجرای مدفوع را آزاد کنید. سپس دستگاه دوباره روشن می‌شود.
• ترمیم اسفنکتر: در این جراحی پزشکان عضله‌ای را از ران داخلی برداشته و آن‌را در اطراف اسفنکتر قرار می‌دهند.
• کلستومی: این عمل جراحی از طریق باز کردن شکم انجام می‌شود. پزشکان برای دفع مدفوع از یک کیسه مخصوص استفاده می‌کنند.