بیماری ریه بینابینی به گروهی از اختلالات ریوی اطلاق می‌شود که باعث زخم شدن بافت‌های ریوی می‌شوند. زخم ناشی از بیماری ریه بینابینی در نهایت بر روی توانایی نفس کشیدن و رسیدن اکسیژن کافی به جریان خون فرد تأثیر می‌گذارد.
این بیماری به خاطر دلایل شناخته شده و شناخته نشده زیادی بروز می‌کند.

زمانی که ریه زخمی‌ می‌شود، عموماً غیرقابل برگشت است. داروها ممکن‌است سرعت پیشروی این بیماری را کم کنند، اما بسیاری از مردم هرگز نمی‌توانند مجدداً از ریه خود به طور کامل استفاده کنند. برای افرادی که با وجود درمان بهبودی پیدا نمی‌کنند و یا حتی وضعیت بیماری بدتر می‌شود، پیوند ریه یک گزینه مناسب خواهد بود.

علائم و نشانه‌ها

نشانه‌های بیماری بینابینی ریه متغیر است و بستگی به عامل زمینه‌ای دارد. با این حال برخی نشانه‌ها معمولا در انواع این بیماری شایع هستند. شایع‌ترین نشانه‌ها شامل تنگی نفس یا عدم توانایی در نفس‌گیری می‌باشد.

اغلب مبتلایان به این بیماری این نشانه را تجربه می‌کنند و ممکن است با گذشت زمان تشدید شود. در نهایت بیمار مبتلا به بیماری بینابینی ریه در حالت استراحت هم به سختی نفس می‌کشد که اغلب با سرفه خشک و خلط همراه است. برخی بیماران ممکن است دچار کاهش وزن بی دلیل نیز شوند.

علل شایع

به نظر می‌رسد بیماری ریه بینابینی ریه هنگامی رخ می‌دهد که در جواب آسیب‌های ریوی، پاسخ مناسب درمانی داده نمی‌شود. به طور معمول بدن تنها مقداری از بافت را تولید می‌کند تا آن را بهبود بخشد. اما در بیماری ریه بینابینی، فرآیند ترمیم به خوبی پیش نمی‌رود و بافت اطراف کیسه‌های هوا زخمی‌ و ضخیم می‌شوند. در نتیجه انتقال اکسیژن به خون به سختی انجام می‌شود.
این بیماری می‌تواند بر اثر قرار گرفتن طولانی مدت در معرض مواد شیمیایی خطرناک در محل کار و منزل مانند آزبست آغاز شود. همچنین برخی از انواع بیماری‌های خود ایمنی مانند آرتریت روماتوئید هم می‌توانند منجر به بروز بیماری ریه بینابینی شود. با وجود این، بسیاری از دلایل بروز این بیماری همچنان ناشناخته هستند.

• عوامل شغلی و محیطی
  قرار گرفتن طولانی‌مدت در مقابل تعدادی مواد آلی و معدنی به ریه صدمه می‌زند. این مواد عبارتند از:
  • الیاف آزبست
  • پروتئین پرنده (حیوانات خانگی و محصولات حاوی پر)
  • گرد و غبار زغال، غلات و سیلیس

دارو
داروهای بسیاری هستند که می‌توانند به ریه آسیب بزنند، به ویژه:

• داروهای شیمی‌درمانی و داروهای تعدیل‌کننده سیستم‎‌ایمنی
• داروهای قلبی
• برخی از آنتی‌بیوتیک‌ها
  برخی افرادی که برای سرطان پستان یا ریه پرتودرمانی می‌شوند، ماه‌ها یا سال‌ها پس از درمان اولیه علائمی ‌از آسیب‌های ریوی را نشان می‌دهند. شدت این آسیب به عوامل زیر بستگی دارد:
• چه میزان از ریه در مقابل پرتو قرار گرفته است.
• مقدار کل پرتو به کار گرفته شده.
• استفاده از شیمی‌درمانی
• وجود بیماری ریه

عوامل تشدیدکننده خطر

عواملی که ممکن ‌است احتمال ابتلا به بیماری ریه بینابینی افزایش دهند، عبارتند از:

• سن و سال: بیماری ریه بینابینی بیشتر بر روی بزرگسالان تأثیر می‌گذارد، گرچه نوزادها و کودکان نیز گاهی تحت تأثیر بیماری قرار می‌گیرند.
• قرار گرفتن در معرض سموم محیطی و شغلی: کار کردن در معدن، کشاورزی یا ساخت و ساز و یا قرار گرفتن در معرض عوامل آسیب‌رسان زیست محیطی می‌تواند خطر ابتلا به بیماری ریه بینابینی را افزایش دهد.
• سابقه خانوادگی: شواهدی وجود دارد مبنی بر این‌که برخی از انواع بیماری‌های ریه بینابینی موروثی هستند و اگر یکی از اعضای خانواده، به ویژه از خویشاوندان نزدیک، به این بیماری مبتلا باشد، احتمال ابتلا به این بیماری در سایر اعضای خانواده افزایش می‌یابد.
• پرتودرمانی و داروهای شیمی‌درمانی یا تعدیل‌کننده سیستم‌ایمنی: استفاده از پرتودرمانی برای قفسه‌سینه یا مصرف برخی داروهای شیمی‌درمانی و تعدیل‌کننده سیستم‌ایمنی خطر ابتلا به بیماری ریه بینابینی را افزایش می‌دهد.
• سیگار کشیدن: برخی از انواع بیماری ریه بینابینی بیشتر در بین افراد سیگاری رایج است و سیگار کشیدن زیاد شرایط را بدتر می‌سازد.

عوارض احتمالی

بیماری ریه بینابینی پیامدهای جدی و تهدیدکننده‌ای در پی دارد، از جمله:

• حمله حاد: وضعیت تشدید بیماری، وخیم شدن ناگهانی در عملکرد تنفسی است که از طریق اشعه ایکس قابل مشاهده است و نشانه آن تنگی نفس است که ارتباطی با بیماری‌های قلبی یا وجود لخته خون در ریه ندارد. حمله حاد خیلی غیرمنتظره بوده و در این شرایط فرد باید بستری شود. این حالت یک شرایط بسیار جدی است که در برخی از انواع بیماری‌های ریه بینابینی رخ می‌دهد.
• بیماری رفلاکس معده به مری (GERD): مطالعات اخیر نشان می‌دهند که GERD با پیشروی سریع فیبروز ریه، با شکل خاصی از بیماری ریه بینابینی در ارتباط است. بیماران مبتلا به این بیماری و علائم، که با GERD در ارتباط است، با مصرف داروهای ضداسید درمان می‌شود.
• فشار خون بالا در رگ‌های ریه: برخلاف فشار خون بالای سیستمیک، این شرایط فقط بر روی شریان‌های ریه تأثیر می‌گذارد. این وضعیت زمانی آغاز می‌شود که بافت زخم یا سطح پایین اکسیژن کوچکترین رگ‌های خونی را محدود کرده و جریان خون در ریه‌ها را کاهش می‌دهد. این حالت به نوبه خود فشارخون داخل شریان‌های ریوی را افزایش می‌دهد. فشار خون بالای ریوی یک بیماری جدی است که به تدریج بدتر نیز می‌شود و منجر به نارسایی قلبی می‌شود.

• کاهش اکسیژن خون (هیپوکسمی): با پیشروی بیماری ریوی، پشتیبانی اکسیژن هم در زمان استراحت و هم در زمان فعالیت داشتن، نیاز خواهد بود.
• نارسایی تنفسی: در مرحله نهایی بیماری بینابینی مزمن ریه، نارسایی تنفسی زمانی رخ می‌دهد که سطح پایین اکسیژن خون همراه با افزایش فشار در شریان ریوی و بطن سمت راست، باعث بروز نارسایی قلب شوند.

تشخیص

تشخیص و تعیین علت بیماری ریه بینابینی کار بسیار دشواری است. بخشی از اختلالات در این قسمت وسیع قرار می‌گیرند. به علاوه علائم و نشانه‌های بسیاری از بیماری‌ها مشابه بیماری ریه بینابینی هستند و پزشک‌ها قبل از انجام هرگونه تشخیص قطعی، هر گونه علت دیگری را رد می‌کنند. برخی از آزمایش‌های مورد نیاز در تشخیص این بیماری در ادامه مورد اشاره قرار می‌گیرند.

آزمایش‌های تصویربرداری

• رادیوگرافی قفسه‌سینه: آسیب‌های ریه که با انواع بیماری ریه بینابینی در ارتباط است، در اشعه ایکس قفسه‌سینه نمایش داده می‌شود. گاهی نتیجه اشعه ایکس طبیعی است و برای تشخیص علت تنگی نفس آزمایش‌های دیگری نیاز خواهد بود. در برخی از بیماری‌ها (سارکوئیدوز)،با استفاده از اشعه ایکس برای قفسه‌سینه می‌توان میزان پیشروی بیماری را پیگیری کرد.
• سی.تی.اسکن: در این روش از کامپیوتری استفاده می‌شود که تصاویر مربوط به اشعه ایکس را از زوایای مختلف ترکیب کرده و یک تصویر مقطعی از ساختار داخلی بدن تولید می‌کند. سی.تی.اسکن با وضوح بالا نیز می‌تواند میزان آسیب‌دیدگی مربوط به ریه بینابینی را تعیین کند. این روش می‌تواند جزئیات و الگوهای فیبروز را تعیین کرده و به تشخیص کمک کند.
• اکوکاردیوگرام: این روش نوعی سونوگرافی قلب است که از امواج صوتی برای به تصویر کشیدن قلب استفاده می‌کند. این روش تصاویری نیز از ساختار قلب ارائه می‌دهد که از این طریق عملکرد قلب ارائه می‌شود. این آزمایش برای برآورد فشارهای غیرطبیعی به قسمت راست و چپ قلب نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

آزمایش‌های عملکرد ریوی

• سنجش اکسیژن خون (اکسیمتری): این آزمایش از یک دستگاه کوچک روی یکی از انگشتان دست استفاده کرده و میزان اکسیژن خون را در زمان پیاده‌روی اندازه می‌گیرد. اگر در مورد سطح پایین اکسیژن در زمان خواب نگرانی وجود دارد، این آزمایش در طول شب انجام خواهد گرفت.
• اسپیرومتری و ظرفیت انتشار: در این آزمایش لازم است فرد بیمار خیلی سریع و با فشار در داخل لوله متصل به یک دستگاه نفس بکشد، این دستگاه میزان هوایی را که ریه می‌گیرد و میزان هوای بازدم را اندازه می‌گیرد. همچنین این دستگاه میزان راحتی حرکت اکسیژن از ریه‌ها به جریان خون را اندازه می‌گیرد.

بررسی بافت ریه
تشخیص بهتر بیماری بافت ریه بینابینی به‌وسیله بررسی نمونه کوچکی از بافت ریه (بیوپسی) در آزمایشگاه صورت می‌گیرد. نمونه بافت به روش‌های زیر به دست می‌آید:

• بیوپسی از طریق برونکوسکوپی: در این فرآیند پزشک نمونه بسیار کوچکی از بافت را بر می‌دارد. این نمونه معمولاً بزرگتر از سر سوزن نیست. این نمونه‌برداری با استفاده از یک لوله کوچک انعطاف‌پذیر (برونکوسکوپ) که از طریق دهان یا بینی وارد ریه می‌شود، انجام می‌شود. خطرات جدی مربوط به برونکوسکوپی عبارتند از: خونریزی یا التهاب ریه که به درمان نیاز دارند. عوارض جانبی شایع در این آزمایش گلو درد و گرفتگی موقت صدا است.
• بیوپسی از طریق جراحی: گرچه این روش نوعی تهاجمی‌تر با عوارض بالقوه است، اما اغلب تنها راه برای گرفتن نمونه و تشخیص درست بیماری می‌باشد. این فرآیند تحت بی‌هوشی عمومی‌انجام می‌شود و ابزار جراحی و یک دوربین کوچک از طریق چند برش کوچک بین دنده‌ها وارد بدن می‌شوند. دوربین به جراح اجازه می‌دهد تا ریه‌ها را مشاهده کرده و فرآیند نمونه‌برداری را از طریق نمایشگر کنترل می‌کند.

درمان

زخم ریه که در بیماری ریه بینابینی رخ می‌دهد، معمولاً برگشت‌ناپذیر می‌باشد و درمان همیشه در متوقف کردن پیشرفت نهایی این بیماری مؤثر نخواهد بود. برخی روش‌های درمانی علائم بیماری را به طور موقت بهبود بخشیده یا پیشروی بیماری را کند می‌کنند. برخی دیگر از روش‌های درمانی هم به بهبود کیفیت زندگی کمک می‌کنند. بسیاری از انواع مختلف بیماری‌های زخم‌های ریوی، هیچ درمان تأیید شده‌ای ندارند.
داروها
بسته به علت بروز بیماری، روش‌های درمانی به دو گروه تقسیم می‌شوند: روش‌های ضدالتهاب و روش‌های ضدفیبروتیک. بیماری ریه بینابینی که دارای فرآیند التهابی یا خودایمنی است، ممکن‌است به وسیله داروهای ضدالتهاب یا مهارکننده ایمنی درمان شوند. اگر علت بروز این بیماری قرار گرفتن در معرض ماده خاصی است، اولین گام شروع درمان، اجتناب از این ماده است. به ویژه برای فیبروز ریه در حال حاضر داروهایی موجود می‌باشد که فرآیند زخم شدن را آهسته می‌کند. برای درمان در این بیماری، پزشک برای بهینه سازی فرآیند مراقبت با متخصصان دیگری، از جمله متخصص قلب‌وعروق، نیز کار خواهد کرد.
اکسیژن درمانی
استفاده از اکسیژن، صدمه دیدن ریه را متوقف نمی‌کند، اما در مواردی مؤثر خواهد بود، از جمله:

• تنفس کردن و فعالیت کردن را راحت‌تر می‌کند.
• از پیامدهای مربوط به کم‎‌خونی یا کمبود اکسیژن پیشگیری کرده یا کمتر می‌کند.
• فشارخون را در سمت راست قلب کاهش می‌دهد.
• خواب و احساس سلامتی را در فرد اصلاح می‌کند.

جراحی
برای افراد مبتلا به بیماری شدید ریه بینابینی، در صورتی که دیگر روش‌های درمانی مؤثر نباشند، پیوند ریه آخرین گزینه خواهد بود.