به وجود سوراخی بین بطن‌های قلب که یکی از شایع‌ترین نقص‌های مادرزادی محسوب می‌شود، نقص دیواره بین بطنی می‌گویند. این سوراخ در دیواره‌ای رخ می‌دهد که حفره‌های تحتانی قلب( بطن‌ها) را از هم جدا می‌کند و اجازه می‌دهد که خون از سمت چپ به راست جریان داشته باشد. سپس خون غنی از اکسیژن به جای خارج شدن ازبطن چپ وارد بطن راست شده و از آنجا به داخل ریه‌ها پمپاژ شده و منجر به اختلال در فعالیت قلب می‌شود.

ممکن است نقص دیواره بین بطنی خفیف بوده و مشکل خاصی ایجاد نکند و به خودی خود بسته شود. اما در نقص شدید دیواره بین بطنی جهت پیشگیری از مشکلات خاص در همان کودکی  به جراحی ترمیمی نیاز است.

علائم ونشانه‌ها

علائم و نشانه‌های این بیماری در روزها، هفته‌ها و یا ماه‌های نخست عمر نوزاد ظاهر می‌شوند.

علائم نقص دیواره بین بطنی در کودکان عبارتند از:

• بد غذا خوردن، اختلال رشد
• تنفس سریع یا تنگی نفس
• احساس خستگی زیاد

ممکن است خانواده یا پزشک در زمان تولد متوجه علائم نقص دیواره بین بطنی نشوند. در صورتی که سوراخ کوچک باشد، تا رسیدن به دوران کودکی هیچ نشانه‌ای ظاهر نمی‌شود. علائم و نشانه‌ها بسته به اندازه‌ی سوراخ و سایر نقایص قلبی مرتبط، متفاوت هستند.

ممکن است پزشک در اولین معاینه‌ی بیمار، حین گوش کردن صدای قلب کودک توسط گوشی پزشکی، به نقص دیواره بین بطنی مشکوک شود. گاهی اوقات نیز قبل از تولد نوزاد، این نقص طی سونوگرافی تشخیص داده می‌شود.

گاهی اوقات تا زمان رسیدن به دوران بزرگسالی، نقص دیواره بین بطنی در بیمار تشخیص داده نمی‌شود. علائم و نشانه‌ها شامل سوفل قلبی (صداهای غیرطبیعی قلب) و تنگی نفس است که پزشک حین گوش کردن صدای قلب توسط گوشی پزشکی متوجه آن‌ها خواهد شد.

علل شایع

نقایص مادرزادی قلبی، دردوران جنینی اتفاق می‌افتد، اما اغلب علت دقیق و روشنی ندارند. به احتمال زیاد ارث و عوامل محیطی در بروز این نقایص دخیلند. نقص دیواره بین بطنی می‌تواند به تنهایی یا به همراه سایر نقص‌های مادرزادی رخ دهد.

در دوران رشد جنین، زمانی نقص دیواره بین بطنی اتفاق می‌افتد که دیواره عضلانی که قلب را به دو حفره چپ و راست جدا می‌کند، به طور کامل بین بطن‌ها رشد نمی‌کند.

به طور معمول، سمت راست قلب، جهت تأمین اکسیژن، خون را به ریه ها پمپاژ می‌کند. سمت چپ نیز خون غنی از اکسیژن را به سایر نقاط بدن پمپاژ می‌کند. نقص دیواره بین بطنی سبب می‌شود خون اکسیژن‌دار با خون بدون اکسیژن مخلوط شود. در نتیجه، قلب به سختی می‌تواند اکسیژن کافی بافت‌های بدن را تأمین کند.

همچنین ممکن است نقص دیواره بین بطنی در سنین بالاتر و معمولًا پس از یک حمله قلبی بروز کند.

عوامل تشدید کننده خطر

به نظر می‌رسد نقص دیواره بین بطنی در خانواده به طورارثی ایجاد می‌شود و گاهی نیز به همراه سایر مشکلات ژنتیکی، از جمله سندرم داون رخ می‌دهد. اگر دریک خانواده کودکی مبتلا به نقص قلبی باشد، در خصوص خطر ابتلای سایر فرزندان با یک مشاور ژنتیک مشورت شود.

عوارض احتمالی

نقص دیواره بین بطنی ممکن است هرگز مشکلی به وجود نیاورد. نقص‌های متوسط تا بزرگ منجر به بروز ناتوانی‌های خفیف گرفته تا تهدید کننده می‌شوند.

• نارسایی قلبی

در بیمار مبتلا به نقص شدید دیواره بین بطنی، قلب نیاز دارد تا برای پمپاژ خون به سرتاسر بدن، سخت‌تر کار کند. به همین دلیل، قلب ممکن است دچار نارسایی شود.

• فشارخون ریوی

افزایش جریان خون به ریه‌ها ناشی از نقص دیواره بین بطنی سبب بالا رفتن فشارخون در سرخرگ‌های ریوی می‌گردد که می‌تواند منجر به وارد آمدن آسیب دائمی به ریه‌ها شود. این عارضه می‌تواند منجر به جریان خون معکوس شود که به آن سندرم آیزن منگر گویند (سندرم آیزن منگربه حالتی می‌گویند که فشارخون ریه‌ها به حدی بالا می‌رود که از حفره پس می‌زند. خون کم‌ اکسیژن از سمت راست قلب به بطن چپ پمپ شده و اکسیژن کافی برای سایراندام‌های بدن تأمین نمی‌شود).

• اندوکاردیت

این بیماری قلبی، یک عارضه نادر محسوب می‌گردد.

• سایر مشکلات درضربان قلب

این مشکلات شامل ضربان غیرطبیعی قلب و مشکلات دریچه قلب است.

تشخیص

نقص دیواره بین بطنی اغلب منجر به سوفل قلبی( صدای غیرعادی قلب) می‌گردد و پزشک حین معاینه با گوشی پزشکی قادر به شنیدن آن خواهد بود. اگر پزشک این صدا را بشنود یا سایر علائم و نشانه‌های یک نقص مادرزادی قلبی را کشف کند، یک یا چند مورد از روش‌های تشخیصی زیر را توصیه خواهد کرد:

• اکوکاردیوگرافی

در این روش، امواج صوتی باعث ایجاد تصاویری از قلب می‌شوند. پزشک با استفاده از این تصاویر، نقص دیواره بین بطنی را تشخیص و اندازه، موقعیت و شدت این نقص را مشخص می‌کند

• گرفتن نوار قلب (الکتروکاردیوگرافی)

در این روش، فعالیت الکتریکی قلب با استفاده از سیم‌هایی که روی پوست قفسه سینه وصل می‌کنند، بررسی می‌شود.

• تصویربرداری با اشعه ایکس

تصاویر گرفته شده با اشعه ایکس به پزشک در مشاهده‌ی قلب و ریه کمک می‌کند. و پزشک با استفاده از آن‌ها می‌تواند به بزرگ شدن قلب و وجود مایع در ریه‌ها پی ببرد.

• کاتتریزاسیون قلبی

در این روش، یک لوله‌ی باریک و نرم (کاتتر) از طریق کشاله ران یا بازو، وارد رگ‌های خونی شده و به سمت قلب هدایت می‌شود. در حین انجام این معاینه، پزشک می‌تواند به نقایص مادرزادی قلب و فعالیت دریچه‌ها و حفره‌های قلب پی ببرد.

• پالس اکسیمتری

در این روش با استفاده از یک حس‌گر کوچک، اندازه‌ی اکسیژن موجود در خون بیمارتعیین می‌شود.

درمان

بسیاری از کودکانی که با این بیماری به دنیا می‌آیند، نیازی به جراحی برای بستن سوراخ بین بطن‌ها ندارند. پس از تولد، پزشک ممکن است علائم کودک را بررسی کند و منتظر بماند تا این نقص، خود به خود درمان شود.

کودکانی که دارای علائم قابل توجهی هستند نیازبه درمان جراحی دارند. کودکانی که به نقص شدید دیواره بین بطنی مبتلا هستند، ممکن است در تغذیه‌ی خود دچار مشکل شوند و برای رفع این مشکل نیاز به استفاده از لوله‌ی تغذیه باشد.

داروها

برخی از داروهایی که ممکن است برای این بیماری استفاده شوند، عبارتند از:

• داروهای ادرارآور

این داروها با نام دیورتیک‌ها شناخته می‌شوند مانند فوروزماید (لازیکس). کاراین داروها دفع آب اضافی از ریه وخون است.

• داروهای تنظیم کننده ضربان قلب

این داروها سرعت ضربان قلب را تنظیم می‌کنند.

اعمال جراحی

درمان جراحی نقص دیواره بین بطنی شامل بستن حفره‌ی غیرطبیعی بین بطن‌ها به یکی از این روش‌های زیر است.

• جراحی ترمیمی

این روش تحت بیهوشی عمومی و با انجام یک عمل قلب باز انجام می‌گیرد. این جراحی به یک دستگاه مخصوص قلب و ریه و ایجاد یک برش در قفسه سینه نیاز دارد. پزشک با استفاده از بخیه‌هایی، سوراخ موجود را می‌بندد.

• روش کاتتر

در این روش به باز کردن قفسه سینه نیاز نیست. به جای آن، پزشک یک لوله‌ی باریک (کاتتر) را از طریق کشاله ران، به سمت قلب هدایت می‌کند و با استفاده از وسایل مخصوص، سوراخ را می‌بندد.

پس از ترمیم نقص دیواره بین بطنی بیمار باید به طور منظم تحت نظارت پزشک قرار بگیرد. همچنین پزشک ممکن است برای بیمار آنتی‌بیوتیک تجویز کند.