کلیه‌ها اندام جفتی هستند که متمایل به پشت بدن واقع شده‌اند و تا حدودی توسط دنده‌ها محافظت می‌شوند. کلیه چپ کمی بالاتر از کلیه سمت راست قرار دارد. درد کلیه‌ها اغلب در پهلوها یا پایین کمر درست زیر دنده‌ها رخ می‌دهد، هر چند ممکن است این درد تا کشاله‌ی ران و بیضه‌ها کشیده شود. درد ناشی از فشار عضلانی، التهاب مفاصل و برخی مشکلات ستون فقرات می‌تواند به راحتی با درد کلیه اشتباه گرفته شود.
کلیه درد به درد ناشی از بیماری، آسیب، نقصان و یا عفونت کلیه گفته می‌شود. ممکن است درد کلیه به صورت یک درد مبهم و یک طرفه در بالای شکم، پهلو یا کمر، احساس شود. اما درد در این نواحی اغلب مرتبط با کلیه‌ها نمی‌باشد. کلیه‌ها در پشت شکم و پایین دنده‌ها واقع شده‌اند که هر کدام در یک طرف ستون فقرات قرار گرفته‌اند. افراد اغلب از اینکه کلیه‌هایشان تا چه حد بالا قرار گرفته متعجب می‌شوند. بیشتر شرایطی که باعث درد کلیه می‌شوند تنها بر یک کلیه تاثیر می‌گذارند. تب و علائم ادراری اغلب همراه با درد کلیه می‌باشند.
دلایل درد کلیه
از آنجا که کلیه‌ها وظیفه‌ی تصفیه‌ی خون از ادرار را بر عهده دارند و سپس ادرار را از طریق لوله‌های ادراری از بدن خارج می‌کنند، وجود اختلال و مشکل در هر قسمت از این نواحی می‌تواند منجر به درد شود. برخی از شایع‌ترین علل درد کلیوی عبارتند از:
- سنگ کلیه
سنگ‌های کلیه حاصل تجمع مواد زائد معدنی و شیمیایی بدن هستند. این سنگ‌ها ممکن است به کوچکی شن و ماسه و یا بزرگ‌تر از مروارید باشند. در صورتی که کوچک باشند ممکن است به خودی خود از بدن خارج شوند. با وجود این، در مواردی که این سنگ‌ها بزرگ باشند، ممکن است در مجاری ادراری گیر کرده و از دفع ادرار جلوگیری کنند که نتیجه‌ی این اتفاق ممکن است درد شدیدی باشد.
- عفونت مجاری ادراری
در هر قسمت از دستگاه ادراری ممکن است بر اثر باقی ماندن باکتری‌ها پس از ادرار، عفونت ایجاد شود. علائم عفونت ممکن است شامل تب، ادرار دردناک، کدر شدن ادرار و خستگی عمومی باشد.
- عفونت کلیه (پیلونفریت)
عفونت کلیه زمانی اتفاق می‌افتد که باکتری‌های ناشی از عفونت مثانه، به کلیه‌ها سرایت کرده باشند. افراد دیابتی و یا افراد مبتلا به انسداد مجاری ادراری، بیشتر در معرض ابتلا به عفونت کلیه قرار می‌گیرند. در موارد مزمن، برخی مشکلات دستگاه ادراری باعث می‌شود که ادرار از مثانه به سمت کلیه‌ها برگردد و در نتیجه باعث عفونت مکرر و احتمالا آسیب جدی و دائمی به کلیه‌ها گردد.
- کلیه پلی کیستیک
یکی بیماری مادرزادی است که در آن کیسه‌های پر از مایع (کیست) در داخل کلیه ایجاد می‌شود. با گسترش کیست‌ها، کلیه‌ها بزرگ شده و در نهایت ممکن است توانایی انجام عملکرد مناسب خود را از دست بدهند.
- آسیب دیدگی یا تروما
هرگونه ضربه‌ی شدید یا آسیب به کلیه مانند ورزشهای تماسی یا بروز حادثه، ممکن است باعث پارگی یا آسیب فیزیکی به کلیه‌ها شود. چنین حوادثی ممکن است باعث اختلال در جریان خون طبیعی در کلیه‌ها شود.
- سرطان کلیه
سرطان سلول‌های کلیوی، متداول‌ترین نوع سرطان کلیه می‌باشد. این اتفاق معمولا بر افراد بین 60 تا 70 سال تأثیر می‌گذارد. در صورت بروز این بیماری، علائم کلی شامل خون در ادرار، درد مداوم در پهلوها و پشت و زیر دنده‌ها و وجود توده یا تورم در پهلو می‌باشند.
برخی از عوامل دیگری که ممکن است باعث بروز درد کلیوی شوند، عبارتند از:
- هر حجمی که به کلیه فشار آورد (به عنوان مثال: تومور بزرگ)
- گلومرولونفریت
- لخته‌های خون در کلیه‌ها (ترومبوز وریدی کلیوی)
- ناهنجاری‌های مادرزادی در سیستم کلیه منجر به انسداد کامل یا جزئی جریان ادرار می‌شود.
- مواد مخدر یا سموم که به بافت کلیه آسیب می‌رسانند (برای مثال، قرار گرفتن در معرض آفت کش‌ها و یا مصرف مزمن داروهایی مانند ایبوپروفن)
- درد کلیه در دوران بارداری
- خونریزی کلیه (از جمله ترومای نافذ و یا ترومای بسته که منجر به “پارگی کلیه”)
- مرحله شدید بیماری کلیوی
تشخیص درد کلیه
به منظور تشخیص درد در ناحیه‌ی کلیه، پزشک ممکن است سوابق پزشکی و علائم فرد را بررسی کرده و همچنین ممکن است از روش‌های زیر به منظور تشخیص دقیق استفاده کند:
- آزمایش خون
- آزمایش ادرار
- سونوگرافی
در صورت شک به سنگ کلیه، سی تی اسکن یا سونوگرافی کلیه انجام می‌شود؛ سونوگرافی به علت تابش کم، وسیله بررسی خوبی است که باید در نظر گرفته شود.
زمان مناسب مراجعه به پزشک
در زمان بروز درد شدید پهلوها، لازم است به پزشک مراجعه کنید. همچنین در صورت درد شدید در کمر که با هر کدام از علائم زیر همراه است نیز نیاز است به پزشک مراجعه نمائید:
- تب
- تغییر رنگ ادرار
- ادرار همراه با درد
- وجود خون در ادرار
- نیاز مکرر به ادرار کردن
- وجود تکه‌های جامد در ادرار
- احساس عمومی بیماری که بهبود نمی‌یابد.