تهوع یک وضعیت ناراحتی و تشویش در معده است که اغلب قبل از استفراغ پیش می‌آید. استفراغ تخلیه محتویات معده با فشار از طریق دهان است که غیر داوطلبانه می‌باشد. همچنین استفراغ یک ریفلاکس (بازگشت مواد) غیر قابل کنترل است که محتویات معده را از طریق دهان خارج می‌کند. تهوع وقتی است که احساس می‌کنید ممکن است استفراغ کنید، اما در واقع شاید استفراغ نکنید. تهوع و استفراغ علائم بسیار رایجی هستند و می‌توانند در اثر طیف وسیعی از عوامل ایجاد شوند، در کودکان و بزرگسالان اتفاق می‌افتند، گرچه احتمالا در زنان باردار و افرادی است که تحت درمان‌های سرطان قرار دارند شایع‌تر هستند.
معمولا استفراغ بی‌خطر است اما می‌تواند نشانه‌ای از بیماری جدی‌تر باشد. برخی از مشکلات جدی که ممکن است موجب تهوع یا استفراغ شوند شامل ضربه مغزی، مننژیت (عفونت غشای مغز)، انسداد روده، آپاندیسیت (التهاب آپاندیس) و تومورهای مغزی است.
علل شایع بروز تهوع و استفراغ
تهوع و استفراغ ممکن است با هم یا جداگانه رخ دهند.
زمان تهوع یا استفراغ می‌تواند علت را نشان دهد. هنگامی که مدت کوتاهی بعد از غذا ظاهر شوند، ممکن است به علت مسمومیت غذایی، گاستریت (التهاب معده)، زخم، یا پرخوری عصبی باشند. تهوع یا استفراغ یک تا هشت ساعت پس از غذا ممکن است نشان دهنده مسمومیت غذایی باشد. برخی از باکتری‌های مضر مواد غذایی مانند سالمونلا، ممکن است طول بکشد تا علائم ایجاد کنند.
تهوع و استفراغ بیماری نیستند، اما نشانه‌ای از بیماری‌ها هستند.
علت استفراغ بر حسب سن متفاوت است:
استفراغ در کودکان
شایع‌ترین علت استفراغ در کودکان عفونت ویروسی و مسمومیت غذایی است. با این حال، استفراغ در کودکان می‌تواند ناشی از دلایل زیر باشد:
- استفراغ به علت حرکت در ماشین
- سرفه
- تب بالا
- پرخوری
- در نوزادان کم سن، انسداد روده می‌تواند باعث استفراغ مکرر شود.
اگر استفراغ غیر قابل توضیح در نوزاد رخ دهد باید بررسی شود.
استفراغ در بزرگسالان
اکثر بزرگسالان به ندرت استفراغ می‌کنند و هنگامی که این اتفاق می‌افتد، یک عفونت باکتری یا ویروسی یا یک نوع مسمومیت غذایی معمولا علت استفراغ است.
- مشکلات مزمن معده
مشکلات مزمن و یا درازمدت معده اغلب می‌تواند موجب تهوع و استفراغ شود. این شرایط می‌تواند همراه با علائم دیگر مانند اسهال، یبوست و درد معده باشد. مشکلات مزمن معده شامل بیماری‌های عدم تحمل مواد غذایی مانند بیماری سلیاک و عدم تحمل پروتئین لبنی و عدم تحمل لاکتوز است.
- سندرم روده تحریک پذیر
شایع‌ترین مشکل معده است که موجب نفخ، حالت تهوع، استفراغ، سوزش سر دل، خستگی و دل درد می‌شود. زمانی که قسمت‌های روده‌ای بیش از حد فعال شوند این بیماری رخ می‌دهد. پزشکان معمولا با شناسایی علائم و رد کردن دیگر مشکلات معده و روده را تشخیص می‌دهند.
- بیماری کرون
نوعی بیماری التهابی روده‌ای است که می‌تواند در هر جایی از دستگاه گوارش رخ دهد اما معمولا بر روده تاثیر می‌گذارد. بیماری کرون یک بیماری خود ایمنی است که در آن بدن به بافت سالم روده حمله می‌کند و باعث التهاب بافتی، تهوع، استفراغ و درد می‌شود. پزشکان با استفاده از کولونوسکوپی کرون را تشخیص می‌دهند. گاهی پزشک برای تشخیص بیماری نیاز به نمونه مدفوع دارد.
- شیوه زندگی
انتخاب برخی شیوه‌های زندگی می‌تواند احتمال تجربه حالت تهوع و استفراغ افزایش دهد. مصرف الکل زیاد می‌تواند باعث ایجاد آسیب به روده و افزایش اسید معده شود که هر دوی این‌ها موجب تهوع و استفراغ می‌شوند. در برخی موارد، مصرف الکل بیش از حد می‌تواند سبب خونریزی در دستگاه گوارش شود.
- اختلالات تغذیه
اختلال خوردن و تغذیه زمانی است که فرد عادات و رفتارهای تغذیه خود را براساس یک تصویر ناسالم بدنی تنظیم می‌کند که می‌تواند تهوع و استفراغ ایجاد کند.
- پرخوری روانی
یک اختلال خوردن است که در آن فرد به طور عمدی سبب استفراغ می‌شود تا معده را از غذای مصرفی خالی کند.
افراد مبتلا به بی‌اشتهایی ممکن است از تهوع ناشی از گرسنگی و افزایش بیش از حد اسید معده احساس تهوع کنند.
استفراغ گاهی می‌تواند به عنوان یک علامت از یک بیماری جدی‌تر رخ دهد، از جمله:
- مننژیت (عفونت لایه خارجی مغز)
- آپاندیسیت
- ضربه محکم و ناگهانی
- تومور مغزی
- میگرن
- تهوع به علت حرکت یا دریا زدگی
- مراحل اولیه حاملگی
- استفراغ ناشی از دارو (از جمله آسپرین، ضد التهاب غیر استروئیدی، ضد بارداری خوراکی، دیجیتال، مواد مخدر و آنتی بیوتیک‌ها)
- استرس زیاد (مانند ترس)
- مشکلات کیسه صفرا
- عفونت‌ها (مانند “عفونت معده”)
- واکنش به بوی خاص
- نارسایی مغزی یا آسیب مغزی
- زخم‌ها
- برخی از انواع سرطان
- فلج معده یا تخلیه آرام معده (وضعیتی که در افراد مبتلا به دیابت دیده می‌شود)
- مصرف سموم و یا مقدار بیش از حد الکل
- شیمی‌درمانی
- بی‌هوشی عمومی
- تهوع صبحگاهی
- روتا ویروس
- شکست حاد کبد
- شوک آنافیلاکسی
- سرگیجه موضعی خوش خیم پراکسیسلامال
- سندرم استفراغ دوره‌ای
- افسردگی (اختلال افسردگی عمده)
- کتواسیدوز دیابتی
- سرگیجه
- عفونت گوش (گوش میانی)
- بزرگی طحال
- تب
- مسمومیت غذایی
- سنگ کلیه
- بیماری ریفلاکس (بازگشت غذا) معده
- اختلال اضطراب عمومی
- حمله قلبی
- نارسایی قلبی
- هپاتیت
- فتق هیاتال
- هیدروسفالی (مایع مغزی)
- پرکاری پاراتیروئید
- کم‌کاری پاراتیروئید
- پرکاری تیروئید
- انسداد روده
- خونریزی و هماتوم داخل جمجمه
- پیچ خوردگی روده (در کودکان)
- بیماری منیر
- آلرژیبه شیر
- سرطان پانکراس
- پانکراتیت (التهاب پانکراس)
- زخم معده
- تنگی دریچه پیلور (در نوزادان)
- پرتودرمانی
- درد شدید
در صورت مشاهده علائم زیر لازم است جهت بررسی بیشتر و پیگیری درمان به پزشک مراجعه نمائید:
در کودکان زیر شش سال در موارد زیر به پزشک مراجعه کنید:
- همراهی استفراغ و اسهال
- استفراغ به شکل پرتابی
- بروز علائم کم آبی بدن مانند: چین و چروک پوستی، بی‌قراری، نبض ضعیف یا کاهش سطح هوشیاری
- استفراغ بیش از دو یا سه ساعت طول بکشد.
- تب بالای ۳۸ درجه سانتی‌گراد
- کودک بیش از شش ساعت ادرار نکرده باشد.
- در کودکان بالای شش سال در موارد زیر به پزشک مراجعه کنید:
- استفراغ بیش از ۲۴ ساعت طول بکشد.
- بروز علائم کم آبی بدن
- کودک بیش از شش ساعت ادرار نکرده باشد.
- کودک به نظر می‌رسد گیج و یا بی‌حال است.
- تب بالای ۱۰۲ درجه فارنهایت (۳۹ درجه سانتی‌گراد)
در بزرگسالان در موارد زیر به پزشک مراجعه کنید:
- سردرد شدید
- سفتی گردن
- بیحالی
- گیجی
- خون در استفراغ
- نبض سریع
- تنفس سریع و پی در پی
- تب بیش از ۱۰۲ درجه فارنهایت (۳۹ درجه سانتی‌گراد)
- کاهش پاسخ به محرک‌ها و محیط
- درد شدید یا مداوم شکم
اغلب موارد استفراغ در عرض ۶ تا ۲۴ ساعت پس از اولین بار خوب می‌شوند. اگر تهوع و استفراغ بیش از یک هفته طول کشیده، یا احتمال بارداری وجود دارد، یا درمان خانگی جوابگو نبوده و علائم کم آبی بروز کرده یا وجود یک مشکل شناخته شده (مانند آسیب سر یا عفونت) که باعث استفراغ شده، به متخصص داخلی مراجعه کنید.
در صورت مشاهده علائم زیر لازم است که بلافاصله به اورژانس مراجعه نمائید:
- تهوع و استفراغ همراه با درد یا سردرد شدید، خصوصا بدون سابقه قبلی این گونه سردرد
- قادر نبودن به خوردن و آشامیدن برای 12 ساعت در بزرگسالان و 8 ساعت در کودکان
- داشتن علائم کم آبی مانند تشنگی، خشکی دهان، تکرر ادرار، ادرارتیره، خستگی، سرگیجه یا احساس سبکی سر در حالت ایستاده
- استفراغ حاوی خون، مواد قهوه‌ای یا سبز
- خون در محتویات استفراغ شده (به رنگ قرمز روشن یا “قهوه‌ای”)
- سردرد شدید یا سفتی گردن
- بیحالی، گیجی، کاهش هوشیاری
- درد شدید شکم
- تنفس سریع یا توقف تنفس
- درد قفسه سینه و یا تنگی نفس
- سایر موارد نگران کننده