مدیریت بیماری
وقفه تنفسی نوزاد
آپنه به معنی توقف تنفسی است. به طور طبیعی نوزادان دارای تنفس دوره‌ای هستند بدین صورت که به دنبال چند تنفس سریع یک مرحله توقف تنفس وجود دارد که بیشتر از 20 ثانیه طول نمی‌کشد. در صورتی که مدت آپنه طولانی شود و همراه با کاهش تعداد ضربان قلب و تغییر رنگ پوست باشد، غیرطبیعی محسوب شده و باید به دنبال علت آن بود.
علائم و نشانه‌ها
نوزادی که دچار آپنه می‌شود علائم زیر در او مشاهده می‌شود:
- کاهش تعداد ضربان قلب
- تغییر رنگ پوست
- قطع تنفس بیشتر از 20 ثانیه
علل شایع
از مواردی که منجر به بروز آپنه می‌شود می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:
- نوزاد نارس یا تولد در 30 هفته يا کمتر: مغز نارس که کنترل کننده تنفس است، ضعيف بودن عضلات بينی، عضلات دهان و عضلات حلق، سر بزرگ نوزاد و ضعيف بودن عضلات گردن نوزاد از مهم‌ترين علل آپنه نوزادی هستند.
- عفونت و نارس بودن ریه‌ها
- عفونت خونی و کم خونی
- مشکلات مغزی و خونریزی داخل مغزی، داروها، تشنج
- تغدیه با دهان و احتمال ورود شیر به ریه
- کاهش گلوکز یا قند و کلسیم، کاهش یا افزایش سدیم، افزایش یا کاهش درجه حرارت محیط
- افت فشارخون، افزایش فشارخون، نارسایی قلب
عوارض احتمالی
اختلال در رشد و یادگیری از عوارض مهم این وضعیت به شمار می‌آیند.
تشخیص
جهت تشخیص آپنه در نوزاد به موارد زیر باید دقت نمود:
- مشاهده علائم آپنه توسط مادر
- در بيمارستان وقتي تنفس نوزاد قطع شد يا ضربان قلب کاهش يافت، علامت هشدار دستگاه کنترل کننده که به نوزاد وصل است به صدا در می‌آيد و پرستار را آگاه می‌کند. پرستار علت را بررسی می‌کند و نوزاد را از نظر وجود آپنه معاینه می‌کند.
اقدام مناسب در زمان آپنه
زمانی که نوزاد دچار آپنه می‌شود لازم است اقدامات زیر انجام داده شود:
- خونسردی خود را حفظ کنید و نگران نباشید.
- در هنگام قطع تنفس هرگز نوزاد تکان داده نشود.
- پشت يا کف پای نوزاد را به آرامی مالش دهيد يا نوازش کنيد. با اين کارها نوزاد را تشويق مي‌کنيد تا دوباره نفس بکشد.
- جهت شروع درمان به پزشک مراجعه نمایید.
درمان
با توجه به شدت بروز آپنه در نوزاد پزشک درمان‌های زیر را جهت بیمار برنامه‌ریزی می‌نماید:
- در برخی نوزادان از داروهايی مانند آمينوفيلين و کافئین استفاده می‌شود. اين داروها مغز نوزاد را تحريک می‌کنند تا نوزاد دوباره نفس بکشد.
- برای ورود و دادن هوای بیشتر به ریه‌ها، دو لوله باريک و نرم کوتاه در بينی نوزاد قرار داده می‌شود و از طريق آن‌ها هوا يا اکسيژن داده می‌شود و کمک می‌کند راه‌های هوايی بينی و گلو باز بمانند و همچنين باعث می‌شود هوای بيشتری در ريه باقی بماند. زمانی که اکسيژن خون نوزاد خيلی پايين است می‌توان از اين روش برای دادن اکسيژن نيز استفاده کرد.
- وقتی فاصله آپنه‌های نوزاد بیشتر شود نشانه بهبودی آپنه نوزاد است و اکسيژن و داروی آپنه به تدریج قطع می‌شوند.
- برای دادن اکسیژن یک کلاهک شیشه‌ای روی سر نوزاد قرار داده و اکسیژن از طریق رابط به کلاهک منتقل می‌شود.
- در صورت عدم پاسخ به درمان و عدم رفع آپنه با اقدامات فوق، نوزاد به دستگاه تنفس مصنوعی وصل می‌شود.
نکاتی که لازم است حین بستری در بیمارستان رعایت نمائید.
- تنها درمان حقيقی آپنه زمانی است که نوزاد شما رشد کرده و بزرگ شود.
- در برخی نوزادان از داروهايی مانند آمينوفيلين وکافئین استفاده مي شود. اين داروها مغز نوزاد را تحريک می‌کنند تا نوزاد دوباره نفس بکشد.
- درمان‌های ديگر اين که دو لوله باريک و نرم در بينی نوزاد قرار داده می‌شود و از طريق آن‌ها هوا يا اکسيژن داده می‌شود و کمک می‌کند راه‌های هوايی بينی و گلو باز بمانند و همچنين باعث می‌شود هوای بيشتری در ريه باقی بماند. زمانی که اکسيژن خون نوزاد خيلی پايين است می‌توان از اين روش برای دادن اکسيژن نيز استفاده کرد.
- وقتي فاصله آپنه‌های نوزاد کمتر شود نشانه بهبودی آپنه نوزاد است و اکسيژن و داروی آپنه قطع می‌شوند.
- از دستکاری سرم‌ها و رابط‌های متصل به نوزاد خود، خودداری کنید.
- ممکن است نوزاد شما نیاز به دستگاه کمک تنفسی داشته باشد. این دستگاه با بهتر شدن نوزاد و کمتر شدن تعداد آپنه‌ها برداشته خواهد شد.
- داروها طبق تجویز پزشک و در فواصل مشخص توسط پرستار برای نوزاد شما اجرا خواهد شد.
- با تیم مراقبتی در زمان انجام اقدامات تشخیصی و درمانی همکاری نمایید.
- مواظب باشید در زمان شیردهی یا بغل کردن نوزاد برانول یا لوله سرم از دست نوزاد شما خارج نشود.
- ممکن است روزانه از نوزاد شما خونگیری شود.
- در صورت اجازه پزشک می‌توانید شیردهی به نوزاد خود را شروع نمایید.
- طی مدتی که نوزاد شما در بخش مراقبت‌های ویژه بستری می‌باشد، تماس و ارتباط عاطفی خود را با او قطع نکنید.
- بیشترین عوامل کنترل کننده آپنه عبارتند از:
- تحریک لمسی ملایم
- مالش دادن روی سطح قفسه سینه
- زدن ملایم به پشت نوزاد
- خواباندن نوزاد به پشت
نکاتی که لازم است پس از ترخیص از بیمارستان و بازگشت به منزل رعایت نمائید.
- اجازه دهيد نوزادتان خواب آرامی داشته باشد و در بين خواب او را بيدار نکنيد.
- بغل کردن صحيح نوزاد نارس خيلی مهم است. پرستار به شما نشان می‌دهد که چگونه سر نوزاد را نگه داريد. اين کار به تمرين نياز دارد.
- توجه کنيد وضعيت نوزاد به صورتی باشد که سر و گردن نوزاد در يک خط مستقيم قرار بگيرد. اين وضعيت از پيچ خوردن راه هوايی جلوگيری می‌کند. وضعيت خوب راه هوايی در هنگام تغذيه، خواب و نوازش نوزاد خيلی مهم است.
- درجه حرارت بدن نوزاد را تا حد امکان ثابت نگه داريد.
- در هنگام تعويض لباس و حمام دادن از سرد شدن نوزاد جلوگيری کنيد. اگر نوزاد سرد شد بايد فوراً او را گرم کنيد. تغييرات سريع درجه هوا می‌تواند باعث آپنه شود.
- در تغذيه نوزاد نارس ممکن است مکيدن سخت و سريع باشد. هنگام مکيدن و بلعيدن اغلب نوزادان نارس دچار آپنه می‌شوند. پرستار به شما آموزش می‌دهد چگونه رنگ و تنفس نوزاد را مشاهده کنيد و چگونه تغذيه را انجام دهيد تا اين که تنفس‌های نوزاد به طور ثابت حفظ شود.
- اگر شما يا فرد ديگری در منزل سيگار می‌کشد زمان آن رسيده است تا سيگار را قطع کنيد. نيکوتين موجود در سيگار برای نوزاد خطرناک است. از دکتر يا پرستار خود در مورد برنامه‌های ترک سيگار در جامعه سوال کنيد.
- وقتي که نوزاد تمام شيرش را از طريق دهان بخورد و در يک تخت رو باز بخوابد و بدنش گرم بماند. اين نشان دهنده رشد نوزاد است در اين صورت می‌تواند از بخش ويژه منتقل شود.
- نوزاد بايد چند روزی آپنه نداشته باشد تا از دستگاه جدا شود و سپس مرخص می‌شود.
- بعضی وقت‌ها نوزاد با اين که آپنه دارد مرخص می‌شود. اگر تعداد آپنه‌ها کمتر است و نيازی به تنفس کمکی ندارد، پزشک ممکن است دارو بدهد يا توصيه کند يک دستگاه کنترل برای منزل تهيه کنيد و به مدت دو ماه نوزاد از نظر آپنه در منزل کنترل می‌شود.
- نوزاد را به پشت بخوابانيد و اگر شخص ديگری هم از نوزاد مراقبت می‌کند به او هم توصيه کنيد اين وضعيت را هنگام خواب نوزاد رعايت کند.
- برای خواب نوزاد از تخت بچه استفاده کنيد و از تخت بزرگسالان و مبل‌های فنری استفاده نکنيد.
- از صندلی مخصوص ماشين فقط در ماشين استفاده کنيد و برای خوابيدن نوزاد در طول شب و خواب نيم روزی استفاده نکنيد.
- هنگام خواب اسباب بازی‌ها و بالش‌ها را از داخل تخت برداريد تا باعث خفگی نوزاد نشوند.
- روی تخت نوزاد پتو نيندازيد. نوزاد شما بزرگ شده و نياز به نور دارد.
- هرگز بچه را خيلی شديد تکان ندهيد.
