مدیریت بیماری
سیانوز نوزادی
سیانوز به تغییر رنگ پوست، لب‌ها یا مخاط به رنگ آبی یا خاکستری گفته می‌شود که می‌تواند نشانه کاهش اکسیژن خون باشد.
در نوزادان، سیانوز به‌خصوص اگر در لب‌ها، زبان، داخل دهان، صورت یا تنه دیده شود، باید جدی گرفته شود و نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد.
سیانوز یک بیماری مستقل نیست؛ بلکه علامتی است که می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد.
آیا هر تغییر رنگ آبی در نوزاد خطرناک است؟
خیر، اما باید با دقت بررسی شود.
گاهی دست‌ها و پاهای نوزاد، به‌خصوص در ساعات اولیه تولد یا هنگام سرد بودن بدن، ممکن است موقتاً آبی یا بنفش شوند. این حالت که به آن سیانوز محیطی (Peripheral Cyanosis) گفته می‌شود، می‌تواند ناشی از انقباض عروق محیطی و سرما باشد و با گرم شدن نوزاد برطرف شود.
اما آبی یا خاکستری شدن لب‌ها و زبان یا تنه طبیعی محسوب نمی‌شود و می‌تواند نشان‌دهنده کاهش اکسیژن خون باشد.
سیانوز مرکزی چیست؟
در سیانوز مرکزی، تغییر رنگ آبی یا خاکستری معمولاً در قسمت‌هایی مانند:
- لب‌ها
- زبان
- داخل دهان
- صورت
- تنه دیده می‌شود.
این وضعیت می‌تواند ناشی از کاهش اکسیژن خون باشد و باید به‌سرعت توسط پزشک بررسی شود.
علل
۱. بیماری‌های قلبی مادرزادی
برخی ناهنجاری‌های مادرزادی قلب باعث می‌شوند خون اکسیژن کافی دریافت نکند یا خون کم‌اکسیژن وارد گردش خون بدن شود.
از جمله:
- تترالوژی فالوت
- آترزی ریوی
- آترزی دریچه تریکوسپید
- جابه‌جایی عروق بزرگ
- ناهنجاری ابشتین
- سندرم هیپوپلازی قلب چپ
- سایر بیماری‌های قلبی مادرزادی پیچیده
بعضی از این بیماری‌ها ممکن است در ساعات یا روزهای اول زندگی خود را با سیانوز نشان دهند.
۲. مشکلات ریوی و تنفسی
اختلالات تنفسی نیز می‌توانند باعث کاهش اکسیژن خون شوند، مانند:
- سندرم زجر تنفسی نوزاد
- تاکی‌پنه گذرای نوزاد
- پنومونی
- آسپیراسیون مکونیوم
- پنوموتوراکس
- سایر بیماری‌های ریه
برای مثال، در تاکی‌پنه گذرای نوزاد ممکن است سیانوز همراه با تنفس سریع، ناله تنفسی و فرورفتگی قفسه سینه دیده شود.
۳. فشار خون ریوی پایدار نوزاد (PPHN)
در برخی نوزادان، مقاومت عروق ریه پس از تولد به اندازه کافی کاهش نمی‌یابد.
در نتیجه، خون ممکن است از مسیرهای جنینی مانند مجرای شریانی یا سوراخ بیضی عبور کرده و مقدار بیشتری از خون کم‌اکسیژن وارد گردش خون بدن شود.
این وضعیت می‌تواند باعث هیپوکسمی و سیانوز قابل توجه شود.
۴. عفونت شدید
عفونت شدید یا سپسیس می‌تواند با مشکلات تنفسی، اختلال گردش خون و کاهش اکسیژن‌رسانی همراه باشد و ممکن است نوزاد سیانوتیک به نظر برسد.
۵. اختلالات خونی و هموگلوبین
برخی اختلالات هموگلوبین مانند مت‌هموگلوبینمی نیز می‌توانند باعث ظاهر آبی یا خاکستری پوست شوند.
در این شرایط ممکن است میزان اکسیژن خون و ظاهر بالینی با یکدیگر مطابقت نداشته باشند و نیاز به آزمایش‌های تخصصی وجود داشته باشد
علائم
- تنفس سریع یا دشوار
- ناله هنگام تنفس
- فرورفتگی بین دنده‌ها یا زیر قفسه سینه
- باز و بسته شدن پره‌های بینی هنگام تنفس
- توقف تنفس
- بی‌حالی یا کاهش سطح هوشیاری
- شیر نخوردن یا کاهش واضح تغذیه
- خستگی یا عرق کردن هنگام شیر خوردن
- ضربان قلب غیرطبیعی
- سردی دست و پا همراه با بدحالی
- ضعف یا کاهش نبض
- تشنج
- کاهش یا عدم افزایش وزن
در بیماری‌های قلبی مادرزادی جدی، سیانوز، تنفس سریع و مشکل در تغذیه از علائم مهم هستند.
در زمان سیانوز چه کاری انجام دهیم؟
اگر نوزاد در خانه دچار سیانوز شد:
- آرامش خود را حفظ کنید.
- نوزاد را در وضعیت ایمن قرار دهید.
- تنفس نوزاد را بررسی کنید.
- اگر لباس یا پوشش مانع تنفس است، آن را اصلاح کنید.
- اگر نوزاد دچار مشکل تنفسی یا بی‌حالی است، او را برای دریافت مراقبت فوری پزشکی منتقل کنید.
- اگر نوزاد نفس نمی‌کشد یا تنفس طبیعی ندارد، اقدامات احیای نوزاد باید توسط فرد آموزش‌دیده آغاز شود.
- زمان شروع تغییر رنگ و علائم همراه را به خاطر بسپارید تا به تیم درمان اطلاع دهید.
نوزاد را تکان ندهید و برای برطرف کردن کبودی، درمان خانگی یا داروی خودسرانه استفاده نکنید.
تشخیص
پزشک ابتدا وضعیت عمومی نوزاد، تنفس، گردش خون و قلب را بررسی می‌کند.
ممکن است آزمایش‌ها و بررسی‌های زیر انجام شوند:
اندازه‌گیری اکسیژن خون با پالس اکسیمتر
پالس اکسیمتری میزان اشباع اکسیژن خون را به‌صورت غیرتهاجمی اندازه‌گیری می‌کند.
این آزمایش یکی از ابزارهای مهم برای شناسایی هیپوکسمی و بیماری‌های قلبی مادرزادی بحرانی است.
نکته مهم این است که طبیعی بودن ظاهر پوست، بیماری قلبی مادرزادی را به‌طور کامل رد نمی‌کند؛ برخی نوزادان مبتلا به بیماری قلبی مهم ممکن است در ابتدا سیانوز واضح نداشته باشند. به همین دلیل غربالگری با پالس اکسیمتری اهمیت دارد.
درمان
درمان به علت اصلی سیانوز بستگی دارد.
ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- تأمین اکسیژن در صورت نیاز
- حمایت تنفسی
- درمان عفونت
- درمان مشکلات ریوی
- اصلاح اختلالات متابولیک
- درمان فشار خون ریوی
- داروهای تخصصی در برخی بیماری‌های قلبی
- اقدامات قلبی با کاتتر
- جراحی قلب در برخی ناهنجاری‌های مادرزادی
در بعضی بیماری‌های قلبی مادرزادی بحرانی، حفظ جریان خون از طریق مجرای شریانی برای مدتی پس از تولد اهمیت حیاتی دارد و ممکن است پزشکان از درمان دارویی تخصصی برای این منظور استفاده کنند. این درمان فقط باید در بیمارستان و تحت نظر متخصص انجام شود.
آیا اکسیژن همیشه درمان سیانوز است؟
خیر. اکسیژن ممکن است برای بعضی از علل سیانوز مفید باشد، اما سیانوز نوزادی یک علت واحد ندارد.
در برخی بیماری‌های قلبی مادرزادی، مشکل اصلی مربوط به ساختمان قلب یا مسیر جریان خون است و صرفاً دادن اکسیژن علت اصلی را برطرف نمی‌کند.
بنابراین والدین نباید بدون دستور پزشک از اکسیژن یا تجهیزات اکسیژن‌درمانی در منزل استفاده کنند.
نکاتی که لازم است پس از ترخیص از بیمارستان و بازگشت به منزل رعایت نمائید.
اگر نوزاد به علت سیانوز بستری بوده است:
- ویزیت‌های تعیین‌شده را به‌موقع انجام دهید.
- داروها را دقیقاً طبق دستور پزشک بدهید.
- در صورت تجویز اکسیژن خانگی، مقدار و روش استفاده را دقیقاً طبق آموزش تیم درمان رعایت کنید.
- تغذیه و افزایش وزن نوزاد را پیگیری کنید.
- رنگ پوست و لب‌ها را در شرایط مختلف زیر نظر داشته باشید.
- در صورت توصیه پزشک، میزان اکسیژن خون را با پالس اکسیمتر ثبت کنید.
- نتایج اکوکاردیوگرافی و سایر آزمایش‌ها را نگهداری کنید.
- در صورت بدتر شدن تنفس یا تغییر رنگ، منتظر ویزیت بعدی نمانید.
-
- تنفس بسیار سریع
- عرق کردن
- خستگی شدید
- قطع مکرر شیر خوردن برای نفس کشیدن
- کبود شدن لب‌ها
- کاهش مقدار شیر خوردن
- طولانی شدن غیرطبیعی زمان تغذیهنکات مهم هنگام تغذیه نوزاد : در برخی بیماری‌های قلبی یا تنفسی، تغذیه می‌تواند برای نوزاد خسته‌کننده باشد.علائم هشدار هنگام شیر خوردن عبارت‌اند از:
- مشکل در تغذیه و افزایش وزن ناکافی می‌تواند یکی از نشانه‌های بیماری قلبی مهم باشد.
- در صورت مشاهده این علائم، با پزشک یا تیم درمان نوزاد تماس بگیرید.
درصورت مشاهده موارد زیر به بیمارستان و یا پزشک مراجعه کنید.
- آبی یا خاکستری شدن لب‌ها و زبان نوزاد، به‌خصوص اگر ناگهانی یا همراه با مشکل تنفسی باشد، یک علامت اورژانسی است.در صورت مشاهده:
- کبودی یا خاکستری شدن لب‌ها و زبان
- مشکل واضح در تنفس
- توقف تنفس
- بی‌هوشی یا کاهش شدید هوشیاری
- تشنج
- بدحال شدن ناگهانی نوزاد
باید فوراً با اورژانس محل زندگی تماس بگیرید یا نوزاد را برای ارزیابی فوری به مرکز درمانی منتقل کنید.
