مدیریت بیماری
عفونت خون (سپسیس) نوزادی
عفونت خونی (سپسیس) به معنای پاسخ بدن به عفونتی است که در کل خون و بافت‌ها انتشار پیدا کرده است. سپسیس یک بیماری جدی است که معمولاً توسط باکتری ایجاد می‌شود و زمانی اتفاق می‌افتد که باکتری‌های موجود در ریه، روده‌ها، مجاری ادراری و مثانه سمی تولید کنند که به سیستم ایمنی بدن، ارگان‌ها و بافت‌های بدن حمله کنند. شیرخواران زیر ۲ ماه، بیشتر مستعد عفونت خون یا سپسیس هستند زیرا سیستم ایمنی آن‌ها هنوز به اندازه کافی جهت دفع برخی از منابع عفونی، رشد نکرده است.
علائم و نشانه‌ها
سپسیس در نوزاد همیشه به آسانی قابل تشخیص نیست. در اغلب موارد نوزاد علائمی از عفونت را نشان نمی‌دهد. وجود علائم زیر حتماً به معنای وجود عفونت نیست اما در شیرخوران کمتر از سه ماه، در صورت وجود این علائم باید جهت اطمینان بیشتر، بلافاصله مورد ارزیابی قرار گیرد:
- آپنه یا وقفه تنفسی، تنفس غیر معمول
- کاهش یا افزایش ضربان قلب
- افزایش درجه حرارت یا تب
- مک زدن ضعیف، عدم تمایل یا هرگونه اشکال در شیر خوردن
- یرقان یا زردی
- تغییر رنگ پوست (رنگ پریدگی یا کبودی)
- ضعف و بی‌حالی
- تغییر در صدای گریه کودک
- تغییر در قوام عضلات کودک به صورت سفتی یا شلی بیش از حد
- برآمدگی ملاج کودک
- وجود هرگونه رفتاری که غیر معمول باشد.
علل شایع
سپسیس می‌تواند به وسیله میکروب‌های باکتریایی، ویروسی، قارچی و انگلی انتشار یابد. عفونت در نوزادان می‌تواند از سه راه منتقل شود:
- در طول حاملگی از ناحیه تناسلی مادر: مانند عفونت‌های تناسلی مادر و پاره شدن زودرس کیسه آمنیوم قبل از زایمان از عوامل مستعد کننده عفونت خون می‌باشد.
- در طول زایمان و وضع حمل: بعضی از عوارض دوران بارداری که شانس بروز عفونت در نوزاد را افزایش می‌دهند شامل خونریزی، تب مادر، عفونت رحمی یا جفتی، پارگی زودرس کیسه آب در طی زایمان و زایمان طولانی و مشکل است.
- از طریق تماس با دیگران بعد از تولد: درصورتی که نوزاد در معرض خدمات اکتسابی به پوست و غشای مخاطی از طریق تماس با افراد آلوده قرار گیرد.
عوارض احتمالی
به دنبال بروز این بیماری در بیمار عوارض زیر ممکن است در فرد بروز نماید:
- عفونت می‌تواند برعملکرد اعضای مختلف بدن تأثیر گذاشته و منجر به نارسایی کلیه، بیماری‌های ریه و صدمات مغزی شود. معمولاً حس شنوایی نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد. اگر عفونت به سرعت درمان نشود و یا اصلاً درمان نشود، به خصوص در نوزادان می‌تواند منجر به مرگ شود.
تشخیص
پزشک جهت تشخیص سپسیس اقدامات تشخیصی زیر را انجام می‌دهد:
- آزمایش خون
- گرفتن مایع مغزی-نخاعی و آزمایش آن
- کشت خون
- کشت ادرار
- تصویربرداری از قفسه سینه
درمان
وجود عفونت خونی و یا حتی شک به آن در نوزادن و شیر خواران کوچک مستلزم مراقبت‌های ویژه و انجام اقدامات درمانی بیمارستان می‌باشد تا در آنجا آنتی‌بیوتیک‌ها از طریق رگ و به مدت حداقل 48 ساعت تجویز شود. معمولاً قبل از آنکه تشخیص قطعی شود، پزشکان تجویز آنتی‌بیوتیک را شروع می‌کنند زیرا تا انجام آزمایشات کامل و نتیجه آن‌ها دو تا سه روز زمان لازم است. لذا عدم شروع درمان و منتظر ماندن برای جواب می‌تواند به عفونت اجازه دهد که به صورت کامل در بدن منتشر شده و منجر به بروز عواقب وخیمی شود.
درمان حمایتی شامل:
- تجویز اکسیژن (اگر سختی تنفسی وجود دارد)
- تنظیم دقیق مایعات بدن
- اصلاح الکترولیت‌ها
- قطع موقت تغذیه از راه دهان
- ممکن است برای اصلاح کم‌خونی و شوک نیاز به تزریق خون وجود داشته باشد.
- کنترل علائم حیاتی و تنظیم حرارت محیط ضروری است.
- در صورت مثبت شدن کشت‌ها درمان باید 10-7 روز ادامه یابد و در صورت منفی شدن کشت و عدم بروز نشانه‌ها در نوزاد، با توجه به شرح‌حال و شرایط نوزاد، ممکن است درمان طی 3 روز قطع گردد.
نکاتی که لازم است حین بستری در بیمارستان رعایت نمائید.
- عفونت می‌تواند برعملکرد اعضای مختلف بدن تأثیر گذاشته و منجر به نارسایی کلیه، بیماری‌های ریه و صدمات مغزی شود. معمولاً حس شنوایی نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد. اگر عفونت به سرعت درمان نشود و یا اصلاً درمان نشود، بخصوص در نوزادان می‌تواند منجر به مرگ شود.
- نوزاد شما باید در بخش مراقبت‌های ویژه تحت نظر باشد.
- طی مدتی که نوزاد شما در بخش مراقبت‌های ویژه بستری می‌باشد، تماس و ارتباط عاطفی خود را با او قطع نکنید.
- قبل و بعد از تماس با نوزاد خود دست‌های خود را بشویید.
- از دستکاری سرم‌ها و رابطهای متصل به نوزاد خود، خودداری کنید.
- داروها طبق تجویز پزشک و در فواصل مشخص توسط پرستار برای نوزاد شما اجرا خواهد شد.
- با تیم مراقبتی در زمان انجام اقدامات تشخیصی و درمانی همکاری نمایید.
- در صورت اجازه پزشک می‌توانید شیردهی به نوزاد خود را شروع نمایید.
- مواظب باشید در زمان شیردهی یا بغل کردن نوزاد برانول یا لوله سرم از دست نوزاد شما خارج نشود.
- ممکن است روزانه از نوزاد شما خونگیری شود.
نکاتی که لازم است پس از ترخیص از بیمارستان و بازگشت به منزل رعایت نمائید.
- اگر شما يا فرد ديگری در منزل سيگار می‌کشد زمان آن رسيده است تا سيگار را قطع کنيد. نيکوتين موجود در سيگار برای نوزاد خطرناک است. از دکتر يا پرستارخود در مورد برنامه‌های ترک سيگار در جامعه سوال کنيد.
- مهم‌ترین عامل کنترل عفونت شستشوی مرتب دست به روش صحیح می‌باشد پس قبل و بعد از تماس با نوزاد خود دست‌های خود را بشویید.
- یکی از عوامل مهم دفاعی در برابر عفونت‌های دوران نوزادی تغذیه با شیر مادر است. مرتب به نوزاد خود شیر بدهید.
- یک راه سریع شناسایی تب این است که پیشانی نوزاد را ببوسیم یا لمس کنیم. اگر احساس می‌کنید که پیشانی نوزاد داغ است احتمالاً تب دارد.
- استفاده از حمام آب سرد باعث بالارفتن درجه حرارت بدن فرزندتان می‌شود. به جای این کار، لباسش را کم کنید و دستمال مرطوب و سردی بر روی پیشانی او قرار دهید. چنانچه فرزندتان می‌لرزد، تا زمان رفع لرزش، او را گرم نگه دارید.
- در صورت تجویز آنتی بیوتیک در منزل آن را سر ساعت به نوزاد بدهید و خودسرانه آن را قطع ننمایید.
زمان مراجعه بعدی
- از آنجایی که تشخیص علائم عفونت در نوزادان و شیرخوران بسیار مشکل می‌باشد، در صورت وجود هر گونه علائم سپسیس باید به پزشک مراجعه کنید.
- در فواصل منظم و مشخص جهت پی گیری درمان به پزشک مراجعه نمایید.
- در صورت مشاهده علائم جدید و غیر قابل توجیه در طول درمان به پزشک مراجعه نمایید.
