اوتیت مدیا به التهاب یا عفونت فضای پشت پرده گوش، یعنی گوش میانی گفته می‌شود. این بیماری در کودکان بسیار شایع‌تر از بزرگسالان است و اغلب پس از یک سرماخوردگی یا عفونت دستگاه تنفسی فوقانی ایجاد می‌شود.

در بسیاری از موارد، ابتدا شیپور استاش متورم و مسدود می‌شود. در نتیجه، مایع پشت پرده گوش جمع می‌شود و این مایع ممکن است دچار عفونت شود.

نکته مهم: وجود مایع پشت پرده گوش همیشه به معنی عفونت فعال نیست. اگر مایع بدون علائم عفونت وجود داشته باشد، به آن اوتیت مدیا با افیوژن (OME) گفته می‌شود

علل شایع بودن اوتیت مدیا در کودکان

شیپور استاش مجرایی است که گوش میانی را به قسمت پشت بینی و حلق متصل می‌کند و به تهویه و تخلیه مایع از گوش میانی کمک می‌کند.

در کودکان، این مجرا نسبت به بزرگسالان کوتاه‌تر، باریک‌تر و افقی‌تر است؛ بنابراین در هنگام سرماخوردگی یا التهاب بینی و حلق، راحت‌تر مسدود می‌شود.

همچنین بزرگ شدن یا التهاب لوزه سوم (آدنوئید) در بعضی کودکان می‌تواند در نزدیکی دهانه شیپور استاش باعث انسداد و افزایش خطر مشکلات گوش میانی شود.

علل و عوامل خطر

اوتیت مدیا ممکن است در پی عفونت ویروسی یا باکتریایی ایجاد شود.

عوامل افزایش‌دهنده خطر عبارت‌اند از:

• سرماخوردگی و عفونت‌های تنفسی مکرر
• التهاب یا آلرژی بینی
• بزرگ شدن یا التهاب آدنوئید
• تماس با دود سیگار
• حضور در مهدکودک و تماس بیشتر با عفونت‌های تنفسی
• سابقه خانوادگی عفونت‌های گوش
• سن پایین، به‌خصوص دوران شیرخوارگی
• استفاده از پستانک در برخی کودکان
• تغذیه با شیشه در حالت خوابیده
• سابقه قبلی اوتیت مدیا

برخی ناهنجاری‌های ساختاری مانند شکاف کام یا اختلال عملکرد شیپور استاش

علائم

علائم می‌توانند به‌صورت ناگهانی شروع شوند.

در کودکان بزرگ‌تر

ممکن است کودک از موارد زیر شکایت کند:

• گوش‌درد
• احساس فشار یا پری در گوش
• کاهش شنوایی
• تب
• سردرد
• بی‌اشتهایی
• احساس ناخوشی
• گاهی سرگیجه یا اختلال تعادل
• خروج مایع از گوش

در شیرخواران

چون شیرخوار نمی‌تواند درد گوش را بیان کند، ممکن است علائم غیر اختصاصی داشته باشد:

• گریه و بی‌قراری بیشتر
• تحریک‌پذیری
• بدخوابی
• کاهش اشتها یا اختلال در تغذیه
• تب
• کشیدن یا مالیدن گوش

توجه: کشیدن گوش به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که کودک عفونت گوش دارد و برای تشخیص باید گوش توسط پزشک معاینه شود.

آیا خروج ترشح از گوش خطرناک است؟

گاهی در اثر افزایش فشار ناشی از عفونت، پرده گوش سوراخ می‌شود و مایع، چرک یا گاهی خون از گوش خارج می‌شود.

در این حالت ممکن است درد ناگهان کاهش پیدا کند، اما خروج ترشح از گوش باید توسط پزشک بررسی شود.

اگر از گوش کودک چرک، خون یا مایع شفاف خارج می‌شود، برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید.

عوارض 

در بیشتر موارد، اوتیت مدیا بدون عارضه جدی بهبود می‌یابد؛ اما ممکن است موارد زیر رخ دهد:

• باقی ماندن مایع پشت پرده گوش
• کاهش موقت شنوایی
• عفونت‌های مکرر گوش
• سوراخ شدن پرده گوش
• اوتیت مدیای مزمن
• به‌ندرت، گسترش عفونت به استخوان پشت گوش (ماستوئیدیت)
• به‌ندرت، عوارض جدی‌تر مانند مننژیت یا آبسه

کاهش شنوایی خفیف و موقت در زمان عفونت یا مدتی پس از آن شایع است، زیرا ممکن است مایع پشت پرده گوش باقی بماند.

تشخیص

تشخیص بر اساس علائم و معاینه پرده گوش انجام می‌شود.

پزشک معمولاً با استفاده از اتوسکوپ داخل گوش را بررسی می‌کند.

یافته‌هایی که می‌توانند به نفع اوتیت مدیای حاد باشند شامل:

• برجسته شدن پرده گوش
• قرمزی و التهاب پرده گوش
• وجود مایع پشت پرده
• کاهش حرکت پرده گوش
• ترشح از گوش در صورت سوراخ شدن پرده گوش

طبق راهنمای AAP، تشخیص اوتیت مدیای حاد باید با وجود شواهدی از مایع گوش میانی و یافته‌های مناسب پرده گوش انجام شود؛ صرفاً قرمز بودن پرده گوش به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست.

در برخی موارد، پزشک ممکن است از تیمپانومتری یا آزمایش شنوایی نیز استفاده کند، به‌خصوص اگر وجود مایع گوش میانی یا کاهش شنوایی مطرح باشد.

درمان

درمان به سن کودک، شدت علائم، یک‌طرفه یا دوطرفه بودن بیماری، وجود ترشح از گوش و شرایط عمومی کودک بستگی دارد.

۱. کنترل درد و تب

کنترل درد یکی از مهم‌ترین قسمت‌های درمان است.

پزشک ممکن است داروهای مناسب سن و وزن کودک مانند استامینوفن یا ایبوپروفن را توصیه کند. مقدار و نحوه مصرف باید بر اساس دستور پزشک یا بروشور معتبر دارو باشد.

به کودک آسپرین ندهید، مگر اینکه پزشک متخصص به‌طور مشخص تجویز کرده باشد.

۲. آیا همیشه آنتی‌بیوتیک لازم است؟

خیر. بسیاری از موارد اوتیت مدیا، به‌ویژه موارد خفیف، ممکن است بدون آنتی‌بیوتیک بهبود پیدا کنند. تصمیم درباره مصرف آنتی‌بیوتیک باید توسط پزشک و بر اساس سن و شدت بیماری گرفته شود.

در برخی کودکان با بیماری خفیف، پزشک ممکن است روش مشاهده و پیگیری نزدیک (Watchful Waiting) را انتخاب کند. اگر علائم طی حدود ۴۸ تا ۷۲ ساعت بهتر نشوند یا بدتر شوند، درمان مجدداً ارزیابی می‌شود.

در مقابل، در موارد شدیدتر، سنین بسیار پایین یا شرایط خاص، ممکن است آنتی‌بیوتیک از ابتدا لازم باشد.

خودسرانه آنتی‌بیوتیک شروع نکنید.

مصرف غیرضروری آنتی‌بیوتیک می‌تواند عوارض دارویی و مشکل مقاومت میکروبی ایجاد کند.

۳. اگر پزشک آنتی‌بیوتیک تجویز کرد

• دارو را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید.
• مقدار و فاصله زمانی مصرف را خودسرانه تغییر ندهید.
• قطع یا تغییر آنتی‌بیوتیک بدون مشورت پزشک انجام نشود.

اگر کودک پس از شروع درمان بدتر شد یا علائم بهبود پیدا نکرد، با پزشک تماس بگیرید

۴. قطره گوش

همه قطره‌های گوش برای همه بیماران مناسب نیستند.

به‌خصوص اگر احتمال سوراخ بودن پرده گوش یا وجود لوله تهویه گوش وجود داشته باشد، نوع قطره باید توسط پزشک مشخص شود.

هیچ قطره یا ماده‌ای را بدون توصیه پزشک داخل گوش کودک نریزید.

۵. لوله تهویه گوش (Ear Tubes)

در کودکانی که عفونت گوش به‌طور مکرر ایجاد می‌شود یا مایع گوش میانی برای مدت طولانی باقی می‌ماند و باعث مشکلاتی مانند کاهش شنوایی می‌شود، متخصص گوش، حلق و بینی ممکن است لوله تهویه گوش یا Tympanostomy Tube را پیشنهاد کند.

این لوله به تهویه گوش میانی و تخلیه مایع کمک می‌کند.

تصمیم برای گذاشتن لوله به تعداد عفونت‌ها، مدت باقی ماندن مایع، وضعیت شنوایی و شرایط کودک بستگی دارد.

پیشگیری از عفونت گوش 

کاهش خطر عفونت گوش با اقدامات زیر امکان‌پذیر است:

• واکسیناسیون کودک طبق برنامه انجام شود.
• از قرار گرفتن کودک در معرض دود سیگار جلوگیری کنید.
• شست‌وشوی دست‌ها و رعایت بهداشت به کاهش عفونت‌های تنفسی کمک می‌کند.
• در صورت امکان، تغذیه با شیر مادر در شیرخواران می‌تواند خطر برخی عفونت‌ها را کاهش دهد.
• کودک را هنگام تغذیه با شیشه در حالت کاملاً خوابیده قرار ندهید.
• در صورت امکان، تماس با افراد مبتلا به عفونت‌های تنفسی را کاهش دهید.