پریکارد نوعی بافت هم‌بند کیسه مانند و دولایه است که درون آن مایع آبکی وجود دارد و دورتادور قلب و ابتدای رگ‌های بزرگ آن را فرا گرفته است. به التهاب هر کدام از لایه‌های پریکارد، پریکاردیت گفته می‌شود. اگراین بیماری به ‌صورت ناگهانی آغاز شده ولی مدت زیادی طول نکشد پریکاردیت حاد گفته می‌شود و زمانی که علائم بیماری به صورت آهسته و یا دائمی بروز کند، به آن پریکاردیت مزمن می‌گویند.

در بیش‌تر موارد، بیماری خفیف بوده و خود به خود بهبود می‌یابد. درمان انواع شدید پریکاردیت شامل دارودرمانی و به ندرت جراحی است. تشخیص و درمان زودهنگام بیماری، به کاهش خطر و مشکلات ناشی از پریکاردیت کمک می‌کند.

علائم ونشانه‌ها

پریکاردیت حاد معمولاً کم‌تر از چند هفته ادامه می‌یابد، و نوع مزمن و عود کننده‌ی آن هم دو حالت دارد: پریکاردیت مجدد، که در طی شش هفته پس از قطع دارو مجدداً ایجاد می‌شود و پریکاردیت متناوب که پس از شش هفته بروز می‌کند.

درصورتی که بیمار به پریکاردیت حاد مبتلا باشد، نشانه‌هایی مانند درد تیز قفسه‌ی سینه در پشت استخوان سینه و یا در سمت چپ قفسه‌ی سینه ایجاد می‌شود ولی تعدادی ازمبتلایان به پریکاردیت حاد، علائم خود را به صورت فشار و درد در قفسه‌ی سینه توصیف می‌کنند و شدت درد آن‌ها تغییری نمی‌کند.

درد پریکاردیت حاد می‌تواند به سمت شانه چپ و گردن حرکت کند و زمانی بیش‌تر می‌شود که بیمار سرفه می‌کند، می‌خوابد و یا عمیقاً هوا را به داخل شش‌های خود می‌کشد. نشستن و یا خم شدن به سمت جلو در بیش‌تر موارد درد را بهبود می‌بخشد. در بعضی از موارد تشخیص پریکاردیت از حمله قلبی، دشوار است.

پریکاردیت مزمن می‌تواند منجر به جمع شدن آب دور قلب (پریکاردیال افیوژن) شود. بیش‌ترین نشانه‌ی پریکاردیت مزمن، درد قفسه سینه است.

نشانه‌های این بیماری با توجه به نوع بیماری متفاوتند و شامل موارد زیر هستند:

• درد قفسه سینه

این درد اغلب شدید و در مرکز قفسه سینه بروز می کند. درد ممکن است به گردن و شانه ها نیز کشیده شود و گاهی اوقات بازوها و پشت را نیز تحت تأثیر قرار دهد. این درد می‌تواند در هنگام دراز کشیدن، سرفه کردن و بلع بدتر شود و در هنگام نشستن و خم شدن رو به جلو بهتر شود..

• تب با درجه ی پایین
• حس ضعف و ناراحتی و خستگی
• سرفه بدون خلط
• التهاب شکم یا پا
• تپش قلب
• صدای مالش غژغژ مانند که توسط پزشک شنیده می‌شود.

علل شایع

در شرایط معمول، درون کیسه‌ی دولایه‌ی پریکارد که به دور قلب کشیده شده، مقدار کمی مایع روان و آبکی وجود دارد. در بیماری پریکاردیت، این کیسه ملتهب شده و دولایه‌ی آن به هم مالیده می‌شوند و درد قفسه سینه را ایجاد می‌کنند.

تشخیص علت اصلی این بیماری دشوار است ولی بعضی از پزشکان، عفونت‌های ویروسی را عامل این بیماری می‌دانند.این بیماری می‌تواند پس از حمله‌ی قلبی و در مدتی کوتاه بروز کند که دلیل آن، آسیب‌دیدگی عضله‌ی قلب است. همچنین نوع تأخیری آن می‌تواند چندین هفته پس از حمله قلبی و یا جراحی قلب بروز کند که به آن سندرم درسلر می‌گویند (سندرم درسلر نوحی عفونت لایه پریکارد قلب است. البته  سندرم درسلر نوعی پاسخ دستگاه ایمنی بدن بعد از آسیب به بافت قلب یا پریکارد به دنبال وقایعی مانند حمله قلبی و جراحی است). سایر دلایل این بیماری عبارتند از:

• اختلالات التهابی مانند لوپوس و آرتریت روماتوئید
• آسیب دیدگی قلب و یا قفسه سینه به دلیل تصادف با ماشین و یا موتور
• سایر اختلالات مانند نارسایی کلیه، ایدز، سرطان و سل
• تعدادی از داروها

عوارض احتمالی

پیامدهای این بیماری عبارتند از:

• پریکاردیت فشارنده

اگرچه این مورد نادر است ولی درتعدادی از مبتلایان به این بیماری به خصوص پریکاردیت مزمن وعودکننده، می‌تواند منجر به ضخیم شدن پریکارد و جمع شدن دائمی آن شود.

در این بیماران، پریکارد انعطاف خود را از دست داده و به یک پرده سفت و سخت در دور قلب تبدیل شده که مانع از فعالیت مناسب قلب می‌شود. به این حالت پریکاردیت فشارنده می‌گویند که معمولاً منجر به ورم پا و شکم و تنگی نفس می‌شود.

• تامپوناد قلبی

در صورتی که میزان زیادی آب درون پریکارد جمع شود، نوعی بیماری خطرناک به نام تامپوناد قلبی بروز می‌کند. جمع شدن آب در پریکارد، فشار زیادی را بر قلب وارد کرده و به قلب اجازه نمی‌دهد تا به درستی پر شود و به همین خاطر خون کم‌تری از قلب خارج شده و فشارخون به میزان قابل توجهی کاهش می‌یابد. این بیماری در صورتی که بلافاصله درمان نشود، خیلی خطرناک است. تشخیص و درمان زودهنگام پریکاردیت، خطرات آن را کم می‌کند.

تشخیص

پزشک ابتدا سابقه‌ی پزشکی بیمار را بررسی می‌کند و تعدادی سوال در خصوص درد قفسه سینه و سایر نشانه‌ها می‌پرسد. پزشک از معاینات جسمانی و بررسی صدای قلب استفاده می‌کند.

پزشک درحالی که به صدای قلب گوش می‌دهد، گوشی طبی را بر روی قفسه سینه بیمار گذاشته تا صدای مالش لایه‌های پریکارد را بشنود (این حالت زمانی که دو لایه برروی هم کشیده می‌شوند، بروز می‌کند). به این صدا، ساییدگی پریکاردیال می‌گویند.

پزشک آزمایشاتی را به بیمارپیشنهاد می‌کند تا بتواند احتمال بروز حمله قلبی یا تجمع آب در کیسه پریکارد یا نشانه‌های التهاب را بررسی کند. همچنین به منظور تعیین نوع عفونت باکتریایی و یا بیماری‌های دیگر از روش‌های تشخیصی زیر استفاده می‌شود:

• گرفتن نوارقلب (الکتروکاردیوگرافی)

در این آزمایش، سیم‌هایی به پوست بیمار متصل می‌شوند تا امواج الکتریکی قلب را اندازه‌گیری کنند. این امواج بر روی یک صفحه نمایش داده می‌شوند یا بر روی کاغذ ثبت می‌شوند. در برخی از موارد نوارقلب گرفته شده نشان دهنده حمله‌ی قلبی یا پریکاردیت است.

• سی‌تی اسکن

در این روش با استفاده از اشعه‌ی ایکس می‌توان تصاویر دقیق‌تری را از قلب و پریکارد تهیه کرد. از این روش به منظور تشخیص علت درد حاد قفسه سینه، بررسی احتمال ضخیم شدن پریکارد و تشخیص پریکاردیت فشاری استفاده می‌شود.

• ام.آر.آی(MRI)

دراین روش تشخیصی از امواج رادیویی به همراه میدان‌های مغناطیسی به منظور تولید تصاویر مقطعی از قلب استفاده می‌کنند که می‌تواند نشان دهنده‌ی ضخامت و یا التهاب و دیگر تغییرات پریکارد باشد.

درمان

روش‌های درمان این بیماری با توجه به دلیل و شدت بیماری متفاوت هستند. انواع خفیف آن هم بدون نیاز به درمان بهبود می‌یابند.

دارو درمانی

داروهایی که به منظور کاهش التهاب و ورم ناشی از پریکاردیت به کار می‌روند، عبارتند از:

• داروهای مسکن بدون نسخه

در بیش‌تر موارد درد ناشی از این بیماری با مصرف داروهای مسکن مانند آسپرین و ایبوپروفن بهبود می‌یابد. این داروها به کاهش التهاب و درد کمک می‌کنند. علائم بیماری بعد از یک روز بهتر می‌شوند. ممکن است از داروهای مسکن قوی‌تری هم استفاده شود.

• کورتیکواستروئیدها

در صورتی که بیمار با روش‌های قبلی، درمان نشوند و یا پریکاردیت مجدداً عود کند، ممکن است پزشک داروهای کورتیکواستروئیدی (کورتون) مانند پردنیزولون را تجویز نماید.

درصورتی که عفونت باکتریایی علت اصلی بروز بیماری باشد، برای بیمار آنتی‌بیوتیک تجویز می‌شود.

• بستری شدن در بیمارستان

 درصورتی که پزشک به وجود بیماری تامپوناد قلبی مشکوک شود، ممکن است بیمار را دربیمارستان  بستری کند. برای درمان بیماری تامپوناد قلبی پریکاردیوسنتز انجام می‌شود.

همچنین اگر پریکاردیت از نوع شدید و عود کننده باشد، پزشک ممکن است پریکارد را با عمل جراحی بردارد (پریکاردیکتومی).

• پریکاردیوسنتز

در این روش پزشک با ازاستفاده یک بی‌حس کننده‌ی موضعی، یک سوزن یا یک لوله‌ی کوچک (کاتتر) را به منظور برداشتن و تخلیه‌ی آب اضافی جمع شده در پریکارد وارد کیسه پریکارد می‌کند و با کمک سونوگرافی، تخلیه آب اضافی در پریکارد انجام می‌شود.

پریکاردیکتومی

درصورتی که بیمار به پریکاردیت فشاری مبتلا شود، باید مورد جراحی پریکاردیکتومی قرار گیرد تا کل پریکارد برداشته شود، زیرا درپریکاردیت فشاری، پریکارد سفت و سخت شده و اجازه نمی‌دهد تا قلب کارخود را به خوبی انجام دهد.