برای سالم ماندن موها برس زدن و شانه کردن روزانه لازم است. اگر بیمار قادر به انجام این کار نباشد، بایستی حداقل روزی یک بار موهای بیمار شانه و هفته‌ای یکبار شستشو شود.

شستن سر بیمار در تخت

زمانی که بیمار قادر به شستشوی موهای خود نباشد از این روش استفاده می‌گردد. شستن موها بستگی به درجه چرب بودن و نظر بیمار دارد.

مراحل انجام کار

1. دستانتان را خوب بشویید.
2. وسایل مورد نیاز را آماده كنید، این وسایل شامل موارد زیر هستند:

• • صندلی یا سه پایه كوتاه
  • پارچ آب گرم و شامپو
  • یك سطل برای آب كثیف
  • یك لگن برای شامپو
  • ملحفه
  • کیسه‌های پلاستیكی بزرگ
  • بالش پیچیده شده در پلاستیك
  • حوله
  • شانه یا برس

3. صندلی یا سه پایه كوتاه را نزدیك سر بیمار كنار تخت قرار دهید و سطل را روی آن بگذارید.
4. به بیمار كمك كنید در وضعیت راحت قرار بگیرد به طوری كه شانه‌هایش روی بالش باشند.
5. لگن شامپو را زیر سر بیمار قرار دهید و مطمئن شوید لوله لگن از لبه تخت می‌گذرد و به سطل می‌رسد. اگر چنین نوع لگنی ندارید از یك لگن معمولی استفاده كنید. با كمك چند بالش، سر بیمار را به حد كافی بالا بیاورید تا آب كشی آن به درون لگن بدون مشكل صورت پذیرد.
6. كیسه‌های پلاستیكی را اطراف و زیر لبه‌های لگن شامپو قرار دهید.
7. موهای بیمار را با آب گرم خیس كنید.
8. مقدار كمی شامپو روی موهای بیمار بریزید.
9. پوست سر بیمار را به آرامی با نوك انگشتان ماساژ دهید. از خط رویش موی بیمار شروع كرده و به پشت سر بروید.
10. موی بیمار را با آب گرم آب كشی نمایید. مطمئن شوید كه تمام شامپو آب كشی شده است.
11. در صورت لزوم 8 تا 10 بار تكرار كنید.
12. آب اضافی موهای بیمار را بگیرید.
13. یك حوله دور سر بیمار بپیچید.
14. وسایل را از تخت بردارید و به بیمار كمك كنید بخوابد.
15. موهای بیمار را خشك كنید. اگر حوله خیلی خیس شده است از یكی دیگر استفاده كنید.
16. به بیمار كمك كنید موهای خود را شانه كند.
17. ملافه‌ها و لباس‌های خیس را تعویض كنید.
18. وسایل را تمیز كرده و كنار بگذارید.
19. دستان خود را بشویید.

مراقبت از دهان از مشكلات تنفسی، پوسیدگی دندانی، بیماری‌های لثه و عفونت‌های حفره دهانی پیشگیری می‌كند و حداقل باید یك بار بعد از هر وعده غذایی و زمان خواب انجام شود.

مراحل انجام کار

1. دستان خود را بشویید.
2. وسایل مورد نیاز را آماده كنید. این وسایل شامل:

• • دهان شویه
  • حوله
  • لگن

3. بیمار را در حالت نشسته قرار دهید. اگر نمی‌تواند بنشیند او را به یک سمت بخوابانید به طوری كه صورتش رو به شما باشد.
4. حوله‌ای زیر چانه بیمار قرار دهید.
5. مسواك مورد نظر را در محلول دهانشویه خیس كنید.
6. به آرامی مسواك را در دهان بیمار وارد كرده و زبان بیمار را از عقب به سمت جلو تمیز كنید.
7. لثه‌ها، دندان‌ها و سقف و كف دهان و داخل گونه‌ها را تمیز كنید. اگر از ابسلانگ یا چوب بستنی استفاده می‌كنید آن را عوض نمائید.
8. مراحل 4 تا 6 را با دهان شویه یا آب خنك تكرار كنید. اگر بیمار می‌تواند، اجازه دهید خودش غرغره كند. آب پرتقال رقیق شده هم یك محلول خوب برای تازه كردن دهان به حساب می‌آید.
9. چانه و دهان بیمار را خشك كنید.
10. مقدار كمی چرب کننده روی لب‌های بیمار قرار دهید.
11. دستانتان را بشویید.
12. به بیمار كمك كنید راحت بخوابد.

در صورتی که هر كدام از موارد زیر در هنگام مسواک زدن رخ داد به پرستار یا پزشک اطلاع دهید:

• اگر حین تمیز كردن دهان، لثه‌های بیمار خونریزی كرد.
• اگر تنفس بیمار مختل شود.
• اگر لثه‌های بیمار قرمز و متورم و حساس باشند.
• اگر در حین كار و یا با اعمال فشار از بین دندان‌ها و لثه‌های بیمار چرك خارج شود.
• اگر بیمار دچار شل شدن دندان‌ها شود.
• اگر لثه‌های بیمار از دندان‌ها فاصله گرفته باشند.
• در روی هم گذاشتن دندان‌ها، تغییری ایجاد شده باشد.
• اگر دندان‌های مصنوعی بیمار با هم جور نباشند.

• وسایل ضروری را در کنار تخت بیمار آماده نمایید. اگر بیمار قادر به حرکت می‌باشد، آن‌ها را در کنار سینک دستشویی قرار دهید.
• دست‌ها را بشویید و دستکش تمیز بپوشید.
• سرتخت را بالا بیاورید، به طوری که بیمار به حالت نشسته قرار گیرد.
• تخت بیمار را در سطحی قرار دهید که برای کار کردن راحت باشد.
• یک حوله روی سینه بیمار قرارداده و آن را با زیر چانه بیمار تا کنید.
• ظرف دندان‌های مصنوعی روی میز بالا سر بیمار در دسترس او قرار دهید.
• از بیمار بخواهید که دندان‌های خود را دربیاورد.

معمولا چشم به مراقبت خاصی احتیاج ندارد، زیرا دائما با اشک چشم‌ها شستشو می‌شود. از طرف دیگر پلک‌ها و مژه مانع از ورود ذرات و اجسام خارجی به داخل چشم می‌شود.

بیماران بی‌هوش نمی‌توانند پلک بزنند، در نتیجه چشم آن‌ها خشک و آزرده می‌شود و ترشحاتی در اطراف چشم جمع می‌گردد. جهت مراقبت از چشم این بیماران به نکات زیر توجه شود:

• ترشحات خشکیده روی پلک‌ها را با یک گلوله پنبه‌ای تمیز که با آب یا سرم نمکی خیس شده پاک کنید.
• چشم را از داخل به خارج تمیز کنید.
• از اشک مصنوعی برای مرطوب کردن چشم بیمارانی که نمی‌توانند پلک بزنند استفاده کنید.

از اين روش در مورد بيماری كه نمی‌تواند از تخت خارج شود و خودش حمام كند، استفاده می‌شود.

در صورتی که بیمار توانایی بیرون آمدن از تخت و نشستن روی صندلی را دارد و امکان ایستادن (و نه راه رفتن) تا حدودی برای وی فراهم است، مراحل زیر را برای استحمام او به کار ببرید:

• اتاق باید گرم و خلوت باشد. با بستن در و کشیدن پرده یا پاراوان برای بیمار یک محیط خصوصی فراهم کنید.
• به بیمار کمک کنید از تخت روی صندلی راحتی بنشیند.
• یک میز در جلو یا کنار او قرار دهید (میزی را انتخاب کنید که ارتفاع آن برای کار شما مناسب باشد).
• وسایل مورد نیاز را آماده کنید این وسایل شامل:
  • یک لگن که سه چهارم آن آب گرم باشد.
  • صابون یا روغن حمام (در صورت خشک بودن پوست بیمار یک روز در میان از صابون و روغن حمام استفاده کنید).
  • حوله بزرگ و حوله کوچک
  • لباس تمیز

• وسایل را روی میز قرار دهید. مطمئن شوید همه وسایل در دسترس بیمار قرار دارند.
• لباس بیمار را خارج کنید. اگر او نمی‌تواند این کار را به تنهایی انجام دهد به او کمک کنید.
• از بیمار بخواهید قسمت نیمه فوقانی بدنش را بشوید. اتاق را جهت ایجاد محیط خصوصی ترک نمایید و از او بخواهید هر وقت کارش تمام شد شما را خبر نماید.
• بیمار را به جلو خم کنید و پشت او را بشویید، آبکشی و خشک کنید.
• از بیمار بخواهید پاهایش را بشوید و اگر قادر به انجام این کار نیست خودتان این کار را انجام دهید.
• پایین پاهای بیمار را در لگن آب قرار دهید و بشویید و سپس آن‌ها را کاملا آبکشی و خشک نمایید.
• آب لگن را عوض کنید.
• از بیمار بخواهید بایستد و در صورت لزوم به او کمک کنید.
• از او بخواهید ناحیه تناسلی خود را بشوید. جهت ایجاد محیط خصوصی اتاق را ترک نمایید. (اگر احتمال افتادن وجود دارد، اتاق را ترک نکنید) و از او بخواهید وقتی کارش تمام شد، شما را خبر نماید.
• به بیمار کمک کنید تا خودش را با حوله خشک کند.
• به بیمار کمک کنید لباس‌های تمیزش را بپوشد.
• به بیمار کمک کنید بقیه کارهای نظافت شخصی مثل مراقبت از دهان و دندان‌های مصنوعی، شانه کردن موها، اصلاح، آرایش و … را انجام دهد.
• بیمار را در وضعیت راحتی قرار دهید و پاراوان و یا پرده را کنار بزنید.
• وسایل را تمیز کرده و کنار بگذارید.
• دست‌هایتان را بشویید.