تومورهای هیپوفیز، سلول‌های غیرطبیعی هستند که در غده هیپوفیز ایجاد می‌شوند. برخی از تومورهای هیپوفیز منجر به ترشح بیشتر هورمون تنظیم کننده عملکردهای مهم بدن می‌شوند. برخی از تومورهای هیپوفیز باعث می‌شوند که غده هیپوفیز هورمون‌های کمتری تولید کند.

بیشتر تومورهای هیپوفیز خوش‌خیم (آدنوم) هستند. آدنوم در غده هیپوفیز یا بافت‌های اطراف آن باقی‌مانده و به سایر قسمت‌های بدن گسترش نمی‌یابد. گزینه‌های مختلفی برای درمان تومورهای هیپوفیز وجود دارد، از جمله خارج کردن تومور، کنترل رشد آن و کنترل سطح هورمون‌ها با داروها.

علائم و نشانه‌ها

همه تومورهای هیپوفیز علائمی ایجاد نمی‌کنند. بعضی اوقات به طور تصادفی در یک آزمایش تصویربرداری مانند ام. آر. آی یا سی تی اسکن تشخیص داده می‌شود که دلیل دیگری دارد. تومورهای هیپوفیز که باعث ایجاد هورمون می‌شوند (فعال) بسته به هورمونی که تولید می‌کنند می‌توانند علائم و نشانه‌های مختلفی ایجاد کنند. علائم و نشانه‌های تومورهای هیپوفیز که هورمون نمی‌سازند (غیرفعال) به رشد آن‌ها و فشاری که به سایر ساختارها وارد می‌کنند مربوط می‌شود.

تومورهای بزرگ هیپوفیز (آن‌هایی که اندازه آن‌ها حدود 1 سانتی‌متر یا بزرگتر است) به عنوان ماکروآدنوم شناخته می‌شوند. تومورهای کوچک‌تر را میکروآدنوم می‌نامند. به دلیل اندازه ماکروآدنوم، آن‌ها می‌توانند به غده هیپوفیز و ساختارهای مجاور فشار وارد کنند.

علائم و نشانه‌های فشار ناشی از تومور هیپوفیز ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• سردرد
• از دست دادن بینایی به ویژه از دست دادن بینایی محیطی

تومورهای بزرگ می‌توانند باعث کاهش ترشح هورمون شوند. علائم و نشانه‌ها عبارتند از:

• تهوع و استفراغ
• ضعف
• احساس سرما
• دوره قاعدگی کاهش یافته یا از بین رفته است.
• اختلال عملکرد جنسی
• افزایش مقدار ادرار
• کاهش یا افزایش وزن ناخواسته

برخی تومورهای هیپوفیز باعث تولید بیش از حد هورمون‌ها می‌شوند. انواع مختلف تومورهای عملکردی در غده هیپوفیز علائم و نشانه‌های خاصی ایجاد می‌کنند و گاهی اوقات ترکیبی از آن‌ها است.

تومورهای ترشح کننده هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک (ACTH)

تومورهای ترشح کننده هورمون آدرنوكورتیكوتروپین كه غدد فوق كلیوی را تحریک كرده و هورمون كورتیزول تولید می‌كند. سندرم کوشینگ در نتیجه تولید بیش از حد کورتیزول در غدد فوق کلیه است. علائم و نشانه‌های احتمالی سندرم کوشینگ عبارتند از:

• تجمع چربی در قسمت میانی و قسمت فوقانی کمر
• گرد بودن بیش از حد صورت
• نازک شدن دست و پا با ضعف عضلانی
• فشارخون بالا
• قندخون بالا
• آکنه
• ضعیف شدن استخوان
• کبودی
• علائم کشش
• اضطراب، تحریک پذیری یا افسردگی

تومورهای ترشح کننده هورمون رشد

این تومورها هورمون رشد اضافی تولید می‌کنند که می‌تواند باعث موارد زیر شود:

• ویژگی‌های صورت درشت
• بزرگ شدن دست‌ها و پاها
• تعریق زیاد
• قندخون بالا
• مشکلات قلبی
• درد مفصل
• دندان‌های نامرتب
• افزایش موهای بدن
• کودکان و نوجوانان ممکن است خیلی سریع یا خیلی بلند رشد کنند.

تومورهای ترشح کننده پرولاکتین

تولید بیش از حد پرولاکتین ناشی از تومور هیپوفیز می‌تواند باعث کاهش سطح طبیعی هورمون‌های جنسی  استروژن در زنان و تستوسترون در مردان شود. پرولاکتین زیاد در خون به طور متفاوتی بر مردان و زنان تأثیر می‌گذارد.

در زنان، پرولاکتینوما ممکن است باعث موارد زیر شود:

• دوره‌های قاعدگی نامنظم
• کمبود دوره‌های قاعدگی
• ترشحات شیر از پستان‌ها

در مردان، تومور تولید کننده پرولاکتین ممکن است باعث هیپوگنادیسم مردان شود. علائم و نشانه‌ها می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• اختلال در نعوظ
• کاهش تعداد اسپرم
• از دست دادن میل جنسی
• رشد پستان

تومورهای ترشح کننده هورمون تحریک کننده تیروئید

وقتی تومور هیپوفیز بیش از حد هورمون تحریک کننده تیروئید تولید می‌کند، غده تیروئید مقدار زیادی از هورمون تیروکسین را تولید می‌کند. این دلیل نادر پرکاری تیروئید یا بیماری تیروئید بیش فعال است. پرکاری تیروئید می‌تواند متابولیسم بدن را تسریع کرده و باعث موارد زیر شود:

• کاهش وزن
• ضربان قلب سریع یا نامنظم
• عصبی یا تحریک پذیری
• حرکات مکرر روده
• تعریق بیش از حد

علل شایع

علت رشد کنترل نشده سلول در غده هیپوفیز، که تومور ایجاد می‌کند، ناشناخته مانده است. غده هیپوفیز یک غده لوبیایی شکل کوچک است که در پایه مغز، تا حدی در پشت بینی و بین گوش‌ها قرار دارد. غده با وجود اندازه کوچک، تقریبا روی همه قسمت‌های بدن تأثیر می‌گذارد. هورمون‌های تولید شده به تنظیم عملکردهای مهم مانند رشد، فشارخون و تولید مثل کمک می‌کنند.

درصد کمی از موارد تومور هیپوفیز در خانواده‌ها وجود دارد، اما بیشتر آن‌ها هیچ عامل ارثی مشخصی ندارند. هنوز هم دانشمندان گمان می‌کنند تغییرات ژنتیکی نقش مهمی در چگونگی ایجاد تومورهای هیپوفیز دارند.

عوامل تشدید کننده خطر

در افرادی که سابقه خانوادگی خاصی از بیماری‌های وراثتی دارند، مانند نئوپلازی غدد درون ریز متعدد، خطر بروز تومورهای هیپوفیز افزایش می‌یابد.

عوارض احتمالی

تومورهای هیپوفیز معمولا رشد و گسترش زیادی ندارند. با این حال، آن‌ها می‌توانند سلامتی فرد را تحت تأثیر قرار دهند، احتمالا باعث موارد زیر می‌شوند:

• کاهش بینایی

تومور هیپوفیز می‌تواند به اعصاب بینایی فشار وارد کند.

• کمبود دائمی هورمون

وجود تومور هیپوفیز یا از بین بردن آن ممکن است به طور دائمی میزان هورمون را تغییر دهد، که ممکن است لازم باشد با داروهای هورمونی جایگزین شود.

یک عارضه نادر اما بالقوه جدی تومور هیپوفیز، آپوپلکسی هیپوفیز است که خون‌ریزی ناگهانی در تومور اتفاق می‌افتد. این احساس باعث سردرد شدید می‌شود. آپوپلکسی هیپوفیز به درمان فوری، معمولا با کورتیکواستروئیدها و احتمالا جراحی نیاز دارد.

تشخیص

تومورهای هیپوفیز غالبا تشخیص داده نمی‌شوند زیرا علائم آن‌ها به سایر بیماری‌ها شبیه است و برخی تومورهای هیپوفیز به دلیل آزمایشات پزشکی برای سایر شرایط یافت می‌شوند.

برای تشخیص تومور هیپوفیز، پزشک احتمالا شرح حال مفصلی را انجام می‌دهد و معاینه بدنی را انجام می‌دهد. روش‌های زیر ممکن است به منظور تشخیص دقیق تومور انجام گیرند:

• آزمایش خون و ادرار

این آزمایشات می‌تواند میزان تولید بیش از حد یا کمبود هورمون را تشخیص دهد.

• تصویربرداری از مغز

سی تی اسکن یا ام آر آی از مغز می‌تواند به پزشک کمک کند تا محل و اندازه تومور هیپوفیز را بررسی کند.

• آزمایش بینایی

این روش می‌تواند تعیین کند که آیا تومور هیپوفیز بینایی را مختل کرده است یا خیر.

علاوه بر این، ممکن است پزشک بیمار را برای انجام آزمایشات گسترده‌تر به یک متخصص غدد ارجاع دهد.

درمان

بسیاری از تومورهای هیپوفیز نیازی به درمان ندارند. درمان برای بیمار به نوع تومور، اندازه و میزان رشد آن در مغز بستگی دارد. سن و سلامت کلی فرد نیز از عوامل مرتبط هستند.

پزشکان معمولا از جراحی، پرتودرمانی و داروها، به تنهایی یا به صورت ترکیبی، برای درمان تومور هیپوفیز و بازگشت تولید هورمون به سطح طبیعی استفاده می‌کنند.

• عمل جراحي

برداشتن تومور هیپوفیز از طریق جراحی معمولا در صورت فشار آوردن تومور به اعصاب بینایی یا تولید بیش از حد هورمون‌های خاص از تومور، ضروری است. موفقیت جراحی به نوع تومور، محل، اندازه آن و اینکه تومور به بافت‌های اطراف حمله کرده است بستگی دارد. دو روش اصلی جراحی برای درمان تومورهای هیپوفیز عبارتند از:

• • آندوسکوپی ترنس نازال ترنس اسفنوییدال

این روش معمولا پزشک را قادر می‌سازد تومور را از طریق بینی و سینوس‌ها بدون برش خارجی، خارج کند. هیچ قسمت دیگری از مغز تحت تأثیر قرار نگرفته و هیچ جای زخمی قابل مشاهده نیست. برداشتن تومورهای بزرگ ممکن است دشوار باشد، به خصوص اگر تومور به اعصاب یا بافت مغز مجاور حمله کرده باشد.

• • ترنسکارنیال (کرانیوتومی)

تومور از طریق قسمت بالای جمجمه از طریق یک برش در پوست سر برداشته می‌شود. با استفاده از این روش دستیابی به تومورهای بزرگ یا پیچیده آسان‌تر است.

• پرتو درمانی

پرتودرمانی برای از بین بردن تومورها استفاده می‌شود. این روش درمانی می‌تواند بعد از جراحی یا به تنهایی استفاده شود. پرتودرمانی زمانی می‌تواند مفید باشد که تومور پس از جراحی ادامه یابد یا بازگشت کند و علائم و نشانه‌هایی ایجاد کند که داروها آن را تسکین ندهند. فواید و عوارض پرتودرمانی معمولا فوری نیستند و ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها طول بکشد تا کاملا موثر باشد.

• داروها

درمان با داروها ممکن است به جلوگیری از ترشح بیش از حد هورمون کمک کرده و گاهی اوقات انواع خاصی از تومورهای هیپوفیز را کوچک کند.

اگر تومور هیپوفیز یا جراحی برای از بین بردن آن، تولید هورمون را کاهش دهد، برای حفظ سطح طبیعی هورمون، احتمالا باید هورمون‌های جایگزین مصرف شوند. برخی از افرادی که تحت پرتودرمانی هستند نیز به جایگزینی هورمون هیپوفیز نیاز دارند.