پنوموتوراکس یا هوا جنبی زمانی رخ می‌دهد که هوا به فضای بین ریه‌ها و دیواره قفسه‌سینه (فضای جنب) نشت می‌کند. این هوا قسمت خارجی ریه را فشار داده و باعث تنفس دشوار می‌شود. در بیشتر موارد تنها بخشی از ریه دچار این مشکل می‌شود.

پنوموتوراکس با بروز مصدومیت در قفسه‌سینه، صدمات نافذ، روش‌های درمانی خاص بر روی ریه‌ها و یا بیماری‌‏های ریوی رخ می‌دهد. گاهی نیز این بیماری هیچ دلیل مشخصی ندارد.

علائم و نشانه‌ها

مهم ترین علائم پنوموتوراکس درد ناگهانی در قفسه‌سینه و تنگی نفس است. اما این علائم به خاطر مشکلات دیگر نیز رخ می‌دهد که برخی از آن‌ها بسیار خطرناک هستند.

علل شایع

علت بروز بیماری پنوموتوراکس عبارت است از:

• صدمات ریه: هر گونه صدمه نافذ به ریه می‌تواند باعث بروز حفره در ریه شود. برخی صدمات ممکن ‌است با حملات فیزیکی یا تصادف با خودرو اتفاق بیفتد. در حالی که برخی دیگر به طور غیرعمد و در زمان انجام فرآیندهای پزشکی رخ می‌دهد که شامل وارد کردن سوزن به قفسه‌سینه به منظور اقدامات تشخیصی و درمانی است.
• بیماری‌های ریوی: بافت‌های آسیب‌دیده ریه بیشتر در معرض این بیماری هستند. آسیب ریه به‌دلیل بیماری‌های زیادی مانند بیماری مزمن انسدادی ریه و ذات‌الریه بروز می‌کند.
• حباب هوای پاره شده: حباب‌های کوچک هوا ممکن‌است در بالای ریه به وجود آیند. گرچه این حباب‌‏ها بیماری محسوب نمی‌شوند اما گاهی پاره شده و باعث می‌شوند هوا به فضای اطراف ریه‌ها نفوذ کند.
• تهویه مکانیکی: نوع شدید پنوموتوراکس در افرادی که نیاز به حمایت تنفسی با استفاده از دستگاه تهویه مکانیکی دارند، رخ می‌دهد. دستگاه تهویه مکانیکی باعث بروز نوعی عدم‌تعادل فشار هوا در قفسه‌سینه می‎شود. در این حالت ممکن‌است ریه به طور کامل درگیر شده و قلب تا حدی فشرده شود که نتواند به درستی کار کند.

عوامل تشدیدکننده خطر

عوامل تشدیدکننده بیماری پنوموتوراکس عبارتند از:

• جنسیت: به طور کل مردان بیشتر از زنان به این بیماری دچار می‌شوند.
• سیگار کشیدن: سیگار کشیدن زیاد و طولانی‌مدت خطر بروز بیماری را افزایش می‌دهد.
• سن: نوع پنوموتوراکس ناشی از پارگی حباب هوا بیشتر در بین افراد 20 تا 40 سال به ویژه در مردان قد بلند و کم‌ وزن رخ می‌دهد.
• ژنتیک:انواع خاصی از پنوموتوراکس در بین اعضای خانواده رخ می‌دهد.
• بیماری‌های ریوی: داشتن بیماری ریوی به ویژه بیماری مزمن انسدادی ریه، احتمال پنوموتوراکس را زیاد می‌کند.
• تهویه مکانیکی: افرادی که برای نفس کشیدن به دستگاه‌های مکانیکی احتیاج پیدا می‌کنند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری هستند.
• سابقه پنوموتوراکس:افرادی که قبلاً به پنوموتوراکس مبتلا شده‌اند، بیشتر در معرض خطر ابتلای مجدد به این بیماری هستند.

عوارض احتمالی

بسیاری از افرادی که یک بار به پنوموتوراکس مبتلا شده‌اند، معمولاً طی یک یا دو سال اول بهبود ممکن‌است مجدد به آن دچار شوند. گاهی اگر قسمت باز در ریه بسته نشود، نشت هوا ممکن‌است ادامه پیدا کند. جراحی می‌تواند جلوی نشت هوا را بگیرد.

از عوارض احتمالی که به دنبال ابتلا به این بیماری ممکن‌است در فرد بروز نماید، می‏توان به موارد زیر اشاره نمود:

• احتباس‌ مايع‌ در ريه
• مداخله جراحی در صورت پنوموتوراكس‌ مكرر
• عفونت‌ ريه‌

تشخیص

پنوموتوراکس به طور کل بر اساس علائم بالینی بیمار و با استفاده از عکس رادیولوژی قفسه‌سینه تشخیص داده می‌شود. در برخی موارد برای ارائه تصاویر دقیق‌تر سی.تی.اسکن لازم خواهد بود.

درمان

هدف از درمان پنوموتوراکس این است که فشار وارد شده به ریه کاهش یابد و از بروز مجدد بیماری جلوگیری شود. بهترین راه برای دست‌یابی به این هدف، بستگی به شدت این بیماری و شرایط جسمی ‌بیمار دارد.

• معاینه و پیگیری

اگر تنها یک بخش از ریه دچار شده باشد، پزشک با استفاده از عکس رادیولوژی قفسه‌سینه شرایط را کنترل می‌کند تا هوا کاملاً جذب شده باشد و ریه دوباره به حالت اول برگردد. معمولاً این فرآیند یک یا دو هفته طول می‌کشد. دریافت اکسیژن می‌تواند فرآیند جذب اکسیژن را سرعت بخشد.

• وارد کردن سوزن یا لوله به قفسه‌سینه

اگر بخش بزرگتری از قفسه‌سینه درگیر باشد، احتمالاً یک سوزن یا لوله برای خارج‌سازی هوای تجمع یافته در فضای جنب مورد استفاده قرار می‌گیرد. سوزن یا لوله در فضای بین دنده‌ها و در بخشی که هوا وجود دارد، وارد می‌شود. به سوزن، یک سرنگ متصل است که پزشک می‌تواند به وسیله آن هوای اضافه را بیرون بکشد. درست مانند زمانی که سرنگ برای بیرون کشیدن خون از بدن استفاده می‌شود. زمانی که هوای تجمع یافته در فضای جنب زیاد باشد، پزشک لوله ای را از فضای بین ذره ای وارد فضای جنب نموده و با بخیه در محل ثابت می نماید. لوله به کیسه تخلیه یا به یک یا چند بطری تخلیه متصل می‌شود. گاها لوله‌ها به دستگاه ساکشن متصل هستند که به طور مکرر هوا را از این حفره خارج می‌کنند.

• جراحی

اگر استفاده از لوله و ساکشن هم مشکل پنوموتوراکس را برطرف نکند، جراحی برای جلوگیری از نشت هوا لازم خواهد بود. در بیشتر موارد، ماده شیمیایی از طریق لوله به این فضا تزریق می‌شود تا از بروز نشتی پیشگیری کرده و این فضای خالی را از بین ببرد. به ندرت پیش می‌آید که جراح برش بزرگی بین دنده‌ها به وجود آورد تا دسترسی بهتری به محل نشت هوا داشته باشد.