مدیریت بیماری
مشکلات و عوارض زایمان
در این قسمت با توصیه‌هایی مهم برآنیم که توضیح دهیم چگونه می‌توان عوارض احتمالی بارداری را به حداقل رساند:
1. تهوع همراه با استفراغ یا بدون آن
در حدود نیمی از زنان باردار در طی این دوران به تهوع و استفراغ مبتلا می‌شوند. این حالتی است که در هر زمانی از شبانه روز می‌تواند ایجاد شود ولی اکثرا صبح‌ها ایجاد می‌شود.
علت این ناراحتی مربوط به تغییرات هورمونی در بارداری و هیجان و اضطراب در ماه‌های اول بارداری است. این ناراحتی به خوبی بعد از هفته 14 بارداری رفع خواهد شد. ولی اگر بعد از هفته 14، احساس تهوع ادامه داشت به طوری که امکان خوردن هیچ نوع غذا یا حتی آشامیدن وجود نداشت، باید حتماً به پزشک یا ماما مراجعه شود.
بنابراین توصیه می‌شود:
- قبل از برخواستن از رختخواب تکه غذای خشک مانند نان برشته خشک، کلوچه و یا بیسکویت بخورید.
- در طول روز غذای با حجم کم و در دفعات بیشتر مصرف نمایید. مناسب‌ترین میان وعده، قطعات کوچک میوه، نان سوخاری با ماست چکیده یا چند عدد نخودچی می‌باشد.
- قبل از سیر شدن کامل، دست از غذا خوردن بکشید. مصرف زیاد غذا حالت تهوع را تشدید می‌کند.
- از مصرف غذاهای نفاخ، چرب و پر ادویه بپرهیزید.
- از مصرف غذاهای ولرم خودداری نمایید.
- هیچ‌گاه معده خود را خالی نگه ندارید.
- لباس‌ها را بدون کمربند استفاده کنید.
- استفاده از زنجبیل تازه در تهیه غذاها و یا پودر زنجبیل در چای برای رفع حالت تهوع در بارداری بسیار کمک کننده است.
- تا زمانی که به استفراغ دچار هستید، غذا نخورید.
- در صورت تهوع و یا استفراغ شدید و کاهش اشتها سریعا به ماما و پزشک مراجعه کنید.
2. تکرر ادرار
در اوایل بارداری تحت تاثیر هورمون‌ها از جمله پروژسترون و در اواخر بارداری تحت تاثیر فشار رحم و فشار سر جنین بر روی مثانه این حالت ایجاد می‌شود. گاه به علت ایجاد این وضعیت خواب شبانه نیز مختل می‌شود.
در صورتی که تکرر ادرار با سوزش و درد زیر شکم همراه باشد، ممکن است عفونت ادراری ایجاد شده باشد. پس حتما با پزشک و ماما مشورت شود.
توصیه می‌شود:
- از مصرف مایعات قبل از خواب خودداری کنید.
- از سر پا ایستادن به مدت طولانی خودداری کنید.
- هرگز ادرار خود را نگه ندارید، زیرا این کار باعث مشکلات شدید ادراری می‌شود.
- مصرف مایعات ادرارآور مانند چای را محدود کنید.
3. خستگی
مادران گرامی در طول دوران بارداری ممکن است احساس نمایید که در طول روز به شدت به خستگی دچار می‌شوید، به طوری که انجام کارهای معمولی روزانه برای آنان دشوار می‌گردد. نباید نگران بود زیرا این حالت معمولاً نشانگر بیماری نیست، بلکه روش طبیعی بدن برای درخواست استراحت است و معمولاً بعد از ماه 4 برطرف می‌شود. بنابراین استراحت کنید و خوب غذا بخورید.
در این زمینه توصیه می‌شود:
- موقع استراحت صاف نخوابید. با کمک بالش خدود 30 درجه سر و سینه خود را بالاتر از بقیه بدن خود قرار دهید.
- غذا را با حجم کم‌تر و در وعده‌های بیشتر بخورید و از پرخوری اجتناب نمایید.
- غذاهای دیر هضم، چرب و سرخ کرده را از رژیم غذایی خود حذف کنید.
- از تند خوردن غذا خودداری نموده و غذا را آهسته و خوب بجوید.
- بعد از خوردن غذا حداقل نیم ساعت دراز نکشید تا غذا برنگردد.
- از فشارهای شکمی مانند خم شدن، زور زدن و یا بلند کردن اشیاء با وزن بالا پرهیز نمایید. 1 مراقبت های دوران بارداری
4. سوزش سر دل و ترش کردن
یکی از شایع‌ترین شکایات مادران باردار، شوزش سردل یا ترش کردن است که معمولا در اثر بازگشت محتویات معده به مری به وجود می‌آید.
در بیشتر خانم‌های باردار این حالت خفیف است و در صورتی که با رعایت توصیه‌ها سوزش سردل ادامه داشت، بهتر است به ماما یا پزشک مراجعه نمایند.
در این زمینه توصیه می‌شود:
- موقع استراحت صاف نخوابید. با کمک بالش خدود 30 درجه سر و سینه خود را بالاتر از بقیه بدن خود قرار دهید.
- غذا را با حجم کم‌تر و در وعده‌های بیشتر بخورید و از پرخوری اجتناب نمایید.
- غذاهای دیر هضم، چرب و سرخ کرده را از رژیم غذایی خود حذف کنید.
- از تند خوردن غذا خودداری نموده و غذا را آهسته و خوب بجوید.
- بعد از خوردن غذا حداقل نیم ساعت دراز نکشید تا غذا برنگردد.
- از فشارهای شکمی مانند خم شدن، زور زدن و یا بلند کردن اشیاء با وزن بالا پرهیز نمایید.
5. یبوست
بسیاری از خانم‌ها که در حالت عادی اجابت مزاج طبیعی دارند، ممکن است به علت تغییرات هورمونی و کاهش حرکات روده و نیز کاهش فعالیت جسمی در دوره حاملگی به یبوست دچار شوند.
مصرف داروهای ملین در حاملگی توصیه نمی‌شود، بجز مواردی که ماما یا پزشک تجویز می‌کند.
بنابراین بهتر است:
- در طول روز حداقل 8 – 6 لیوان آب بنوشید.
- از میوه و سبزیجات تازه مثل کاهو، خیار، نخودسبز پخته و میوه های خشک مثل انجیر خشک، آلوی خیسانده و روغن زیتون همراه غذا استفاده کنید.
- عادت کنید در ساعات معینی از روز برای اجابت مزاج اقدام کنید.
- ورزش را ادامه دهید.
5. بواسیر
چنانچه یبوست درمان نشود می‌تواند به بواسیر منجر گردد. حاملگی ممکن است هم باعث ایجاد بواسیر و هم باعث تشدید بواسیری شود که قبلاً وجود داشته است.
برای پیشگیری و درمان بواسیر توصیه می گردد:
- سعی کنید با رعایت رژیم غذایی و تحرک کافی از یبوست جلوگیری نمایید.
- از نشستن‌های طولانی خودداری نمایید.
- در هنگام دفع از زور زدن پرهیز نمایید و در صورت ابتلا به یبوست مواد نرم کننده مدفوع مثل روغن زیتون، بیشتر مصرف کنید.
- در صورت ابتلا به بواسیر با نظر پزشک از پمادهای موضعی ضدبواسیر استفاده کنید.
- استفاده از کمپرس آب گرم و نشستن در لگن آب گرم به مدت 20 دقیقه و 6-4 نوبت در روز می‌تواند به کاهش و تسکین بواسیر کمک کند.
- از مصرف مواد غذایی زبر و خشن مانند دانه انار و سبوس پرهیز نمایید.
7. تنگی نفس
به علت بزرگ شدن رحم و افزایش فشار آن به قسمت پایین ریه‌ها و نیز اثرات هورمون‌های بارداری، ممکن است مختصری احساس تنگی نفس ایجاد شود این در حالی است که در ماه آخر بارداری زمانی که سر جنین در داخل لگن قرار می‌گیرد، تنفس راحت‌تر می‌شود.
توصیه‌های لازم برای بهبود وضعیت تنفس:
- از پرخوری اجتناب کنید.
- در صورت تنگی نفس چند بالش زیر سر و شانه‌ها بگذارید و به حالت نیمه نشسته قرار بگیرید.
- نگران نباشید این حالت با کمی استراحت بهبود خواهد یافت پس بر اضطراب و نگرانی خود غلبه کنید.
8. زیاد شدن ترشحات مهبل (واژن)
در طول بارداری ترشحات واژن افزایش می‌یابد که سفید رنگ یا بی‌رنگ غلیظ و بدون بو است. در صورت خارش، سوزش و یا بوی بد و زرد شدن و سبز شدن ترشحات به ماما یا پزشک مراجعه کنید، چون به منظور جلوگیری از انتقال این عفونت‌ها به کودک در زمان زایمان درمان آن‌ها الزامی است.
بنابراین سعی نمایید:
- لباس زیر نخی و گشاد بپوشید.
- شلوار جین و تنگ نپوشید.
- بعد از اجابت مزاج و ادرار کردن خودتان را از جلو به عقب خشک کنید.
- لباس زیر خود را هر روز تعویض کنید.
- لباس زیرتان را بعد از شستشو، زیر نور مستقیم آفتاب قرار دهید.
9. گرفتگی عضلات
این وضعیت ممکن است بر اثر نقصان گردش خون، کمبود نمک در رژیم غذایی، کاهش کلسیم خون و یا سایر ویتامین‌ها باشد و از نیمه دوم بارداری به علت بزرگی رحم و فشار بر روی اعصاب، گرفتگی پاها شایع است.
لذا بهتر است:
- از غذاهای حاوی کلسیم چون شیر و پنیر کم‌نمک استفاده کنید.
- از میوه‌ها و سبزیجات به منظور تامین ویتامین‌ها استفاده نمایید.
- حرکات ورزشی مناسب انجام دهید.
- به مدت طولانی نایستید.
- در حالت نشسته و خوابیده زیر پای خود بالش بگذارید.
- محل دچار گرفتگی را با ماساژ و گرم نگه داشتن حفاظت کنید.
10. کمر درد
در برخی خانم‌ها بزرگ شدن رحم باعث انحراف مهره‌های کمر به سمت جلو و ایجاد گودی در کمر و به دنبال آن درد پشت و کمر می‌شود.
توجه : در موارد کمر درد شدید حتما باید معاینه کامل توسط پزشک انجام گیرد.
در این مورد توصیه می گردد:
- به جای خم شدن در هنگام برداشتن اشیا از زمین، سرپا نشسته و آن شی را بردارید.
- کفش پاشنه کوتاه بپوشید.
- با مشورت ماما و پزشک خود از کمربند مخصوص حاملگی استفاده کنید.
- کمر و پشت خود را گرم نگه داشته و روی تشک سفت بخوابید.
- ماساژ ملایم پشت و کمر احساس خوبی ایجاد می‌کند.
11. واریس
این وضعیت ممکن است ارثی باشد و یا در بارداری به دلیل افزایش وزن بدن، سنگینی رحم و فشار آن به رگ‌های بزرگ در لگن و سیاهرگ‌های پشت ران و ساق پا، جریان خون مختل شده و خطر ابتلا به واریس افزایش می‌یابد. در این حالت عروق پا متورم و گاهی دردناک است.
برای کنترل واریس باید:
- از ایستادن به مدت طولانی بپرهیزید.
- در حالت نشسته روی صندلی پاها را روی هم نیندازید.
- شلوار و جوراب تنگ نپوشید.
- به اندازه کافی ما بین ایستادن طولانی، نشسته و استراحت کنید.
- در هنگام استراحت، پاها را بالاتر از سطح بدن نگه دارید (با کمک صندلی یا چند بالش).
- با مشورت پزشک یا ماما از جوراب‌های مخصوص استفاده کنید.
- ورزش کنید و وزن خود را کنترل کنید.
- در موارد واریس ناحیه تناسلی استفاده از کمربندهای مخصوص ولو، پدهای پهن و محکمی که در زیر لباس قرار می‌گیرد و استفاده از کمپرس سرد توصیه می‌شود.
12. درد کشاله ران
با بزرگ شدن رحم ممکن است خانم باردار، دردهای مهبلی را در کشاله ران احساس کند. اغلب این دردها با استراحت رفع می‌شود. در صورت تشدید درد یا تداوم درد باید به پزشک یا ماما مراجعه کنید.
13. بی‌خوابی
با افزایش ماه‌های حاملگی، بزرگ شدن شکم، حرکات جنین، درد پشت، کمر درد و تنگی نفس، خوابیدن ممکن است برای مادر مشکل شود. در ارتباط با این وضعیت زیاد نگران نباشید، زیرا مهم‌ترین چیز برای شما در این دوران آرامش است.
- به هیچ وجه از قرص خواب‌آور استفاده نکنید.
- قبل از خواب دوش آب گرم بگیرید.
- خوردن یک لیوان شیر گرم قبل از خواب بسیار آرامش‌بخش است.
- در هوای آزاد چند دقیقه قدم بزنید.
- روی پاهای خود کیسه آب گرم قرار دهید.
- قبل از خواب غذای سنگین نخورید.
- به پهلوی خود دراز کشیده و بالشی را جهت حمایت شکم در زیر شکم و بالش دیگری را بین زانوانتان قرار دهید.
14. خارش
از نیمه دوم بارداری به بعد به تدریج عضلات و پوست شکم کشیده می‌شود. در این حالت برخی از خانم‌ها از خارش پوست شکم و گاهی سایر نواحی بدن شکایت دارند.
خاراندن پوست سبب خارش بیشتر می‌شود، بنابراین بهتر است از این کار خودداری و در صورت شدید بودن خارش و یا ایجاد ضایعات پوستی در ناحیه خارش به پزشک یا ماما مراجعه نمایید.
بنابراین بهتر است:
- لباس گشاد و آزاد بپوشید.
- با آب ولرم دوش بگیرید.
- در محل خارش کم‌تر از صابون استفاده کنید.
- از محلول‌های نرم‌کننده استفاده کنید.
- پوست ناحیه شکم را با روغن بادام و زیتون چرب کنید.
15. احساس ضعف، گیجی و یا غش
این وضعیت در اوایل و اواخر بارداری بر اثر کمبود جریان خون به مغز به دنبال ایستادن به مدت طولانی و جمع شدن خون در اندام تحتانی پیش می‌آید (این وضعیت به کاهش فشار خون منجر می‌شود). عوامل دیگر، کاهش مقدار آهن خون و شل شدگی عروق خونی است.
توصیه می‌گردد:
- از اتاق‌های دلگیر خارج شوید و به محیط آرام و هوای باز بروید.
- حرکات ورزشی سبک داشته باشید.
- به طور ناگهانی وضعیت بدن را تغییر ندهید (مثلا از حالت نشسته به حالت ایستاده یا از حالت خوابیده به حالت نشسته).
- مکمل آهن تجویز شده توسط پزشک را به موقع مصرف کنید.
- از حمام‌های داغ و نشستن در هوای آلوده به دود سیگار خودداری کنید.
- هرگاه گیجی و غش همراه با اختلال بینایی بود، هرچه سریع‌تر به پزشک مراجعه کنید.
16. نفخ شکم
این حالت بر اثر بلعیدن هوا و شل شدن عضلات روده‌ای پیش می‌آید، گاه خوردن غذاهایی مثل (نخود، لوبیا، لپه، پیاز و غذاهای سرخ‌کردنی) نیز می‌تواند باعث نفخ شود. برای رفع این مشکل از تند خوردن غذاها، پرخوری و خوردن غذاهای نفاخ خودداری کنید.
17. سردرد
ممکن است در طی این دوران گاهگاهی دچار سردرد شوید، برای رفع این وضعیت از هیچ دارویی استفاده نکنید و به جای آن از استراحت، روش‌های شل سازی که در مباحث بعدی به شما آموزش داده می‌شود و در کلاس‌های آمادگی دوران بارداری هم توصیه می‌شود. از ماساژ ناحیه گیجگاهی، دوش‌های متناوب با آب گرم و سرد استفاده کنید (مراقب باشید سرما نخورید).
اگر سردردتان به طور مکرر و همراه با اختلال بینایی بود فورا به پزشک اطلاع دهید. شاید فشارخون شما بالا باشد.
18. خونریزی از لثه
این مشکل براثر پرخونی لثه‌ها در این دوران ایجاد می‌شود. البته گاه می‌تواند نشانه عفونت لثه (ژنژویت) باشد.
توصیه‌ها:
اگر هنگام مسواک زدن دچار خونریزی می‌شوید از مسواکی با سر کوچک و نرم استفاده کنید. برای رفع التهاب لثه‌ها در روز چند بار آب نمک رقیق غرغره کنید.
19. گرفتگی بینی
در طی بارداری ممکن است بینی شما به علت پرخونی به کرات دچار گرفتی شود. این حالت مخصوصا هنگام برخاستن از خواب ایجاد می‌شود. برای رفع این حالت از قطره بینی یا داروی سرماخوردگی استفاده نکنید. گاه استفاده از آب نمک رقیق و شستشوی بینی برای رفع این حالت موثر است. این وضعیت بعد از تولد کودک رفع خواهد شد.
20. خون دماغ
به علت افزایش حجم خون در بدن، عروق خونی از جمله عروق لایه‌های بینی نیز پر خون شده و در این حالت به راحتی بر اثر محکم گرفتن بینی مویرگ‌های ریز و پرخون پاره شده وخون دماغ ایجاد می‌شود.
بر این اساس هر زمان دچار خون دماغ شدید، مختصری به طرف جلو خم شده و با انگشتان فشار ملایمی را به قسمت برآمدگی بینی وارد کنید و یا با دست‌های خود سوراخ‌های بینی را به هم بفشارید تا جلوی جریان خون را ببندید.
گرم و سرد استفاده کنید (مراقب باشید سرما نخورید).
اگر سردردتان به طور مکرر و همراه با اختلال بینایی بود فورا به پزشک اطلاع دهید. شاید فشارخون شما بالا باشد.
21. احساس مورمور بر اثر خواب رفتگی دست‌ها
این وضعیت بر اثر فشار روی اعصاب و تاندون‌ها به دنبال افزایش مایعات بدن ایجاد می‌شود. برای رفع این مشکل دست‌های خود را بالای سر نگه داشته و انگشتان خود را باز و بسته کنید.
22. ورم قوزک‌های پا و انگشتان
ورم بر اثر افزایش مایعات در بدن و به خصوص در اندام تحتانی ایجاد می‌شود. در اواخر بارداری این حالت در اثر فشار رحم روی عروق خونی که مسئول برگرداندن خون از اندام تحتانی به طرف قلب هستند، ایجاد می‌شود.
در این دوران زنان متوجه می‌شوند که کفش‌هایشان تنگ‌تر شده و مچ پاها شروع به تورم می‌کند. طوری که گودی کنار پا ممکن است از بین برود. هر زمان متوجه چنین وضعیتی در پاهای خود شدید فورا به پزشک مراجعه کنید، زیرا ورم در دوران بارداری می‌تواند نشانه‌ای از ایجاد مسمومیت بارداری باشد.
جهت رفع این حالت:
- از ایستادن به مدت طولانی خودداری کرده و در هنگام استراحت پاهای خود را بالاتر از قلبتان قرار دهید.
- کفش‌های مناسب وراحت بپوشید.
- از پوشیدن گن، جوراب وکفش‌های تنگ خود داری کنید.
23. ترشحات بیش از حد بزاق
در برخی از زنان، اغلب بعد از خوردن نشاسته، غدد بزاقی شروع به ترشح بیش از اندازه می‌کند که بهتر است به پزشک و مامای خود اطلاع دهید.
24. ویار
بعضی از خانم‌های باردار به مواد خاصی در اطراف خود حساس می‌شوند. مثلا از برخی بوها یا غذاها به شدت ناراحت می‌شوند، یا برعکس، به خوردن برخی مواد تمایل پیدا می‌کنند. ویار غذایی شدیدترین نوع ویار در حاملگی است. گاهی این تمایلات به شکل نامناسبی در خانم‌های باردار دیده می‌شود، مانند خوردن خاک، برفک یخچال و یا سایر مواد عجیب ومضر. لازم است ضمن خودداری از این کار با پزشک یا ماما مشورت کنید، زیرا ممکن است این حالت به علت کمبود مواد خاصی در بدن شما باشد.
به طور کلی در چه مواردی باید به ماما یا پزشک مراجعه شود؟
- استفراغ بیش از اندازه
- خونریزی مهبلی در طی زمانی که اولین عادت ماهانه عقب افتاده
- ایجاد هرگونه ضربه و آسیب
- دفع هر مایع روشن یا خونی از مهبل
- ورم پاها، انگشتان، قوزک پا و یا صورت
- تنگی نفس
- سرگیجه و سردرد مفرط
- ترشحات مهبلی سفید رنگ و یا بی‌رنگ، بیش از اندازه
- خارش و سوزش و ترشحات زرد، سبز و بدبو
- انقباضات شکمی
- تب، لرز و سوزش ادرار
- درد بالای شکم همراه با استفراغ و سردرد
- تاری دید و یا دو بینی
