ادم ریوی‌‌ یا آب آوردن ریه، بیماری است که با تجمع مایع در ریه‌ها ایجاد می‌شود. این مایع در کیسه‌های هوایی موجود در ریه‌ها جمع شده و تنفس را دچار مشکل می‌کند.

در اکثر موارد، مشکلات قلبی باعث ادم ریوی می‌شوند. اما مایع می‌تواند به دلایل دیگری از جمله پنومونی (ذات‌الریه)، قرار گرفتن در معرض سموم و داروها، آسیب به دیواره قفسه سینه، ورزش کردن ‌‌یا کوهنوردی در ارتفاعات بالا در ریه‌ها جمع شود.

ادم ریوی که به طور ناگهانی ایجاد می‌شود (ادم ریوی حاد)‌‌ یک موقعیت اورژانسی است و نیاز به درمان فوری دارد. ادم ریوی می‌تواند بسیار خطرناک باشد اما اگر به سرعت درمان شود، بیمار بهبود پیدا می‌کند.

درمان ادم ریوی بستگی به علت بیماری دارد، اما به‌طور معمول درمان شامل استفاده از اکسیژن و دارودرمانی است.

علائم و نشانه‌ها

با توجه به علت بیماری، علائم ادم ریوی ممکن‌است به‌طور ناگهانی ‌‌یا به مرور زمان ایجاد شوند.

علائم و نشانه‌های ادم ریوی حاد (ناگهانی)

• تنگی نفس شدید و بدترشدن وضعیت با فعالیت‌‌ یا درازکشیدن
• احساس خفگی ‌‌یا غرق‌شدگی که با دراز کشیدن بدتر می‌شود.
• خس‌خس سینه ‌‌یا نفس‌نفس زدن
• سرد و مرطوب بودن پوست
• اضطراب، بی‌قراری و احساس هراس
• خلط کف‌آلود که ممکن‌است با خون هم همراه باشد.
• کبودی لب‌ها
• ضربان قلب نامنظم و سریع (تپش قلب)
• سرفه

علائم و نشانه‌های ادم ریوی مزمن

• تنگی نفس خیلی شدید خصوصاً هنگام دراز کشیدن
• خس‌خس سینه
• افزایش وزن سریع
• ورم اندام‌های انتهایی
• خستگی خیلی زیاد

علائم و نشانه‌های ادم ریوی در کوهنوردی در ارتفاع بالا

• تنگی نفس شدید
• سرفه
• مشکل در بالا رفتن از سربالایی
• تب
• خستگی خیلی زیاد
• خلط کف آلود که ممکن‌است با خون همراه باشد.
• ضربان قلب سریع و نامنظم (تپش قلب)
• ناراحتی قفسه سینه
• سردرد

علل شایع

ریه‌ها از تعداد زیادی کیسه‌های هوایی کوچک و منعطف بنام آلویول تشکیل شده است. با هر بار تنفس، این کیسه‌های هوایی اکسیژن را دریافت کرده و دی‌اکسید‌کربن را آزاد می‌کنند. به طور معمول، تبادل گازها در این کیسه‌های هوایی انجام می‌شود.

اما در شرایط خاص، آلویول‌ها با مایع به جای هوا پر می‌شوند و از جذب اکسیژن به جریان خون جلوگیری می‌کنند. مشکلات قلبی بیشترین عامل جمع شدن آب در ریه‌ها هستند. ادم ریوی به‌خاطر مشکلات قلبی باعث افزایش فشار در قلب می‌شود. این بیماری معمولاً زمانی ایجاد می‌شود که بطن چپ نمی‌تواند خونی را که از ریه‌ها دریافت کرده‌است، پمپاژ کند. بیماری‌هایی که می‌توانند باعث ضعیف شدن بطن چپ شوند، عبارتند از:

• بیماری سرخرگ‌های کرونر

با گذشت زمان، رگ‌هایی که تغذیه کننده‌‌ی عضله‌‌ی قلب هستند (سرخرگ‌های کرونر)، به‌خاطر رسوب چربی باریک می‌شوند. حمله‌‌ی قلبی زمانی ایجاد می‌شود که در این رگ‌های باریک شده، لخته‌‌ی خون ایجاد می‌شود و جریان خون مسدود شده و به بخشی از عضله‌‌ی قلب آسیب می‌رساند. در نتیجه قلب دیگر قادر به پمپاژ کافی خون نیست. با ضعیف شدن قلب، خون به ریه‌ها باز می‌گردد و به دیواره‌‌ی کیسه‌های هوایی فشار وارد می‌کنند. گاهی ‌‌یک لخته‌‌ی خون مشکلی ایجاد نمی‌کند، اما باریک شدن تدریجی سرخرگ‌های کرونر می‌تواند باعث ضعیف شدن بطن چپ قلب شده و فشار بیشتری به قلب وارد می‌کند.

• کاردیومیوپاتی

زمانی‌که ماهیچه‌‌ی قلب دچار آسیب می‌شود، به این بیماری کاردیومیوپاتی می‌گویند. در کاردیومیوپاتی، قلب قدرت کافی برای پمپاژ خون ندارد و باید سخت‌تر کار کند. زمانی‌که بطن چپ نتواند وظیفه‌‌ی خود را به‌خوبی انجام دهد، خون و مایعات به ریه باز می‌گردند و در آن‌جا جمع می‌شوند.

• فشارخون بالا

فشارخون بالای کنترل نشده ‌‌یا درمان نشده می‌تواند باعث بزرگ شدن قلب شود.

برخی از عوامل که می‌توانند ادم ریوی غیرقلبی ایجاد کنند، عبارتند از:

• نارسایی حاد تنفسی

این اختلال زمانی رخ می‌دهد که ریه‌ها به طور ناگهانی با گلبول‌های سفید خون و مایع پر می‌شوند. برخی از عواملی که می‌توانند باعث بروز این بیماری شوند، عبارتند از :

• آسیب‌های شدید به ریه‌ها (تروما)
• عفونت سیستمیک (سپسیس)
• پنومونی
• خونریزی شدید

• رفتن به ارتفاعات بالا

کوهنوردان و افرادی‌که به مکان‌هایی با ارتفاع زیاد می‌روند، خطر ابتلا به ادم ریوی در آنان افزایش می‌یابد.

اگر چه علت آن به طور کامل مشخص نشده، اما به نظر می‌رسد ادم ریوی ایجاد شده در ارتفاعات در نتیجه‌ی سفتی مویرگ‌های ریه و افزایش فشار در ریه‌هاست. اگراین بیماری فوراً درمان نشود، می‌تواند مخاطرات شدیدی به همراه داشته باشد.

• بیماری‌های دستگاه عصبی

یک نوع ازادم ریوی به نام ادم ریوی عصبی می‌تواند بعد از آسیب به سر ‌‌یا تشنج‌‌ یا بعد از عمل جراحی مغز رخ دهد.

• واکنش به دارو

بسیاری از داروها (از جمله مواد مخدر مانند هروئین و کوکائین ‌‌یا آسپرین) می‌توانند ادم ریوی را به وجود آورند.

• آمبولی ریه

آمبولی ریه، بیماری است که هنگام لخته شدن خون در رگ‌های پا و حرکت لخته به سمت ریه‌ها ایجاد شده و می‌تواند منجر به ادم ریوی شود.

• عفونت‌های ویروسی

ادم ریوی می‌تواند دراثرابتلا به عفونت‌های ویروسی مانند ویروس‌هانتاویروس و دنگی به‌وجود آید.

• قرار گرفتن در معرض سموم خاص

استنشاق سموم خاص باعث جمع شدن آن‌ها در کیسه‌های هوایی می‌شود.

• استنشاق دود

دود مواد شیمیایی خاص می‌تواند به لایه‌های بین کیسه‌های هوایی و مویرگ‌ها آسیب برساند و به مایعات اجازه می‌دهد تا وارد ریه شوند.

عوارض احتمالی

اگر ادم ریوی ادامه دار باشد، می‌تواند فشار را در رگ‌های ریوی افزایش دهد و در نهایت بطن راست ضعیف شده و دچار نقص می‌شود. بطن راست دیواره‌‌ی نازک‌تری نسبت به سمت چپ قلب دارد و به همین دلیل با فشار کمتری خون را به ریه‌ها پمپاژ می‌کند. افزایش فشار بر سمت راست قلب می‌تواند باعث:

• ورم در قسمت‌های پایینی بدن و شکم شود.
• تجمع مایع در غشاء اطراف ریه‌ها (پرده جنب) را ایجاد کند.
• گرفتگی و ورم کبد ایجاد کند.

اگر ادم ریوی درمان نشود، می‎تواند مخاطرات شدیدی به همراه داشته باشد.

تشخیص

از آنجا که جمع شدن آب در ریه نیاز به درمان فوری دارد، تشخیص بیماری نیز باید فوراً انجام شود، به‌همین خاطر پزشک در ابتدا بر اساس علائم و معاینات بدنی، گرفتن نوار قلب و تصویربرداری با اشعه ایکس، سعی می‌کند بیماری را تشخیص دهد.

زمانی‌که تشخیص بیماری تا حدودی ثابت شد، آزمایش‌ها و روش‌های تشخیصی زیرانجام می‌شود:

• تصویربرداری با اشعه ایکس

این روش، احتمالاً اولین روش تشخیصی است که برای تأیید تشخیص ادم ریوی و رد کردن دلایل دیگر تنگی نفس مورد استفاده قرار می‌گیرد.

• پالس‌اکسی‌متری

در این روش، حسگرهایی به انگشت ‌‌یا گوش بیمار متصل شده و میزان اکسیژن موجود در خون تعیین می‌شود.

• آزمایش خون

 آزمایش خون برای اندازه‌گیری سطح برخی مواد شیمیایی نشان‌دهنده‌‌ی ادم ریوی انجام می‌شود.

• گرفتن نوار قلب (الکتروکاردیوگرافی)

 برای گرفتن نوارقلب، سیم‌هایی به پوست بیمار متصل شده و فعالیت الکتریکی قلب بیمار روی کاغذ ثبت می‌شود. نوارقلب نشان‌دهنده‌‌ی ضربان قلب و نحوه‌‌ی جریان خون در قلب است.

• اکوکاردیوگرافی

در این روش با استفاده از امواج صوتی با فرکانس بالا که به بافت قلب تابانده می‌شود، تصاویری از قلب تهیه می‌کنند. از این روش برای تشخیص برخی از مشکلات قلبی استفاده می‌شود از جمله مشکلات دریچه قلب، حرکات غیرطبیعی بطن‌ها، جمع شدن مایع در اطراف قلب و همچنین نقص مادرزادی قلب.

• کاتتریزاسیون قلبی

در این روش، پزشک ‌‌یک لوله‌‌ی باریک و بلند (کاتتر) را وارد رگ کشاله‌‌ی ران، گردن‌‌ یا بازو کرده و آن‌را به سمت قلب هدایت می‌کند و سپس ‌‌یک مایع رنگی خاص را از طریق کاتتر وارد بدن کرده و تصاویری با استفاده از اشعه‌‌ی ایکس تهیه می‌کنند.

با استفاده از این روش می‌توان فشار موجود در حفره‌های قلب و فعالیت دریچه‌ها و رگ‌های خونی را مورد بررسی قرار داد.

درمان

مرحله اول درمان ادم ریوی، دادن اکسیژن به بیمار است. معمولاً این اکسیژن با ماسک صورت ‌‌یا با‌‌ یک لوله در بینی (سوند بینی) به بیمار داده می‌شود و با این‌کار، علائم بیمار فروکش می‌کند.

با توجه به علت ادم ریوی، ممکن‌است برخی از داروهای زیر به بیمار داده شود :

• داروهای ادرارآور (دیورتیک‌ها)

پزشک معمولاً دیورتیک‌ها را برای دفع آب اضافی در ریه‌ها ازطریق ادرار وکاهش فشار در قلب و ریه‌ها تجویز می‌کند.

• مورفین

این داروی خواب‌آور برای بهبود تنگی نفس و اضطراب استفاده می‌شود.

• داروهای تنظیم فشارخون

اگر فشارخون بالا باعث ادم ریوی شده باشد، به بیمار داروهایی برای کنترل فشار خون داده می‌شود. همچنین اگر فشار خون بیمار خیلی پایین باشد، داروهایی برای افزایش فشار خون برای بیمار تجویز می‌شود.

اگر ادم ریوی به دلیل بیماری‌های دیگری مانند بیماری‌های دستگاه عصبی ایجاد شده باشد، پزشک به درمان این بیماری‌ها می‌پردازد.