قلب دارای چهار دریچه است که جریان خون را در مسیر درست خود قرار می‌دهند. این دریچه‌ها عبارتند از دریچه میترال، دریچه سه لتی، دریچه ریوی و دریچه‌ی آئورت. لبه‌های هرکدام از این دریچه‌ها با هربار ضربان قلب، باز و بسته می‌شوند. گاهی این دریچه‌ها به درستی باز و بسته نمی‌شوند و جریان خون در قلب دچار اختلال می‌شود. دریچه‌ی ریوی بین بطن راست و شریان ریوی قرار گرفته است. تنگی دریچه‌ی ریوی، بیماری است که به خاطر یک بدشکلی در دریچه و باریک شدن دریچه، جریان خون عبوری از آن کاهش می‌یابد.

تنگی دریچه‌ی ریوی در افراد بالغ گاهی به دنبال یک بیماری دیگر رخ می‌دهد، اما اکثراً تنگی دریچه ریوی پیش از تولد بوده و یک نقص مادرزادی قلبی به حساب می‌آید.

تنگی دریچه‌ی ریوی از حالت خفیف و بدون علامت تا حالت شدید آن وجود دارد. تنگی خفیف دریچه، با گذشت زمان بدتر نمی‌شود اما تنگی شدید دریچه،  ممکن است با مرور زمان بدتر شود و نیاز به جراحی داشته باشد. خوشبختانه، درمان این بیماری درصد موفقیت آمیز است و اکثر افراد مبتلا به این بیماری می‌توانند انتظار یک زندگی طبیعی را داشته باشند.

علائم و نشانه‌ها

علائم و نشانه‌های تنگی دریچه ریوی، گسترده‌اند و بستگی به وسعت تنگی دریچه دارد. افراد مبتلا به تنگی خفیف دریچه، معمولاً علامتی ندارند. به طور کلی علائم و نشانه‌های تنگی دریچه ریوی عبارتند از:

• صدای غیرطبیعی قلب
• خستگی خیلی زیاد
• تنگی نفس به خصوص با فعالیت
• درد قفسه سینه
• از دست دادن هوشیاری

علل شایع

تنگی دریچه‌ی ریوی معمولاً زمانی ایجاد می‌شود که دریچه در زمان جنینی به خوبی ایجاد نشده باشد. کودکانی که به این بیماری مبتلا می‌شوند، ممکن است به اختلالات قلبی دیگری هم مبتلا باشند. البته علت ایجاد این بیماری ناشناخته است.

آناتومی دریچه‌ی ریوی سالم

دریچه‌ی ریوی از سه قسمت ایجاد شده است که  نسبت به هم به شکل دایره قرار گرفته‌اند. با هربار ضربان قلب، دریچه ریوی باز می‌شود و جریان خون را به سرخرگ ریوی هدایت می‌کند، سپس بسته می‌شود و از بازگشت خون به بطن راست جلوگیری می‌کند. دربیماری دریچه ریوی، یکی یا بیش از یکی از لبه‌های دریچه ممکن است معیوب باشند یا بیش از حد ضخیم شده باشند یا لبه‌ها ممکن است به طور کامل از هم جدا نشده باشند. اگر این اتفاق بیفتد، دریچه به درستی باز نمی‌شود و جریان خون کم می‌شود.

از دلایل دیگر بروز این بیماری شامل:

• سندرم کارسینوئید

دراین سندرم، به دنبال آزاد شدن ماده‌ی شیمیایی سروتونین، علائم و نشانه‌هایی از قبیل سرخ شدن پوست و اسهال ایجاد می‌شود. سندرم کارسینوئید می‌تواند باعث آسیب به قلب شود. این بیماری می‌تواند موجب اختلال در ضربان قلب، کاهش فشارخون، سوزن سوزن شدن قلب، خستگی یا تنگی نفس با انجام فعالیت شود.

تب روماتیسمی

این تب، به دنبال ابتلا به عفونت باکتری استرپتوکوکوس است که باعث آسیب دریچه‌های قلب می‌شود.

عوامل تشدید کننده خطر

از آنجا که تنگی دریچه‌ی ریوی معمولاً پیش از تولد ایجاد می‌شود، عوامل افزایش خطر شناخته شده‌ای ندارد. با وجود این برخی بیماری‌ها می‌توانند احتمال ایجاد این بیماری را افزایش دهند، از جمله:

• سندرم کارسینوئید
• تب روماتیسمی
• سندرم نونان: (Noonan syndrome): یک بیماری مادرزادی است که مبتلایان به این بیماری دچار تنگی دریچه ریوی هستند.
• تعویض دریچه‌ی شریان ریوی

عوارض احتمالی

مشکلات ناشی از تنگی دریچه‌ی ریوی عبارتند از:

• عفونت

افراد مبتلا به مشکلات قلبی مانند تنگی دریچه‌های قلب، در معرض خطر ابتلا به عفونت‌های باکتریایی هستند.

• وجود مشکلاتی در پمپاژ قلب

در موارد تنگی شدید دریچه ریوی، بطن راست باید سخت‌تر کار کند تا خون را به درون سرخرگ ریوی وارد کند. در نهایت، قلب سفت شده و ممکن است ضعیف شود.

• نارسایی قلبی

اگر بطن راست نتواند به طور موثر کار کند، نارسایی قلبی ایجاد می‌شود.

• ضربان نامنظم قلب (آریتمی)

بیماران با تنگی دریچه‌ی ریوی احتمالاً به اختلالاتی در ضربان قلب مبتلا می‌شوند.

تشخیص

تنگی دریچه‌ی ریوی اغلب در دوران کودکی تشخیص داده می‌شود اما گاهی این بیماری تا بزرگسالی تشخیص داده نمی‌شود. اگر پزشک در حین معاینه صدای غیرعادی درقلب بیمار بشنود، ممکن است از روش‌های تشخیصی زیر کمک بگیرد:

• اکوکاردیوگرافی

در این روش، تصاویر متحرکی از قلب بیمار تهیه می‌شود که می‌تواند برای تعیین ساختمان قلب و دریچه ریوی موثر بوده و شدت تنگی دریچه را نشان دهد.

• گرفتن نوار قلب (الکتروکاردیوگرافی)

در این روش، سیم‌هایی به قفسه‌ی سینه، مچ دست و آرنج متصل می‌شوند که فعالیت الکتریکی قلب را اندازه‌گیری می‌کنند. این روش تشخیصی ضخیم شدن ماهیچه‌ی بطن راست رانشان می‌دهد.

• تصویربرداری

ام. آر. آی و سی.تی.اسکن برای تأیید تشخیص تنگی دریچه‌ی ریوی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

• کاتتریزاسیون قلبی

در این روش، پزشک یک لوله‌ی باریک و انعطاف‌پذیر (کاتتر) را وارد سرخرگ کشاله‌ی ران کرده و آن را به سمت قلب هدایت می‌کند. سپس ماده رنگی خاصی را درون کاتتر تزریق کرده و با اشعه ایکس از رگ‌های خونی قلب تصاویر واضحی گرفته می‌شود. پزشک معمولاً از این روش تشخیصی برای تعیین اندازه‌ی فشار درون حفره‌ها و رگ‌های قلب استفاده می‌کند.

درمان

تنگی دریچه‌ی ریوی به سه حالت خفیف، متوسط و شدید تقسیم می‌شود، که این تقسیم‌بندی به میزان فشار خون در بطن راست و سرخرگ ریوی بستگی دارد. تنگی خفیف دریچه علائم خاصی ندارد و معمولاً نیازی هم به درمان ندارد و فقط بیمار باید مرتباً تحت نظر پزشک باشد. درتنگی شدید دریچه، برای درمان نیاز به استفاده از بالون یا جراحی قلب باز است.

• استفاده از بالون (والوپلاستی با استفاده از بالون)

با استفاده از یک لوله‌ی باریک که از طریق سرخرگ پا به سمت قلب فرستاده می‌شود، پزشک یک بالون خالی از باد را درون دریچه‌ی تنگ شده باد می‌کند که باعث افزایش جریان خون می‌شود و سپس بالون را خارج می‌کند.

شایع‌ترین مشکل استفاده از این روش، نشت خون از دریچه است.

• جراحی قلب باز

زمانی که استفاده از بالون موثر نباشد، ممکن است جراحی قلب باز انجام شود. در حین جراحی، پزشک دریچه‌ی ریوی را ترمیم یا با یک دریچه‌ی مصنوعی تعویض می‌کند.