استنوز پیلور یا تنگی پیلور هیپرتروفیک شیرخواران بیماری‌ای است که در آن عضله اطراف قسمت خروجی معده، یعنی پیلور، ضخیم می‌شود و مسیر عبور غذا از معده به ابتدای روده باریک (دوازدهه) تنگ می‌شود.

در نتیجه، تخلیه طبیعی معده مختل شده و شیرخوار معمولاً پس از شیر خوردن دچار استفراغ شدید و جهنده می‌شود.

این بیماری بیشتر در چه زمانی دیده می‌شود؟

استنوز پیلور معمولاً در هفته‌های اول زندگی ظاهر می‌شود و بیشتر در حدود ۳ تا ۶ هفتگی دیده می‌شود؛ البته ممکن است زودتر یا دیرتر نیز بروز کند. این بیماری در پسران بیشتر از دختران دیده می‌شود.

علل

علت دقیق ضخیم شدن عضله پیلور مشخص نیست. احتمال دارد عوامل ژنتیکی و محیطی در ایجاد آن نقش داشته باشند.

عواملی که با افزایش احتمال ابتلا ارتباط داشته‌اند عبارت‌اند از:

• جنس مذکر
• سابقه خانوادگی استنوز پیلور
• تولد زودرس
• برخی عوامل دارویی، از جمله مواجهه زودهنگام با بعضی آنتی‌بیوتیک‌های ماکرولیدی
• برخی عوامل مربوط به دوران بارداری و پس از تولد

داشتن یک عامل خطر به معنی ابتلای قطعی شیرخوار نیست.

نکته مهم برای والدین: در بیشتر موارد، والدین کاری انجام نداده‌اند که باعث ایجاد این بیماری شده باشد

علائم

۱. استفراغ جهنده

مهم‌ترین علامت بیماری، استفراغ شدید و جهنده پس از شیر خوردن است.

ویژگی‌های معمول استفراغ عبارت‌اند از:

• بعد از شیر خوردن اتفاق می‌افتد.
• ممکن است به‌صورت پرتابی و با فشار زیاد باشد.
• معمولاً صفراوی نیست؛ یعنی رنگ سبز ندارد.
• ممکن است ابتدا خفیف باشد و به‌تدریج شدیدتر و مکررتر شود.

۲. گرسنگی مجدد پس از استفراغ

شیرخوار ممکن است بلافاصله بعد از استفراغ دوباره گرسنه شود و تمایل به شیر خوردن داشته باشد. این ویژگی می‌تواند به تشخیص بیماری کمک کند.

۳. کاهش وزن یا وزن‌گیری ناکافی

به علت از دست دادن شیر و مایعات، ممکن است شیرخوار:

• وزن‌گیری مناسبی نداشته باشد.
• وزن کم کند.
• دچار سوءتغذیه شود.

۴. علائم کم‌آبی

استفراغ مکرر می‌تواند باعث کم‌آبی شود، از جمله:

• کاهش تعداد پوشک‌های خیس
• خشکی دهان
• گریه با اشک کمتر
• خشکی پوست
• بی‌حالی یا کاهش فعالیت
• فرورفتگی ملاج در موارد قابل‌توجه کم‌آبی

۵. حرکات موجی شکم

گاهی قبل از استفراغ می‌توان حرکات موج‌مانند عضلات شکم را مشاهده کرد که در اثر تلاش معده برای عبور دادن محتویات از پیلور ایجاد می‌شود.

۶. توده کوچک شبیه «زیتون»

پزشک ممکن است در معاینه شکم، یک توده کوچک و سفت در قسمت بالای شکم لمس کند که به آن توده زیتونی‌شکل گفته می‌شود. البته این علامت همیشه قابل لمس نیست.

تفاوتی با بالا آوردن معمول شیر :

بالا آوردن مقدار کمی شیر یا رفلاکس در شیرخواران شایع است و همیشه نشانه بیماری نیست.

اما موارد زیر بیشتر نیازمند ارزیابی پزشکی هستند:

• استفراغ شدید یا جهنده
• افزایش تدریجی دفعات استفراغ
• استفراغ بعد از بیشتر وعده‌های غذایی
• گرسنگی شدید بلافاصله بعد از استفراغ
• کاهش وزن یا وزن‌گیری نامناسب
• کاهش ادرار
• علائم کم‌آبی
• بی‌حالی

استفراغ جهنده مکرر در یک شیرخوار جوان باید جدی گرفته شود و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

تشخیص

پزشک ابتدا:

• شرح حال دقیق می‌گیرد.
• الگوی استفراغ و ارتباط آن با تغذیه را بررسی می‌کند.
• وزن و وضعیت آب بدن را ارزیابی می‌کند.
• شکم را معاینه می‌کند.

سونوگرافی شکم

سونوگرافی معمولاً روش تصویربرداری استاندارد و اصلی برای تشخیص استنوز پیلور است. در این روش ضخیم شدن عضله پیلور و تنگ شدن مسیر خروجی معده بررسی می‌شود.

آزمایش خون

ممکن است برای بررسی:

• کم‌آبی
• اختلال سدیم، پتاسیم و کلر
• اختلال اسید و باز

آزمایش خون انجام شود.

در موارد پیشرفته، استفراغ می‌تواند باعث کاهش کلر و پتاسیم و ایجاد آلکالوز متابولیک شود.

گاهی تصویربرداری با ماده حاجب

اگر نتیجه سونوگرافی قطعی نباشد یا پزشک به بیماری دیگری شک داشته باشد، ممکن است آزمایش‌های تصویربرداری دیگری مانند بررسی دستگاه گوارش فوقانی با ماده حاجب انجام شود. امروزه سونوگرافی معمولاً انتخاب اصلی است

درمان

درمان اصلی: عمل پیلورومیوتومی

درمان استاندارد استنوز پیلور، پیلورومیوتومی (Pyloromyotomy) است.

در این عمل، جراح عضله ضخیم‌شده پیلور را برش می‌دهد و آن را از هم باز می‌کند تا مسیر عبور غذا از معده به روده باریک باز شود.

عمل ممکن است به روش:

• لاپاروسکوپی، از طریق چند برش کوچک
• یا در برخی شرایط به روش باز انجام شود.

علل انجام نشدن عمل بلافاصله:

استنوز پیلور یک مشکل جراحی است، اما قبل از جراحی باید وضعیت عمومی شیرخوار اصلاح شود.

اگر شیرخوار به علت استفراغ دچار کم‌آبی یا اختلال الکترولیتی شده باشد، ابتدا:

• مایعات وریدی
• اصلاح الکترولیت‌ها
• اصلاح وضعیت آب و اسید ـ باز بدن انجام می‌شود.

پس از مناسب شدن وضعیت آب و الکترولیت‌ها، جراحی انجام می‌شود. این مرحله ممکن است بسته به شرایط شیرخوار حدود ۲۴ تا ۴۸ ساعت طول بکشد.

بنابراین تأخیر کوتاه قبل از عمل معمولاً به معنی بدتر شدن بیماری نیست؛ هدف، آماده‌سازی ایمن شیرخوار برای بیهوشی و جراحی است.

آیا دارو جایگزین جراحی است:

در موارد معمول، جراحی درمان اصلی است.

در شرایط خاص که خطر جراحی بسیار بالا باشد، ممکن است درمان دارویی با آتروپین مورد استفاده قرار گیرد، اما این روش معمولاً اثربخشی کمتری دارد و ممکن است نیاز به بستری طولانی‌تر داشته باشد.

عوارض احتمالی بیماری در صورت درمان نشدن

در صورت ادامه استفراغ و عدم درمان، ممکن است موارد زیر ایجاد شود:

• کم‌آبی شدید
• اختلال الکترولیت‌ها
• اختلال اسید و باز
• کاهش وزن
• وزن‌گیری ناکافی
• سوءتغذیه
• در موارد شدید، اختلال گردش خون و شوک

تشخیص و درمان به‌موقع از این عوارض جلوگیری می‌کند