سندرم دیسترس تنفسی حاد زمانی رخ می‌دهد که کیسه‌های هوایی کوچک الاستیک (آلوئول‌ها) در ریه پر از مایع شوند. افزایش مایع در ریه به معنی انتقال کمتر اکسیژن به جریان خون است. عدم انتقال اکسیژن به سایر اندام‌ها موجب عملکرد نادرست اندام‌های بدن می‌شود.

این بیماری معمولاً در افرادی که به شدت بیمار هستند ‌‌یا صدمات قابل توجهی متحمل شده‌اند، دیده می‌شود. تنگی‌نفس علامت اصلی سندرم دیسترس تنفسی حاد معمولاً در عرض چند ساعت تا چند روز پس از بیماری ‌‌یا تروما (ضربه) ایجاد می‌شود.

علائم و نشانه‌ها

علائم و نشانه‌های سندرم دیسترس تنفسی حاد به شدت، علت و همچنین به بیماری‌های قلبی ‌‌یا ریوی بستگی دارد. اما علائم کلی و شایع این بیماری شامل موارد زیر می‌شود:

• تنگی نفس
• تنفس سخت و سریع
• فشارخون پایین
• سردرگمی ‌و خستگی بیش ازحد

علل شایع

این سندرم غالبا در نتیجه فرایند التهابی ایجاد می‌شود و آزاد شدن مواد واسطه شیمیایی در اثر این التهاب منجر به آسیب غشاء مویرگ – آلوئول (غشایی که از طریق آن اکسیژن و دی‌اکسیدکربن بین خون مویرگی ریه‌ها و کیسه‌های هوایی تبادل می‌شود) گردیده و نشت مایع اتفاق می‌افتد. نشت مایع از مویرگ‌ها به درون آلوئول‌ها منجر به اختلال در تبادل اکسیژن گردیده که در نهایت کاهش اکسیژن‌رسانی به بافت‌های بدن را به همراه خواهد داشت. کاهش اکسیژن خون در این بیماران به اکسیژن درمانی جواب نمی‌دهد و نیاز به اتصال بیمار به دستگاه تهویه مکانیکی می‌باشد.

• عفونت

شایع‌ترین علت سندرم دیسترس تنفسی حاد، عفونت‌های جدی و گسترده در جریان خون است.

• استنشاق مواد مضر

تنفس غلظت بالایی از دود ‌‌یا گازهای شیمیایی می‌تواند باعث سندرم دیسترس تنفسی حاد شود.

• پنومونی شدید

در موارد شدید سینه‌ پهلو (پنومونی) معمولاً بخش زیادی از ریه تحت تأثیر قرار می‌گیرد .

• آسیب‌دیدگی سر و قفسه سینه

حوادثی مثل سقوط‌‌ یا تصادف با خودرو، می‌تواند به‌طور مستقیم باعث آسیب به ریه‌ها و ‌‌یا بخشی از مغز که کنترل تنفس را برعهده دارد، شود.

عوامل تشدید کننده‌‌ خطر

بیشتر افرادی که به سندرم دیسترس تنفسی حاد مبتلا می‌شوند، معمولاً به خاطر بیماری‌های دیگر خود یا شرایط حاد قبلی در بیمارستان بستری هستند. خصوصاً اگر فرد به عفونت‌های گسترده خونی (سپسیس) مبتلا باشد، احتمال ابتلا به این سندرم افزایش خواهد یافت. افرادی‌که سابقه مصرف الکل دارند، نیز بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به این بیماری قرار دارند.

عوارض احتمالی

سندرم دیسترس تنفسی حاد بسیار جدی است، اما با درمان به موقع ممکن‌است بهبود‌‌ یابد. با این‌حال، این بیماری ممکن‌است عوارضی داشته‌باشد، مانند:

• زخم در ریه‌ها (فیبروز ریوی)

زخم شدن و ضخیم شدن بافت بین کیسه‌های هوایی می‌تواند در عرض چند هفته پس از شروع سندرم دیسترس تنفسی حاد رخ دهد. سفتی ریه‌ها، دریافت اکسیژن از کیسه‌های هوایی به جریان خون را با مشکل مواجه می‌کند.

• پنوموتوراکس (روی هم خوابیدن ریه‌ها)

در بیشتر موارد مبتلا به این سندرم از دستگاه تهویه مکانیکی (ونتیلاتور) برای افزایش اکسیژن در بدن و بیرون کشیدن مایعات از ریه‌ها استفاده می‌شود. با این حال، فشار و حجم هوای ناشی از دستگاه تهویه می‌تواند باعث شود تا گاز با فشار از داخل سوراخ کوچکی در قسمتی بیرونی شش عبور کرده و باعث پنوموتوراکس شود. هوای وارد شده به فضای بین ریه و دیواره قفسه‌سینه (فضای جنب) منجر به روی هم خوابیدن ریه می‌گردد. در این حالت ریه عملکرد خود را از دست خواهد داد.

• لخته شدن خون

بستری بودن در بیمارستان احتمال لخته شدن خون در داخل رگ‌ها به خصوص رگ‌های پاها را افزایش می‌دهد. اگر لخته‌ها در پاهای فرد به وجود بیاید، ممکن ‌است بخشی از این لخته‌ها به داخل شش‌ها وارد شده و باعث بروز آمبولی ریوی (انسداد جریان خون) شوند. در این وضعیت، قسمتی از ریه که توسط رگ مسدود شده مشروب می‌گردیده دچار سکته شده و عملکرد خود را از دست خواهد داد. هر چه رگ درگیر بزرگ‌تر باشد، قسمت بزرگ‌تری از ریه درگیر و وضعیت وخیم‌تری را منجر می‌شود.

• عفونت

از آنجا که دستگاه ونتیلاتور از طریق لوله قرار گرقته در نای بیمار به وی متصل می‌شود و کار سیستم تنفس و تهویه‌ای را برای بیمار انجام می‌دهد، وجود این لوله داخل نای خود می‌تواند معبری جهت ورود میکروب‌ها به قسمت‌های پائین ریه و عفونت آن شود.

• عملکرد غیرطبیعی ریه

بسیاری از افراد مبتلا به این بیماری، اغلب عملکرد ریه آن‌ها در عرض چند ماه تا دو سال بهبود می‌‌یابد، اما برخی دیگر ممکن ‌است با مشکلات تنفسی تا مابقی عمر خود دست‌و‌پنجه نرم کنند .این افراد ممکن‌است نتوانند به خوبی نفس بکشند و دائماً دچار خستگی شوند و یا حتی ممکن‌است در خانه نیز از کپسول‌های اکسیژن استفاده کنند.

• مشکلات حافظه‌ای، شناختی و عاطفی

آرام‌بخش‌ها و سطوح پایین اکسیژن در خون می‌تواند منجر به از دست دادن حافظه و مشکلات شناختی پس از سندرم دیسترس تنفسی حاد شود. در برخی موارد، اثرات آن ممکن‌است در طول زمان کاهش‌‌یابد، اما در موارد دیگر، این آسیب‌ها ممکن‌است دائمی ‌باشد.

تشخیص

هیچ آزمایش خاصی برای شناسایی سندرم دیسترس تنفسی حاد وجود ندارد. معمولاً تشخیص براساس معاینه فیزیکی و علائم بالینی، تصویربرداری از قفسه سینه، سنجش میزان اکسیژن و دی‌اکسید‌کربن خونی و رد سایر بیماری‌ها و شرایطی که می‌تواند علائم مشابهی با این عارضه داشته باشد، صورت می‌گیرد.

• تصویربرداری
• تصویربرداری از قفسه سینه توسط اشعه ایکس

این روش می‌تواند نشان دهد که کدام بخش از ریه و چه مقدار از آن حاوی مایع است و این‌که آیا قلب بزرگ شده ‌‌یا خیر.

• سی.تی.اسکن

این روش می‌تواند اطلاعات دقیق در مورد ساختارهای درون قلب و ریه‌ها را به نمایش بگذارد.

• بررسی آزمایشگاهی

آزمایش خون می‌تواند به تشخیص سطح اکسیژن خون فرد کمک کند. انواع دیگری از آزمایش‌های خون می‌تواند علائم عفونت ‌‌یا کم‌خونی را نشان دهد. اگر پزشک مشکوک به ‌‌یک عفونت ریوی و ترشحات از راه هوایی شود، ممکن‌است برای تعیین علت عفونت انجام آزمایش را توصیه نماید.

• آزمایش‌های قلبی

از آنجا که علائم و نشانه‌های سندرم دیسترس تنفسی حاد شبیه برخی از مشکلات قلبی خاص است، پزشک ممکن‌است برای تشخیص دقیق، آزمایش‌های قلبی را توصیه کند، مانند:

• نوارقلب

این روش بدون درد بوده و فعالیت الکتریکی قلب را ثبت می‌کند.

• اکو قلب

این روش می‌تواند مشکلات ساختاری و عملکرد قلب را نشان دهد.

درمان

اولین هدف در درمان سندرم دیسترس تنفسی حاد، بهبود سطح اکسیژن در خون است. بدون اکسیژن، اندام‌ها نمی‌توانند به درستی کار کند.

برای رساندن اکسیژن بیشتر به جریان خون، به احتمال زیاد پزشک استفاده موارد زیر را توصیه خواهد کرد:

• اکسیژن کمکی

برای کاهش علائم و ‌‌یا برای ‌‌یک اقدام موقتی، از طریق ماسکی که بر روی بینی و دهان قرار داده می‌شود، اکسیژن وارد بدن می‌شود.

• تهویه مکانیکی

اغلب افراد مبتلا به سندرم دیسترس تنفسی حاد نیاز به استفاده از دستگاهی دارند تا نفس بکشند. دستگاه ونتیلاتور هوا را به ریه‌ها وارد می‌کند و به مایع فشار وارد کند تا هوا از کیسه‌های هوایی خارج شوند.

• دارو

معمولاً برای افراد مبتلا به سندرم دیسترس تنفسی حاد مصرف داروهای زیر توصیه می‌شود:

• داروهای پیشگیری‌کننده از عفونت
• داروهای درمان‌کننده عفونت
• داروهای مسکن
• داروهای مانع از لخته‌شدن خون در پاها و ریه
• داروهای درمان رفلاکس معده