شبکیه، لایه‌ای از سلول‌های حساس به نور است که در پشت چشم قرار دارد. این سلول‌ها مسئول تحریک و هدایت تکانه‌هایی به مغز برای تولید تصاویری از محیط اطراف هستند که می‌بینید. گاهی ابتلا و بروز برخی بیماری‌ها در فرد، می تواند باعث ایجاد مشکلات و عارضه‌هایی در بخش شبکیه چشم شود. از لیزر شبکیه رتین می‌توان برای درمان بیماری‌هایی که به شبکیه چشم آسیب می‌زند با حفظ سلامت شبکیه و جلوگیری از کاهش بینایی استفاده کرد.

لیزر، پرتوي متمرکز از نور است که بسیار دقیق بر بافت معيوب متمرکز مي‌شود. لیزرهای مختلف توسط بافت‌هاي مختلف بدن جذب می‌شوند. لیزرهای شبکيه به گونه اي خاص طراحی شده اند تا بتوانند از طریق بافت لنز و قرنیه و بدون آسیب رساندن به آن‌ها عبور کنند. لیزرها در درمان بیماری‌های شبکیه به یک ابزار رایج و بسیار قدرتمند تبديل شده‌اند. با استفاده از لنزهای مختلف، پرتوهای لیزر -به عنوان درمان غیر تهاجمی- می‌توانند بر روی شبکیه چشم متمرکز شوند.

لیزر شبکیه یک گزینه درمانی همه کاره و یکی از رایج‌ترین و پرکاربردترین روش‌ها برای درمان بسیاری از بیماری‌های چشمی است. این بیماری‌ها عبارتند از:

رتینوپاتی دیابتی پرولیفراتیو

رتینوپاتی دیابتی پرولیفراتیو معمولا در افرادی که دیابت نوع یک یا دو دارند، بروز می‌کند. افزایش طولانی مدت قند خون، می‌تواند منجر به رشد غیر طبیعی عروق خونی در شبکیه چشم شود. این عروق غیرطبیعی، اگر درمان نشوند، می‌توانند با ایجاد خون‌ریزی در چشم، جدا شدن شبکیه یا آب سیاه شدید، منجر به از دست دادن دائمی بینایی شوند.

ادم ماکولا دیابتی

شایع ترین علت از دست دادن بینایی در افراد دیابتی، ادم ماکولا دیابتی است. در این حالت، عروق خونی در مرکز شبکیه در اثر افزایش قند و فشار خون آسیب می‌بینند. رگ‌ها شروع به نشت مایع به شبکیه می‌کنند که باعث تورم در ماکولا (لکه زرد) می‌شود. در حالیکه این بیماری معمولاً با انجام تزریق چشمی درمان می‌شود، اما بسته به شرایط بیمار، با انجام لیزر شبکیه رتین نیز بهبود می‌یابد، که می‌تواند عروق دارای نشتی را ببندد و تجمع مایع در شبکیه را کاهش دهد.

پارگی شبکیه

پارگی شبکیه یک عارضه‌ی جدی است که باید هر چه سریع‌تر درمان شود. پارگی شبکیه یک سوراخ یا پارگی در شبکیه است، شبیه به پارگی در یک پارچه. اگر درمان نشود، می‌تواند منجر به جدا شدگی بافت شبکیه شود.

با افزایش سن، ژل زجاجیه در چشم‌های ما کوچک شده و از پشت چشم دور می‌‌شود. و ممکن است روی شبکیه کشیده و باعث پارگی شود. اگر این اتفاق بیفتد، ممکن است شروع ناگهانی فلش یا مشاهده اجسام شناور در میدان دید را تجربه کنید.

هنگامی که چشم پزشک پارگی شبکیه را شناسایی کرد، ممکن است لیزر شبکیه را روی ناحیه پاره شده اعمال کند. لیزر شبکیه، به این جهت استفاده می‌شود که از ورود مایع به فضای زیر شبکیه از طریق پارگی، جلوگیری کند. امروزه اکثر پارگی‌های شبکیه در مطب چشم پزشک از طریق فرایند لیزر شبکیه با استفاده از لیزر فتوکواگولاسیون درمان می‌شوند.

انسداد ورید شبکیه

هنگامی که یک لخته خون در سیاهرگ شبکیه ایجاد می‌شود، از بازگشت خون از شبکیه به قلب جلوگیری می‌کند. این به عنوان انسداد ورید شبکیه شناخته می‌شود که گاهی اوقات به عنوان بروز سکته در چشم نیز شناخته می‌شود.

سلول‌های عصبی شبکیه برای رساندن اکسیژن و مواد مغذی مناسب به جریان مداوم خون نیاز دارند. هنگامی که این جریان مختل می‌شود، آسیب رخ می‌دهد و باعث نشت مایع در شبکیه یا خون‌ریزی می‌شود. علاوه بر این، عروق خونی غیر طبیعی ممکن است شروع به رشد کنند و باعث تورم شبکیه (ادم) شوند. بدون اعمال درمان مناسب، انسداد سیاهرگ شبکیه می‌تواند منجر به از دست دادن بینایی به صورت غیرقابل برگشت شود. لیزر شبکیه را می‌توان روی شبکیه مرکزی اعمال کرد تا ورم شبکیه را کاهش دهد.

 شناورهای بینایی

گاهی اوقات افراد در میدان بینایی خود شناورهای بسیار آزار دهنده‌ای را تجربه می‌کنند که عملکردشان را در زندگی روزمره مختل می‌کند. این شناورها بقایای سلول‌های رنگدانه شبکیه هستند.

در بیماران با این شرایط ممکن است چشم پزشک استفاده از لیزر  را برای تکه تکه کردن شناورها به قطعات ریز نامحسوس، توصیه کند. لیزر شبکیه برای درمان سایر اختلالات مختلف شبکیه از جمله سوراخ یا پارگی شبکیه محیطی- التهاب ورید شبکیه و سایر موارد نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

چرا به لیزر فتوکوآگولاسیون پان رتینال نیاز است؟

درمان با لیزر از رشد عروق جدید غیرطبیعی روی شبکیه و سیستم تخلیه کره چشم جلوگیری می‌کند و عروق موجود را به کوچک شدن و ایجاد زخم تشویق می‌کند. این باعث می‌شود که احتمال خون‌ریزی به داخل ژله در کره چشم (خون‌ریزی زجاجیه) یا ایجاد یک نوع دردناک فشار بالا در داخل چشم کاهش یابد.

بدون این درمان، خطر از دست دادن بینایی در چشم به دلیل خون‌ریزی در ژله چشم یا ایجاد جداشدگی شبکیه برای بیماران مبتلا به عروق خونی جدید که به دلیل دیابت در شبکیه رشد کرده اند و مشکلات (رتینوپاتی دیابتی پرولیفراتیو) یا مسدود شدن ورید شاخه ای (انسداد ورید شاخه ای شبکیه) وجود دارد.

در بیمارانی که رگ‌های خونی جدیدی در قسمت رنگی چشم (عنبیه) به دلیل مسدود شدن ورید چشم (انسداد ورید مرکزی شبکیه) ایجاد کرده‌اند، خطر ایجاد چشم دردناک به دلیل انسداد مایع داخل چشم برای خارج شدن از چشم وجود دارد. در این مورد، هدف از درمان بیشتر جلوگیری از دردناک شدن چشم از طریق تجمع مایع در چشم است که باعث افزایش فشار در کره چشم می‌شود.

عوارض احتمالی

شواهد علمی خوبی وجود دارد که نشان می‌دهد لیزر درمانی به میزان قابل توجهی خطر بدتر شدن بینایی شما را کاهش می‌دهد. همچنین خطر ابتلا به فشار بالای دردناک چشم را کاهش می‌دهد.

لیزر درمانی می‌تواند میدان دید محیطی را کاهش دهد. ممکن است متوجه تأثیر این کار نشوید. با این حال ممکن است به این معنی باشد که شما نتوانید الزامات قانونی بصری برای داشتن گواهینامه رانندگی را برآورده ‌کنید، به خصوص اگر هر دو چشم نیاز به درمان داشته باشند. اگر راننده هستید در این مورد از پزشک بپرسید.

در حالی که اکثر بیماران پس از انجام لیزر هیچ تغییری در بینایی خود مشاهده نمی‌کنند، برخی از بیماران نیز ممکن است با تاری دید مواجه شوند یا پس از جراحی متوجه یک نقطه کور دائمی یا کاهش دید محیطی شوند که بسته به شدت شرایطی که تحت عمل جراحی قرار گرفته‌اند. ممکن است دید در شب شما کاهش یابد و دید رنگ شما در چشم تحت درمان تغییر کند.

به ندرت ممکن است بینایی شما پس از درمان بدتر شود. این می‌تواند ناشی از تجمع مایع در پشت چشم (ادم ماکولا)، خون‌ریزی در داخل چشم (خون‌ریزی زجاجیه) یا سوختگی ناخواسته در مرکز شبکیه باشد.

آمادگی قبل از انجام

چشم پزشک شما ممکن است عکس‌برداری یا سایر اقدامات تصویربرداری مانند توموگرافی انسجام نوری (OCT) را برای بررسی پیشرفت بیماری شما توصیه کند.

ضروری است که برای ویزیت خودتان با ماشین نروید، زیرا در درمان با قطره‌های گشادکننده چشم مواجه خواهید شد. این قطره‌ها تا 6 ساعت بعد از درمان دید شما را تار می‌کنند.

می‌توانید انتظار داشته باشید که حداقل 2 تا 4 ساعت در مرکز درمانی باشید. با نظر پزشک داروهای معمولی خود را قبل از این درمان مصرف کنید.

به بیماران دیابتی توصیه می‌شود که با مشورت پزشک در طول ویزیت از مصرف مواد غذایی و داروی کافی که ممکن است نیاز داشته باشند، اطمینان حاصل کنند.

شما می‌توانید به طور معمول غذا بخورید و بنوشید مگر اینکه به شما توصیه شده باشد که این کار را نکنید.

عینک تيره آفتابی با خود بياوريد تا پس از انجام ليزر بپوشيد.

اقدامات حین انجام

این درمان معمولا در بخش سرپایی انجام می‌شود. یک پرستار بینایی شما را بررسی می‌کند و مقداری قطره چشم برای گشاد شدن مردمک در چشم شما می‌ریزد. این قطره‌ها بینایی شما را به مدت 6-4 ساعت تار می‌کند. این قطره‌ها به پزشک اجازه می‌دهند که پشت چشم شما را هنگام انجام لیزر درمانی ببیند.

به اتاقی که قرار است لیزر درمانی انجام شود منتقل می‌شوید. ممکن است قبل از انجام لیزر از قطره یا تزریق بی‌حس کننده موضعی استفاده شود.

لیزر یا با نوری که بر روی سر پزشک گذاشته می‌شود یا با میکروسکوپ با یک تکیه گاه چانه مشابه آنچه در کلینیک برای معاینه چشم‌ها استفاده می‌شود ممکن است یک لنز تماسی خاص اعمال ‌شود.

 اگر از لیزر غیر مستقیم استفاده می‌شود، بايد روي تخت دراز بكشيد. اگر ليزر با استفاده از سيستم ميكروسكوپ انجام مي‌شود، یک لنز تماسي در چشم شما قرار می‌گیرد تا پلك‌ها را باز نگه داشته و پرتو ليزر روي قسمت آسيب ديده متمركز شود.

در حالی که هر نوع لیزر شبکیه، بسته به هدف درمان و شدت بیماری قابل درمان می‌ تواند متفاوت باشد، به طور کلی، بیشتر درمان‌های لیزر شبکیه به این صورت انجام می‌شود:

• چشم پزشک قطره‌های بی‌حس کننده و قطره‌های گشاد کننده را روی چشم شما می‌ریزد.
• سپس اشعه‌ی لیزر روی جایی متمرکز می‌شود که مثلاً پارگی شبکیه وجود دارد یا رگ خونی که باید بسته شود. شما جرقه‌هاي نور متمرکز بر چشم خود را تجربه خواهید کرد. پزشک ممکن است در طول فرایند درمان، لنز تماسی خاصی را روی چشم شما قرار دهد.
• لیزر پرتویی از نور ساطع می‌کند که از طریق مردمک وارد می‌شود و سوختگی‌های کوچکی را در محل درمان دقیق ایجاد می‌کند. و به عنوان مثال، پارگی شبکیه را مسدود می‌کند یا شاید یک رگ خونی در حال خون‌ریزی را مسدود می‌کند.

چشم پزشک بعد از انجام لیزر شبکیه، ممکن است یک محافظ روی چشم شما قرار دهد. سپس شما می‌توانید با همراهی یک فرد، به خانه بروید و بهتر است که بلافاصله بعد از انجام لیزر، رانندگی نکنید. درمان معمولا 5 تا 30 دقیقه طول می‌کشد. که بستگی به میزان درمان در شرایط خاص شما دارد. ولی بخاطر اقدامات قبل از عمل شما وقت بیشتری در مرکز خواهید گذراند.

اقدامات پس از انجام

پس از درمان می‌توانید به خانه بروید.

ممکن است پس از درمان متوجه ناراحتی یا درد مبهم در چشم شوید. این را می‌توان با مشورت پزشک با مصرف داروهای مسکن به جز آسپرین بهبود بخشید.

بینایی شما پس از درمان ممکن است تیره‌تر به نظر برسد. این اثر می‌تواند 24-48 ساعت باقی بماند. شما باید تا 24 ساعت پس از درمان از رانندگی اجتناب کنید.

درمان با لیزر اغلب در چندین جلسه مختلف انجام می‌شود. ویزیت بعدی برای یک جلسه لیزر یا برای بررسی بعدی برای بررسی اینکه چشم به درمان پاسخ می‌دهد ترتیب داده می‌شود. این بسته به دلیلی که لیزر را انجام می‌دهید متفاوت است.

پس از لیزر شبکیه رتین، پزشک ممکن است استفاده از قطره‌های استروئیدی را برای‌تان تجویز کند تا از التهاب جلوگیری شود. ممکن است به شما دستور داده شود که به استفاده از قطره‌های چشمی دارویی در خانه ادامه دهید.

شاید برای چند روز از انجام فعالیت‌های شدید خودداری کنید. اکثر بیماران می‌توانند روز بعد از انجام لیزر شبکیه، به سر کار برگردند.

در صورت بروز حساسیت به نور بعد از انجام لیزر شبکیه، استفاده از عینک آفتابی ممکن است باعث کاهش این حساسیت شود.

در صورتی که بعد از لیزر شبکیه رتین، دچار بدتر شدن بینایی، درد، قرمزی یا تورم شدید، به پزشک مراجعه کنید.