نیازهای پایه سالمندان

با افزایش سن، نیازها و چالش‌های جدیدی بوجود می‌آید یا نیازهای قبلی به شکلی دیگر تغییر می‌کنند. در این قسمت فهرست نیازهای پایه در دوران سالمندی و راه‌حل‌هایی برای مواجهه با آن بیان شده است:

هوای سالم

با افزایش سن عملکرد مناسب ریه‌ها در جذب اکسیژن مورد نیاز و دفع گازهای دفعی از جمله دی‌اکسید کربن کاهش می‌یابد. از طرف دیگر مژک‌های تنفسی که ترشحات را به سمت حلق حرکت می‌دهند، ضعیف‌تر شده و فعالیت آن‌ها کمتر می‌شود. تمامی این موارد منجر می‌شود تا سالمند نیاز بیشتری به هوای تمیز داشته باشد و خطر هوای آلوده برای سالمند به نسبت دیگر گروه‌های سنی چند برابر شود. متأسفانه اغلب کلان شهرهای ایران با مشکل آلودگی هوا مواجه هستند. در اینجا نکاتی برای حفظ سلامت سالمندان در هنگام آلودگی هوا ذکر شده است:

به طور مداوم از رسانه‌ها میزان آلودگی هوا را تحت نظر داشته باشید.
در هنگام آلودگی هوا تا جای ممکن و به جز در موارد ضروری از منزل خارج نشوید.
هنگام خروج از منزل سعی کنید تا حد امکان به اماکن شلوغ نروید، در هوای آزاد نباشید و در داخل خودرو جابجا شوید.
از ماسک‌های سه لایه مخصوص استفاده کنید. استفاده از ماسک‌های کاغذی برای سالمندان هنگام آلودگی هوا چاره ساز نیست زیرا جذب آلاینده بسیار پایینی دارند.
مصرف مایعات خود را زیاد کنید. حداقل هر 2 ساعت یک لیوان آب بیاشامید. آب میوه و چایی جایگزین آب نیست.
در صورت امکان از مواد غذایی حاوی ویتامین‌های A, C, D و E مثل انواع مرکبات، میوه و صیفی جات زرد و نارنجی مثل هویج، مغزجات خام مثل بادام بیشتر استفاده کنید.
از مواد غذایی دارای مواد نگهدارنده از جمله کنسروها و فست فودها کمتر استفاده کنید.
در صورت عدم منع پزشکی، مواد غذایی رقیق کننده خون مثل آب انار را بیشتر مصرف کنید.
هنگام بازگشت به منزل نسبت به شست و شوی دست، صورت و مجاری تنفسی خود اقدام کنید.

از طرف دیگر برای تمیزی هوای منزل خود به موارد زیر توجه کنید:

از مصرف سیگار و سایر دخانیات در منزل توسط خود یا اطرافیانتان اکیداً خودداری شود. نزدیکان خود را برای مصرف سیگار به بیرون از منزل هدایت کنید.
پکیج و آبگرمکن‌های دیواری خود را به طور مرتب سرویس کنید.
به عدم نشت گاز بخاری، عملکرد مناسب دودکش‌ها و آبی بودن شعله‌ها، قابلیت ورود هوای کافی به اتاق و نیز مناسب بودن اندازه بخاری با فضای اتاق دقت کنید.
هنگام استفاده از مواد شوینده شیمیایی به ویژه سفید کننده‌ها حتماً نسبت به بازکردن پنجره‌ها و تعویض هوا اقدام کنید.
به طور مرتب گوشه‌های دیوار و سقف اماکن مرطوب مثل حمام یا آشپزخانه را چک کنید و با دیدن لکه‌های کپک سبز یا سیاه حتماً نسبت به پاک کردن آن‌ها اقدام کنید. برای کاهش تولید کپک در فضای خانه نسبت به کاهش رطوبت فضا با نصب و استفاده از هود، هواکش حمام و باز کردن پنجره‌ها اقدام کنید.
برای تصفیه هوا از گیاهان آپارتمانی استفاده کنید. گیاهانی مثل فیکوس یا انجیر زینتی برای این امر مناسب هستند.
به طور مرتب با جارو زدن منزل با جاروی برقی فرشها، موکت‌ها و مبل‌های خود را از مواد حساسیت‌زا مثل گرد و غبار پاک کنید.

خواب راحت و کافی

با افزایش سن الگوی خواب تغییر پیدا می‌کند و میزان نیاز بدن به خواب به 7- 5/6 ساعت در شب کاهش می‌یابد، بیشتر سالمندان به سختی به خواب می‌روند یا چندین بار در طول شب از خواب بیدار می‌شوند. بی‌خوابی، خواب‌آلودگی مفرط، حمله خواب، آپنه یا وقفه تنفسی در خواب از جمله مشکلات رایج خواب در سالمندان هستند که ممکن است به دلایل مختلفی از جمله افسردگی، استرس، وزن بالا، نارسایی قلبی، بیماری‌های گوش و حلق و بینی، دیابت و دردهایی مثل کمردرد و سردرد ایجاد شوند.

الگوی زندگی نامناسب ناشی از مصرف قهوه، خوردن غذاهای سنگین قبل از خواب، محیط خیلی گرم یا سرد، شلوغی محیط و آلودگی هوا نیز می‌تواند از عوامل اختلالات خواب باشد. برای برطرف کردن این مشکلات می‌توانید به نکات زیر توجه کنید:

برنامه ورزشی روزانه و منظم داشته باشید.
در طول روز بیش از 30 دقیقه نخوابید.
قبل از خواب غذای سبک بخورید و توالت رفتن را فراموش نکنید.
می‌توانید برای خواب راحتتر، قبل از خواب شیر گرم بخورید.
آزمایشاتی جهت بررسی میزان آهن، روی، کلسیم و مس انجام دهید. کمبود این مواد ممکن است منجر به بی‌خوابی در سالمندان شود.
از مصرف مواد کافئین‌دار مانند قهوه، چای، نوشابه‌های گازدار و شکلات 6-4 ساعت قبل از خواب خودداری کنید.
بهتر است شب‌ها در زمانی مشخص به رختخواب بروید تا بدن به آن عادت کند.
دمای اتاق خواب را تنظیم کنید. درجه حرارت مناسب برای خوابیدن 18-16 درجه سانتی‌گراد است.
محیط راحتی برای خواب در نظر بگیرید. تشک و بالش نباید خیلی سفت یا نرم باشد.
سعی کنید فضای اتاق برای خواب تاریک باشد.
قبل از خواب کتاب‌های مورد علاقه خود مثل کتب معنوی، شعر و … مطالعه کنید.
قبل از خواب از تماشای فیلم‌های خشونتآمیز یا بازی‌های هیجان‌انگیز دوری کنید.
فقط در صورت تجویز پزشک از قرص‌های خواب‌آور استفاده کنید.
در مورد قطع تنفس حین خواب، بسته به علت آن می‌توان با تغییر رفتارهایی مثل نخوابیدن به پشت، استفاده از وسایل دهانی که مجرای هوایی را باز نگه میدارند و کاهش وزن مشکل را برطرف کرد ولی در این مورد سعی کنید با پزشکتان نیز مشورت کنید.

رعایت بهداشت فردی

مراقبت و توجه به بهداشت فردی از جمله استحمام، اجابت مزاج، بهداشت دهان و … از نیازهای مهم روزانه است که توسط خود سالمند یا مراقب او انجام می‌شود.

برای تسهیل رعایت بهداشت فردی نکات زیر را در نظر داشته باشید:

استحمام

سعی کنید برنامه منظمی برای استحمام خود در نظر بگیرید.
هنگام خستگی بیش از حد، بعد از انجام فعالیت‌های ورزشی یا فعالیتهای نظافتی منزل نسبت به استحمام اقدام کنید.
شرایط حمام را برای خود راحت‌تر کنید: در ورودی و داخل حمام دستگیره‌های کمکی تعبیه کنید، صندلی مناسب برای نشستن در حمام قرار دهید، دوش متحرک برای حمام خود در نظر بگیرید و در صورت تمایل وان در حمام نصب کنید.
آبگرم‌کن مناسب تعبیه کنید و حتماً قبل از حمام دمای آب را بررسی کنید.
توجه داشته باشید که سطوح حمام لغزنده نباشند.
از شامپو و مواد شوینده مناسب که به چشم و پوست آسیب نمی‌رساند استفاده کنید.