تغذیه در شرایط خاص

معمولاً در دوره سالمندی ممکن است افراد با شرایط یا مشکلاتی مرتبط با تغذیه روبرو باشند. در این قسمت به صورت خلاصه به بعضی از راهکارهای کاربردی تغذیه در این شرایط اشاره شده است. البته توصیه می‌شود در این موارد به خصوص در صورت وجود بیماری‌های زمینه‌ای با پزشک یا کارشناس تغذیه مشورت کنید.

راهنمای تغذیه سالمند در معرض چاقی

به جای غذاهای سرخ شده از غذاهای آب‌پز، بخارپز و تنوری استفاده کنید.
مصرف مواد غذایی کنسرو شده، همبرگر، سوسیس و کالباس، سس مایونز و انواع شیرینی‌ها را به حداقل برسانید.
ترجیحاً از نان سبوس‌دار به جای برنج و ماکارونی استفاده کنید.
از مصرف نوشابه‌های گازدار شیرین خودداری کنید.
از شیر و لبنیات کم‌چرب استفاده کنید.
به جای گوشت قرمز از ماهی و مرغ (بدون پوست) استفاده کنید.
به جای روغن جامد، از روغن‌های مایع استفاده کنید.
در میان‌وعده‌ها از میوه و سبزیجات پخته و پوره شده، نان‌های نرم و مکمل‌دار، مرغ پخته شده، تخم‌مرغ آبپز، شیر، ماست و پنیر استفاده کنید.

راهنمای تغذیه سالمند در معرض لاغری

حداقل سه میان‌وعده از میوه‌های تازه، خشک و پخته، خرما، انواع مغزها، تخم‌مرغ آب‌پز، نان، لبنیات و حبوبات مصرف کنید.
از انواع طعم دهنده‌ها مثل ادویه، چاشنی، آبلیمو و … استفاده کنید.
همراه سالاد، سبزی و غذا از روغن‌های مایع گیاهی مثل روغن زیتون یا هسته انگور استفاده کنید.
از گروه نان و غلات مثل انواع برنج، ماکارونی و سیب زمینی بیشتر استفاده کنید.
از انواع حبوبات بیشتر استفاده کنید.
به وعده صبحانه توجه ویژه داشته باشید. سعی کنید صبحانه خود را به صورت کامل و با انواع مواد مغذی و مقوی مثل تخم مرغ، عدسی، پنیر، گردو، عسل و … میل کنید.

راهنمای تغذیه سالمند مبتلا به بیماری قلبی عروقی و فشارخون بالا

تحت نظر پزشک یا کارشناس تغذیه باشید.
غذا را به صورت کم‌نمک استفاده کنید.
مصرف غذاهای چرب و سرخ شده را به حداقل برسانید.
به جای روغن‌های جامد و کره، از روغن های گیاهی مایع مثل روغن آفتابگردان، روغن کنجد و روغن زیتون استفاده کنید.
تا حد امکان از مصرف گوشت قرمز و چربی‌های حیوانی خودداری کنید و از گوشت مرغ بدون پوست، ماهی و سویا به جای آن‌ها استفاده کنید.
غذاها را به صورت آبپز، بخارپز و تنوری استفاده کنید.
در طول هفته، بیشتر از 5 تخم‌مرغ (چه به تنهایی و چه در غذا‌) مصرف نکنید.

راهنمای تغذیه سالمند مبتلا به دیابت

تحت نظر پزشک یا کارشناس تغذیه باشید.
تعداد وعده‌های غذایی روزانه را بیشتر و در هر وعده مقدار غذای کمتری استفاده کنید.
وعده‌های اصلی غذا را حذف نکنید (به ویژه در افراد لاغر یا تحت درمان دارویی).
از سبزی‌ها و میوه‌های دارای قند کم مانند گیلاس، آلو سیاه، توت فرنگی، پرتقال، کیوی، گریپ فروت، سیب، گلابی و … در وعده‌های غذایی بیشتر استفاده کنید.
مصرف میوه‌های دارای قند بالا مانند خربزه، انگور، لیمو شیرین، طالبی، هندوانه، موز و … را محدود کنید.
در برنامه غذایی خود از حبوبات بیشتر استفاده کنید.
از نان‌های سبوس‌‍دار استفاده کنید.
مصرف قند، شکر و شیرینی را به حداقل برسانید.
از گوشت و لبنیات کمچرب استفاده کنید.
متناسب با غذاهای مصرفی روزانه خود، فعالیت بدنی داشته باشید.

راهنمای تغذیه سالمندان در مواردی که در غذا خوردن مشکل دارند

مشکل در جویدن غذا و نداشتن دندان یا دندان مصنوعی: در صورتی که در جویدن غذاهای مختلف مشکل دارید شکل‌های دیگر آن‌ها را استفاده کنید.

به جای	اين موارد را امتحان كنيد
ميوه‌های تازه	آبميوه تازه، ميوه پخته شده مانند كمپوت‌های بدون شکر، ميوه رنده شده به شكل پالوده و يا خرد و ريز شده
سبزی‌های خام	آب سبزی‌ها (مانند آب هويج) و سبزی‌های پخته له شده (گل كلم، لبو، هويج، سيب زمينی، كرفس و …)
تكه‌های گوشت سفت	گوشت چرخ كرده یا خرد شده، تخم مرغ، شير، پنير، ماست، غذاهايی كه با شير درست می‌شوند (مانند فرنی) و گوشت ماهی
نان‌های سفت	نان لواش، كلوچه‌های نرم، برنج (كته)

راهنمای تغذیه سالمند با مشکل برگشت غذا از معده

در صورتی که به دلیل نفخ یا دیگر مشکلات گوارشی از مصرف بعضی غذاها مثل شیر، سبزی، میوه و حبوبات پرهیز می‌کنید با مشورت پزشک یا کارشناس تغذیه، برای جبران مواد مغذی آن‌ها (مانند فیبر، پروتئین، کلسیم و ویتامین) موارد زیر را امتحان کنید.

به جای	اين موارد را امتحان كنيد
شير- شير سرد	ماست (حدود 2 ليوان ماست در روز)، پنير سفت كم چرب، شير گرم (حدود 4-3 ليوان در روز)
سبزي‌های برگ‌دار و انواع كلم خام	آب سبزی‌ها مانند آب هويج و آب گوجه فرنگی و سبزی‌های پخته مانند لوبيا سبز، هويج و سيب زمينی
ميوه تازه	آب ميوه و كمپوت‌های بدون شکر تهيه شده از انواع ميوه‌ها
حبوبات خيس نشده	حبوبات را قبل از پختن 4-3 ساعت در آب بخيسانيد، سپس آب آن را دور ريخته و براي طبخ غذا (آش، آب گوشت و …) استفاده كنيد.

راهنمای تغذیه سالمند با بی‌اشتهایی

بی‌اشتهایی ممکن است به دلیل تنهایی یا عوارض داروهای مصرف شده و یا به دلیل افزایش سن ایجاد شده باشد. برای همین باید در ابتدا نسبت به یافتن علل بی‌اشتهایی خود اقدام کنید. برای غلبه بر بی‌اشتهایی میتوانید نکات زیر را به کار ببندید:

تا حد امكان غذا را در كنار اعضای خانواده و يا دوستان خود به صورت گروهی صرف كنيد.
فعالیت بدنی منظم داشته باشید.
از مصرف غذاهای مورد علاقه و در مکان‌های مورد علاقه غافل نشوید.
در صورت کاهش حجم غذای مصرفی، سعی کنید تعداد وعده‌های غذایی خود را بیشتر کنید.
با پزشك خود در مورد داروهايتان مشورت كنيد تا در صورت تأثير آن‌ها بر روی اشتها، داروها را تغيير داده یا حذف کند.
با افزودن انواع ادويه، چاشنی‌های گياهی و آبليمو به غذايتان، طعم غذا را مطلوب‌تر كنيد تا اشتهای‌تان برای غذا تحريك شود.
مصرف چربی و غذاهای چرب را کم کنید.

توصیه‌های رژیمی برای سایر مشکلات رایج سالمندان

مشکلات	راه حل
کاهش حس بویایی، چشایی وبینایی	تأمین نور کافی، مصرف غذاهای رنگارنگ، جذاب، خوشمزه، تغییر در ترکیب و طعم غذاها
اختلال در هضم غذا	مصرف غذاهای کم حجم در دفعات بیشتر، اختصاص زمان بیشتر جهت خوردن غذا و خوب جویدن آن
یبوست	مصرف میوه، سبزی، نان‌های کامل با سبوس، حبوبات و مصرف مایعات کافی
عدم تحمل لاکتوز شیر	مصرف دوغ، ماست، یا پنیر یا فرآورده‌های شیری پخته نظیر پودینگ، فرنی یا سوپ خامه‌ای، تشویق به مصرف سبزیجات برگ‌دار یا نوشیدنی‌های حاوی کلسیم به منظور کاهش پوکی استخوان
کاهش تحمل چربی	مصرف چربی افزوده یا غذاهای چرب به طور متعادل، مصرف گوشت کم چرب، یا شیر بدون چربی و فرآورده‌های آن، پرهیز از مصرف غذاهای سرخ شده.
کمبود آهن	تشویق به مصرف رژیم غذایی متعادل شامل منابع غنی از پروتئین، گوشت کم‌چرب، مرغ، ماهی، مصرف غذاهای سرشار از آهن به همراه ترکیبات حاوی ویتامین سی(مثل پرتقال) به منظور افزایش جذب آهن.