اگر ضربان قلب در حالت استراحت، بالاتر از حد طبیعی باشد به آن، تاکی‌کاردی می‌گویند. قلب سالم و بالغ فردی که در حالت استراحت است به طور معمول بین ۶۰ تا ۱۰۰ بار در دقیقه می‌زند. ابتلا به تاکی‌کاردی یعنی افزایش ضربان قلب در حفره‌های بالایی یا پایینی قلب و یا هردو.

ضربان قلب توسط امواج الکتریکی ایجاد می‌شود. تاکی‌کاردی زمانی اتفاق می‌افتد که به علت اختلال در قلب، امواج الکتریکی سریع‌تر ارسال شوند.

در بعضی از موارد، تاکی‌کاردی علامت و مشکلی ندارد. اما تاکی‌کاردی شدید ممکن است فعالیت طبیعی قلب را مختل کرده و خطر ابتلا به سکته مغزی، ایست ناگهانی قلبی را افزایش داده و در نهایت موجب مرگ شود.

درمان این مشکل به کنترل ضربان قلب و جلوگیری از بروز بیماری‌های مربوطه کمک می‌کند.

علائم و نشانه‌ها

هنگامی که ضربان قلب بیش از حد تند شود، امکان دارد خون پمپ شده از قلب به همه جای بدن نرسد و اکسیژن‌رسانی به قسمتی از بافت‌ها یا اندام‌ها انجام نشود.

علائم و نشانه‌های تاکی‌کاردی عبارتند از:

• سرگیجه
• تنگی نفس
• احساس سبکی در سر
• نبض سریع
• تپش قلب به صورت نامنظم یا احساس ریخته شدن چیزی در قفسه سینه
• درد در قفسه سینه
• غش (سنکوپ)

برخی افراد مبتلا به تاکی‌کاردی هیچگونه نشانه‌ای ندارند و فقط در طول معاینه‌ی بدنی یا گرفتن نوار قلب متوجه مشکل خود می‌شوند.

علل شایع

تاکی‌کاردی باعث اختلال در امواج  الکتریکی طبیعی قلب می‌شود و فعالیت پمپاژ قلب را مختل می‌کنند. عوامل بسیاری باعث ایجاد یا تشدید مشکلات دستگاه هدایتی قلب می‌شوند. این عوامل عبارتند از:

• آسیب به بافت قلب در اثر بیماری قلبی
• ایجاد مسیرهای الکتریکی غیرطبیعی قلب به صورت مادرزادی
• بیماری‌های مادرزادی قلب
• کم خونی
• ورزش
• استرس ناگهانی مانند ترس
• فشارخون بالا
• سیگار کشیدن
• تب
• نوشیدن زیاد الکل
• نوشیدن بیش از حد نوشابه‌های کافئین دار
• عوارض جانبی دارو
• عدم تعادل الکترولیت‌ها، که در ایجاد ضربان‌های نامنظم قلب مؤثر هستند.
• پرکاری تیروئید

علت دقیق ضربان تند قلب را در برخی موارد نمی‌توان تعیین کرد.

عوامل تشدید کننده خطر

هرچیزی که بر روی قلب فشار وارد کند و یا به بافت قلب آسیب بزند می‌تواند خطر ابتلا به تاکی‌کاردی را افزایش دهد. تغییردر سبک زندگی و یا انجام درمان‌های پزشکی، خطر ابتلا به این مشکل را کاهش می‌دهد. اما موارد زیر تاکی‌کاردی را بیش‌تر می‌کنند:

• بیماری قلبی
• فشارخون بالا
• سیگار کشیدن
• مصرف زیاد الکل
• مصرف زیاد کافئین
• استفاده از مواد مخدر
• استرس روانی و اضطراب
• کم خونی

عوامل دیگری که موجب افزایش ضربان قلب می‌شود عبارتند از:

• سن بالا: فرسایش قلب در اثر پیری باعث افزایش احتمال ابتلا به تاکی‌کاردی می‌شود.
• سابقه خانوادگی: احتمال ابتلا به تاکی‌کاردی با وجود سابقه خانوادگی افزایش می‌یابد.

عوارض احتمالی

مشکلات ناشی از تاکی‌کاردی به نوع تاکی‌کاردی، میزان و سرعت ضربان قلب و مشکلات دیگر قلب مرتبط است. این مشکلات عبارتند از:

• لخته شدن خون که می‌تواند به سکته مغزی یا حمله قلبی منجر شود.
• نارسایی قلبی که در اثر ناتوانی قلب برای پمپاژ کافی خون اتفاق می‌افتد.

• غش کردن مکرر
• مرگ ناگهانی در ارتباط با تاکی‌کاردی با بی‌نظمی شدید قلب

تشخیص

پزشک معالج برای تعیین نوع تاکی‌کاردی و بررسی علائم بیمار، معاینات بالینی و آزمایشات مختلفی را توصیه می‌کند. روش‌های تشخیصی زیر برای تعیین نوع تاکی‌کاردی عبارتند از:

• گرفتن نوارقلب

در این روش سیم‌هایی به قفسه سینه، دست‌ها و پاها متصل شده و امواج الکتریکی ارسالی از قلب را ثبت می‌کنند. این روش برای تشخیص نوع تاکی‌کاردی و اختلالات قلبی ایجاد کننده آن کمک کننده است.

• هولتر مانیتورینگ

این دستگاه قابل حمل است و بیمار می‌تواند آن را درون جیب خود قراردهد یا روی شانه خود آویزان کند. کار این دستگاه ثبت فعالیت‌های قلب در طول ۲۴ ساعت است تا پزشک با دیدن آن ضربان قلب را بررسی کند.

• دستگاه ثبت اتفاقات

این وسیله یک دستگاه نوارقلب قابل حمل است که فعالیت‌های قلب را در طول چند هفته تا چند ماه زیر نظر می‌گیرد. این وسیله را بیمار هر زمانی که ضربان قلبش بالا می‌رود، با فشار یک دکمه فعال می‌کند و در این حالت دستگاه به ثبت فعالیت‌های قلب بیمار می‌پردازد. پزشک با دیدن آن، ضربان قلب بیمار را بررسی می‌کند.

• آزمایش الکتروفیزیولوژیک

ممکن است پزشک معالج یک آزمایش الکتروفیزیولوژیک برای تأیید تشخیص و یا مشخص کردن محل مشکل درقلب به بیمار توصیه کند.

• هولتر مانیتورینگ

این دستگاه قابل حمل است و بیمار می‌تواند آن را درون جیب خود قراردهد یا روی شانه خود آویزان کند. کار این دستگاه ثبت فعالیت‌های قلب در طول ۲۴ ساعت است تا پزشک با دیدن آن ضربان قلب را بررسی کند.

در حین انجام این آزمایش، پزشک معالج لوله‌ی انعطاف‌پذیری به نام کاتتر را در سرخرگ کشاله ران، بازو یا گردن واردکرده و آن را از طریق رگ‌های خونی به نقاط مختلف قلب هدایت می‌کند. وقتی کاتتر در جای لازم قرار بگیرد، می‌تواند محل دقیق تولید امواج الکتریکی را مشخص کرده و عامل ایجاد تاکیکاردی را تشخیص دهند.

• آزمایش جدول شیب (تست تیلت)

در این آزمایش پزشک داروهایی برای ایجاد تاکی‌کاردی به بیمار می‌دهد تا بهتر متوجه علت غش کردن بیماردر اثر تاکی‌کاردی شود. در ابتدا ازبیمارخواسته می‌شود روی تخت دراز بکشد و سپس تخت به حالت عمودی قرارداده می‌شود تا بیمار به حالت ایستاده در بیاید. در این تغییر حالت، پزشک وضعیت قلب و دستگاه عصبی بیمار را بررسی می‌کند.

• سایر آزمایشات

متخصص قلب و عروق ممکن است آزمایشات دیگری را جهت تشخیص بیماری‌های زمینه‌ای انجام دهد تا به تشخیص تاکی‌کاردی کمک کند.

درمان

هدف از درمان تاکی‌کاردی، آهسته کردن ضربان قلب است.تاکی‌کاردی ممکن است خود به خود درمان شود. با انجام حرکات ساده‌ی بدنی احتمال دارد ضربان قلب به حالت عادی خود برگردد. اما با این حال، شاید بیمار برای کم کردن سرعت ضربان قلب نیاز به دارو یا سایر درمان‌های پزشکی داشته باشد.

درمان تاکی‌کاردی شامل موارد زیر است:

• انجام مانور واگ

ممکن است پزشک معالج با انجام مانور واگ اقدام به درمان کند. مانورهای واگال، بر عصب واگ مؤثر است و این عصب به تنظیم تپش قلب کمک می‌کند. این مانورها شامل سرفه کردن، زور زدن و قراردادن یک بسته یخ روی صورت است. مانور واگ برای همه‌ی انواع بی‌نظمی‌های قلبی مؤثرنیست.

• داروها

اگر مانور واگ، ضربان سریع قلب را متوقف نکند، ممکن است پزشک برای برگرداندن ضربان طبیعی  قلب اقدام به تزریق یک داروی ضد تاکیکاردی کند. تزریق این دارو باید در بیمارستان انجام شود.

در مواردی که مانور واگ جواب نمی‌دهد، ممکن است پزشک داروی ضد تاکیکاردی تجویز کند.

• شوک کاردیوورژن

در این روش، از طریق صفحات فلزی که روی قفسه سینه قرار داده می‌شود به بیمار شوک می‌دهند. جریان برق بر قلب تأثیر گذاشته و ضربان طبیعی قلب را باز می‌گرداند. این روش در مواقع اورژانسی و یا زمانی که دارو جواب نمی‌دهد، انجام می‌شود.

جلوگیری از ضربان سریع قلب

با انجام درمان‌های زیر ممکن است از تاکی‌کاردی جلوگیری و یا بتوان آن را کنترل کرد.

• سوزاندن با کاتتر

در حین انجام این آزمایش پزشک معالج لوله‌ی انعطاف‌پذیری به نام کاتتر را وارد سرخرگ کشاله ران، بازو یا گردن کرده و آن را از طریق عروق خونی به قلب هدایت می‌کند. الکترود واقع در نوک کاتتر می‌تواند با ایجاد حرارت شدید، سرما یا انرژی فرکانس رادیویی، مسیر اضافی و محل آسیب را برداشته و از ارسال امواج الکتریکی جلوگیری کند.

این روش به ویژه برای بی‌نظمی‌های بطنی بسیار مؤثر است. سوزاندن با کاتتر برای درمان بی‌نظمی‌های دهلیزی هم استفاده می‌شود.

• داروها

داروهای ضد بی‌نظمی ضربان قلب اگر به طور مرتب مصرف شوند، ممکن است به درمان تاکی‌کاردی کمک کنند.

• دستگاه ضربان ساز

پیس میکر یا دستگاه ضربان‌ساز، وسیله‌ی کوچکی است که با عمل جراحی زیر پوست کاشته می‌شود. وقتی این وسیله تپش غیرطبیعی قلب را حس کند، یک موج الکتریکی ارسال می‌کند که تپش قلب را طبیعی می‌کند.

• کاشت دفیبریلاتور قلبی (ICD)

درصورتی که بیمار در معرض ابتلا به تاکی‌کاردی خطرناک باشد، استفاده از این دستگاه توصیه می‌شود. این وسیله که به اندازه‌ی یک تلفن همراه است، با عمل جراحی در قفسه سینه کاشته می‌شود. دستگاه آی‌سی‌دی به صورت دائمی تپش قلب را کنترل می‌کند و هر وقت سرعت ضربان قلب زیاد شود شوک الکتریکی مناسبی برای برقراری ضربان طبیعی به قلب می‌فرستد.

درمان‌های جراحی

عمل جراحی قلب باز در برخی موارد برای از بین بردن مسیر اضافی ایجاد کننده امواج الکتریکی انجام می‌شود.

در یکی ازاین روش‌های جراحی، جراح برش کوچکی در بافت قلب ایجاد می‌کند تا یک زخم دربافت قلب ایجاد شود. از آنجا که جای زخم ایجاد شده (اسکار)، امواج الکتریسیته را ازخود عبورنمی‌دهد، وقتی امواج به این نقطه می‌رسند متوقف می‌شوند وضربان طبیعی قلب دوباره ایجاد می‌شود. معمولاً وقتی از عمل جراحی استفاده می‌شود که درمان‌های دیگر مؤثر نباشد یا برای کسانی توصیه می‌شود که حتماً به جراحی قلب برای درمان بیماری دیگر قلبی هم نیاز دارند.

جلوگیری از لخته شدن خون

بعضی از افراد مبتلا به تاکی‌کاردی در معرض تشکیل لخته خون قرار دارند که ممکن است به سکته مغزی یا حمله قلبی منجر شود. گاهی پزشک برای کمک به کاهش خطر ابتلا به این مشکل، یک داروی رقیق کننده خون تجویز می‌کند.

درمان بیماری‌های زمینه‌ای

اگر بیماربه بیماری دیگری مانند بیماری قلبی یا پرکاری تیروئید مبتلا باشد، درمان این بیماری‌های زمینه‌ای و یا به حداقل رساندن آن‌ها ممکن است تاکیکاردی را به برطرف کند.

اقدامات لازم در زمان ایجاد حمله

• سعی کنید به خودتان مسلط باشید و استرس نداشته باشید.
• با اورژانس 115 تماس بگیرید و یا به اولین مرکز درمانی نزدیک محل سکونت خود مراجعه نمایید.
• از راه رفتن خودداری نمایید زیرا احتمال دارد فشار شما کاهش یابد و به زمین بخورید.
• اجازه دهید پزشکان درمان شما را انجام دهند.
• از خود درمانی و مصرف دارو بدون تجویز پزشک خودداری نمایید.