مدیریت بیماری
اختلال دو قطبی
اختلال دوقطبی یا شیدایی، نوعی اختلال خلقی و یکی از بیماریهای خفیف روانی است. افراد مبتلا به این بیماری دچار تغییرات شدید خلق میشوند. سير بيماری بدين صورت است كه به طور يك در ميان ولی نامنظم، فرد دچار سرخوشی و فعاليت زياد بدون توجيه است (شيدايی) و به دنبال آن دچار افسردگی شديد میشود و اين چرخه به همين منوال ادامه پيدا میكند. در بين شيدايی و افسردگی، دورهای از رفتار طبيعی وجود دارد. اختلال دو قطبی به صورت معمول در آخر دوره نوجوانی یا اوایل دوره بزرگسالی ایجاد میشود.
علائم و نشانهها
علائم بيماری بستگی به اين دارد که خلق شما به سمت افسردگی يا شيدائی تغيير کرده باشد.
علائم بیماری در زمان افسردگی
- احساس غمگينی که از بين نمیرود.
- احساس نياز به گريستن بدون هيچ دليلی
- از دست دادن تمايل و رغبت به همه چيز
- عدم لذت بردن از چیزهایی که قبلا لذت میبردید.
- احساس بیقراری و آشفتگي
- از دست دادن اعتماد به نفس، فکرکردن به خودکشی
- احساس بیارزشی و نااميدی و زودرنجی و تحريکپذيری
- از دست دادن قدرت فکر کردن مثبت و اميدوارانه
- از دست دادن قدرت تصميمگيری حتی در موارد ساده
- مشکل تمرکز کردن
- کم شدن اشتها و وزن
- مشکل خوابيدن و بيدار شدن زودتر از موقع
- عدم تمايل به رابطه جنسی
- مشکل در شروع و به پايان رساندن کارها، حتی کارهای روزمره
علائم بیماری در زمان شيدايی يا هيجان
- بسيار شاد و مهيج
- پريدن از يک ايده يه ايده ديگر
- شنيدن صداهايی که افراد ديگر نمیشنوند.
- بیخوابی یا عدم تمایل به خوابیدن
- افزايش تمايل به رابطه جنسی
- برنامهريزیهای بلند پروازانه و غير واقعی
- رفتارهای نامعمول
- حرف زدن سريع، ديگران ممکن است متوجه صحبتهای شما نشوند.
- گرفتن تصميمات عجولانه و گاهی با نتايج مصيبتبار
- ولخرجی و یا خساست
- احساس صميميت زياد
- بیقراری، افزایش انرژی و میزان فعالیت
- خلق خیلی بالا و احساس نشاط شدید همراه با احساس خود بزرگ بینی
- عدم توانایی برای تمرکز، حواسپرتی
علل و عوامل تشدید کننده خطر
دليل قطعی برای اين اختلالات شناخته نشده، اما تحقيقات نشان میدهد که:
- اختلالات دوقطبی منشا ارثی دارد و سابقه خانوادگی از عوامل خطر است.
- ممکن است مشکل در قسمتی از مغز که کنترل حالات روحی را به عهده دارد عامل اين اختلالات باشد به اين دليل است که اين اختلالات با دارو قابل درمان هستند.
- گذراندن دورههای پر استرس
- سوء مصرف مواد مخدر و الکل
- تغییرات عمده در زندگی مانند مرگ یک فرد مورد علاقه
عوارض احتمالی
به دنبال این بیماری ممکن است عوارض زیر در فرد ایجاد شود:
- عود بيماری، به خصوص با قطع دارو
- خودكشی
- از دست دادن شغل؛ بروز مشكلات در زندگی مشترك
- عدم رو به بهبود گذاشتن اختلال
تشخیص
تشخیص توسط روانپزشک امکانپذیر است. روانپزشک به سوابق کامل پزشکی و اجتماعی بیمار، اطلاعاتی در رابطه با علائم بیماری و سابقه خانوادگی فرد نیاز خواهد داشت و یا ممکن است لازم باشد پزشک با خانواده و دوستان فرد نیز گفتوگو داشته باشد. این مصاحبه به پزشک کمک میکند تغییرات رفتاری بيمار را تشخیص دهد. هنگامی که پزشک ابتلاء به بیماری اختلال دو قطبی را در فردی تشخیص میدهد، به طور معمول تعدادی آزمایش و تست مورد نیاز است. این تستها شامل آزمایش ادرار و خون است که میتواند به شناسایی هرگونه مشکلات جسمانی که در ایجاد علائم بیماری نقش دارد کمک کند.
درمان
با توجه به شدت بیماری اقدامات درمانی زیر برای بیمار انجام میشود:
- برای مواردی كه علائم شديد هستند، ممكن است لازم باشد بيمار در بيمارستان يا مركز درمانی بستری شود و درمان دارویی مانند لیتیوم و کاربامازوپین و … شروع گردد.
- رواندرمانی يا مشاوره همراه با درمان دارويی بهترين نتايج را در بر دارد.
- امكان دارد در مورد بيمارانی كه به دارو جواب نمیدهند، از شوك (ECT) استفاده شود. در شرایطی که دارو درمانی و روان درمانی یا ترکیب هر دو در روند بهبود بیماری بی اثر و یا کم اثر باشد و نتوان مانع علائمی مانند روان پریشی و میل به خودکشی شد، ممکن است از درمان با تشنج برقی استفاده شود. همچنین این شیوهی درمان در مواردی که داروها برای بیمار خطرناک باشد مانند شرایط حاملگی، مورد استفاده قرار میگیرد.
مراقبتهای زمان مصرف لیتیوم عبارتند از:
- درمان با ليتيوم بايد توسط روانپزشک شروع شود. تعيين مقدار دقيق ليتيوم در بدن لازم است. مقدار کم آن بي اثر و مقدار زياد آن سمی است. بنابراين بايد به طور مرتب در چند هفته اول آزمايش خون دهيد تا مطمئن شويد که از مقدار مناسبي استفاده میکنيد. با ثابت شدن مقدار دارو پزشک میتواند ليتيوم را همراه با آزمايش خون منظم برای شما تجويز کند.
- مقدار ليتيوم در خون به مقدار آب بدن و داروهای مصرفی همزمان بستگی دارد. اگر آب بدن کم شود مقدار ليتيوم در خون بالا رفته و احتمال بروز اثرات منفی آن و يا حتی اثرات سمی آن وجود دارد. بنابراين آب بسيار بنوشيد- مخصوصا در مواقعی که هوا گرم است و يا فعاليت شما زياد است.
- چايی و قهوه کمتر مصرف کنيد. چون آنها باعث افزايش ادرار میگردند.
- حداقل سه ماه يا بيشتر طول میکشد تا اثرات ليتيوم پديدار شود. در اين مدت با اينکه تغيير حالت روحی شما ادامه دارد بايد به خوردن قرصهای ليتيوم ادامه دهيد.
- در صورت ایجاد اثرات جانبي دارو مانند تاری ديد، ضعيف شدن ماهيچههای بدن، اسهال، لرزش ضعيف دستها، احساس بيمار بودن، استفراغ کردن، تلو تلو خوردن، لکنت زبان به پزشک مراجعه نمایید.
- استفاده طولانی از ليتيوم ممکن است به کليه و غده تيروئيد آسيب رساند. بهتر است هر چند ماه يکبار براي اطمينان از کارکرد صحيح آنها آزمايش داد.
- از رژيم غذايی مناسب استفاده کنید.
- نوشیدن نوشيدنیهای غير شيرين بسیار مفید است.
- اگر باردار هستيد، بهتر است براي آگاهی از قطع يا ادامه مصرف ليتيوم با روانپزشک خود مشورت کنيد.
- اگر ليتيوم مصرف میکنيد، نبايد به نوزاد شير بدهيد.
- به طور کلی بهترين دارو به بيماری شما بستگی دارد. يک دارو ممکن است براي يک نفر مناسب باشد ولی در شخص ديگری اثر خوبی نداشته باشد. اما برای اولين تجويز اصولا دارويی تجويز میگردد که تاثير بيشتری در ديگران نشان داده است.
- شما بايد هر برنامه برای حاملگی را با روانپزشک خود در ميان بگذاريد. با هم فکری هم، شما میتوانيد برای کنترل حالات روحی خود در طول حاملگی و پس از تولد نوزاد برنامهريزی کنيد.
- در طول زمان حاملگی، تمام کسانی که با اين موضوع در رابطهاند شامل: پزشک متخصص زنان، ماما، پزشک خانواده، روانپزشک و روانپرستار بايد با هم در ارتباط باشند.
- حتی پس از بهبودی بهتر است همواره اين قرصها را با توجه به نظر روانپزشک همراه داشته باشيد. اگر خيلی زود مصرف قرصها را ترک کنيد، احتمال عود افسردگی در شما زياد است. اگر شما به يکباره مصرف را قطع کنيد، ممکن است دچار علائم ترک شويد.
- برای رانندگی در مدت مصرف بايد با پزشک خود مشورت نماييد.
- نشانههای تغيير حالت خود را ياد بگيريد تا بتوانيد در موقع مناسب کمک بگيريد. با اينکار شما میتوانيد از بروز کامل عارضه و يا بستري شدن در بيمارستان اجتناب کنيد. نوشتن حالات روحی روزانه میتواند به شما در اين کار کمک کند.
- تا میتوانيد در مورد بيماریتان و آنچه برای درمان آن مفيد است اطلاعات کسب کنيد.
- از شرايط تنشزا بپرهيزيد. پرهيز کامل از تنش غيرممکن است بنابراين بهتر است ياد بگيريد چگونه اين شرايط را کنترل کنيد. شما میتوانيد از سی دی یا دی وی دیهای آموزشی و يا گروهای تمدد اعصاب و يا پيشنهادهای روانشناسان به استرس خود غلبه کنيد.
- افسردگی يا شيدايی میتوانند اثرات نامطلوبی بر دوستان و خانواده داشته باشد. شما ممکن است مجبور به بازسازی روابطتان بعد از يک دوره افسردگی يا شيدايی بشويد.
- داشتن حداقل يک نفر که بتوانيد به او اعتماد کنيد بسيار مفيد است. دوستان و خانواده نياز دارند بدانند که چه اتفاقی برای شما میافتد و آنها چه کاری میتوانند برای شما انجام دهند.
- با پزشکان و مشاوران خود صادق باشید. پزشک خود را در جریان کامل وضعیت و حالات خود قرار داده و اطلاعات لازم در مورد روش درمانی خود را از وی بخواهید.
- ممکن است شما بخواهيد قبل از اينکه دکتر دستور قطع دارو بدهد، از ادامه مصرف خودداری کنيد. متاسفانه اينکار اغلب به بازگشت دورههای بيماری منجر میشود.
- جهت جلوگيری از بیخوابی اقدامات زير را انجام دهيد:
-
- فعالیت جسمانی کافی در طول روز و در صورت امکان ورزش مرتب مثلاً دستکم سه روز در هفته و هر بار حداقل ۲۰ دقیقه داشته باشيد.
- از خواب روزانه بپرهیزيد.
- شبها قهوه نخوريد.
- مکان خوابیدن خود را تغییر ندهيد.
- هر صبح در ساعت مشخصی بیدار شويد فارغ از آن که شب در چه ساعتی به خواب رفتهاید.
- پیش از خوابیدن تلویزیون تماشا نکنيد و غذای سنگین نخوريد.
- به جز برای خوابیدن مدتی طولانی را در بستر نگذرانيد.
- اگر به خواب نمیرويد تقلای زیادی نکنيد؛ مکان خواب را ترک کنيد و چند دقیقه به فعالیتی مشغول شويد.
- دانستن اینکه به افراد بسیار افسرده چه بگوییم سخت است. آنها همه چیز را از دیدگاه منفی میبینند و قادر نیستند بگویند از شما چه میخواهند. آنها ممکن است زودرنج و گوشهگیر باشند اما در همان حال به کمک شما نیاز دارند.
- آنها ممکن است نگران باشند ولی نخواهند یا نتوانند که نصیحت شما را بپذیرند. سعی کنید در حد امکان صبور باشید و آنان را درک کنید.
- در شروع یک دوره شیدایی، شخص شاد و پرانرژی به نظر میرسد. هرچند که اینگونه هیجانات منجر به بدتر شدن شرایط روحی آنان میگردد. بنابراین سعی کنید آنان را متقاعد کنید که کمکشان نمایید و به آنان در مورد بیماریشان توضیح دهید.
- اطلاعات بیشتری در مورد اختلالات دوقطبی پیدا کنید. همراهی شما با بیمار در جلسات روانپزشکی بسیار موثر خواهد بود.
- به خودتان زمان و فضای کافی برای تجدید قوا بدهید. مطمئن باشید که زمانهایی برای خودتان و گذراندن با دوستانتان اختصاص دادهاید.
- در صورتی که دوست یا فامیل شما در بیمارستان است، مدت نگهداری از آنها را با دیگران تقسیم کنید. شما به دوستتان وقتی خسته نیستید بهتر میتوانید کمک کنید.
- در مواقع اضطراری مانند شیدایی یا افسردگی شدید بیمار را سریعا به یك مركز درمانی منتقل نمایید.
- نام و شماره یك پزشك متخصص قابل اعتماد را داشته باشید.
- محدودیتهای عزیزتان را قبول کنید. مبتلایان دوقطبی نمیتوانند خلق خود را کنترل کنند. نمیتوانند به افسردگی پایان دهند یا در زمان شیدایی، خود را کنترل کنند. نمیتوان با کنترل خود، نیروی اراده و یا استدلال، بر افسردگی یا شیدایی غلبه کرد.
- این بیماران نیاز به محبت شما دارند در محبت کردن و ابزار علاقه سعی کنید دوگانه رفتار نکنید برخی خانوادهها گاه به بیمار محبت میکنند گاه از او متنفر میشوند این کار صحیح نیست در موقع محبت کردن سعی کنید، چهره شما مثل کلامتان با محبت باشد.
- باید به فرد بیمار احترام گذاشت و به نکات مثبت او توجه کرد.
- با تشویق بیمار به خاطر كارهای مثبت و موفقیتهایی كه به دست میآورد هر چقدر هم كوچك باشد به وی احساس عزت نفس ببخشید.
- سعی کنید در خانه کاری که ارزش دارد به او بدهید مهم نیست که همکاری او کم باشد مهم این است که در قبال کار اندکی که انجام میدهد او را تشویق نمائید.
- عدالت را در خانه رعایت نمایید و کارهای منزل را تقسیم کنید.
- سعی کنید در رفتارتان ثبات داشته باشید.
- سعی کنید که به بیمار مسئولیت بدهید تا حس استقلال پیدا بکند.
- سعی کنند در خانوادههایشان نظم و قانون وجود داشته باشد.
- از ایجاد سر و صدا و درگیریهای هیجانی و موقعیتهای استرسزا و مشاجرات خانوادگی پرهیز كنید.
- از سرزنش و برچسبهای منفی در ارتباط با وی استفاده نکنید.
- رفتارهای بیمار را به عنوان نشانه و علامت بیماری در نظر بگیرید.
- بیمار را حمایت کرده و نیاز به امنیت او را تامین کنید فرصت کافی به بیمار برای صحبت در مورد مشکلاتش بدهید و با او همدلی کنید.
- ارتباط منظم با روانشناس و روانپزشک داشته باشید.
- فرد بیمار را زیاد به خود وابسته نکنید و بیش از حد برای او دلسوزی نکنید.
- او را طرد نکنید و با او خصمانه برخورد نکنید.











