مدیریت بیماری
آبسه لوزه
آبسه پری‌تونسیلار تجمع چرک در بافت‌های اطراف لوزه کامی است که معمولاً در ادامه یک عفونت لوزه یا حلق ایجاد می‌شود.
این بیماری با التهاب ساده لوزه (تونسیلیت) متفاوت است. در تونسیلیت، بافت لوزه ملتهب و عفونی می‌شود، اما در آبسه پری‌تونسیلار، چرک در یک فضای مشخص در کنار لوزه تجمع پیدا می‌کند.
آبسه پری‌تونسیلار بیشتر در نوجوانان و جوانان دیده می‌شود، ولی در کودکان نیز ممکن است ایجاد شود.
علل
آبسه معمولاً در اثر گسترش عفونت از لوزه یا حلق به بافت‌های اطراف ایجاد می‌شود.
باکتری‌های مختلف می‌توانند در ایجاد آبسه نقش داشته باشند و این عفونت معمولاً چندمیکروبی است؛ یعنی ممکن است چند نوع باکتری هوازی و بی‌هوازی هم‌زمان وجود داشته باشند. استرپتوکوک گروه A و برخی باکتری‌های بی‌هوازی از عوامل مهم هستند.
عوامل مرتبط عبارت‌اند از:
- عفونت لوزه‌ها
- گلودرد و عفونت حلق، به‌خصوص عفونت‌های باکتریایی
- التهاب یا عفونت مکرر لوزه‌ها
- سابقه آبسه پری‌تونسیلار
در برخی افراد، بیماری‌های زمینه‌ای یا ضعف سیستم ایمنی
علائم
علائم ممکن است به‌سرعت ایجاد شوند.
شایع‌ترین علائم عبارت‌اند از:
- گلودرد شدید
- گلودرد بیشتر در یک طرف
- تب و لرز
- درد هنگام بلع
- دشواری در بلع
- درد گوش در همان طرف آبسه
- تورم یک‌طرفه گلو
- صدای گرفته یا تغییرکرده
- بوی بد دهان
- تورم یا درد غدد لنفاوی گردن
- سردرد
- درد و سفتی گردن
- مشکل در باز کردن دهان
مشکل در باز کردن دهان (تریسموس) و صدای گرفته یا اصطلاحاً «صدای سیب‌زمینی داغ» از علائم کلاسیک آبسه پری‌تونسیلار هستند.
علائم مشخص در معاینه
پزشک ممکن است هنگام معاینه موارد زیر را مشاهده کند:
- تورم یک‌طرفه اطراف لوزه
- برجسته شدن کام نرم
- جابه‌جایی زبان کوچک به سمت مقابل آبسه
- قرمزی و تورم حلق
- تورم غدد لنفاوی گردن
با این حال، تشخیص فقط بر اساس مشاهده «لوزه چرکی» انجام نمی‌شود و پزشک باید آبسه را از بیماری‌هایی مانند تونسیلیت شدید، سلولیت اطراف لوزه و سایر عفونت‌های عمقی گردن افتراق دهد.
آیا آبسه لوزه خطرناک است؟
در صورت درمان نشدن می‌تواند خطرناک باشد.
تورم ناشی از آبسه ممکن است باعث باریک شدن راه هوایی شود. همچنین ممکن است عفونت به بافت‌های عمقی گردن یا قفسه سینه گسترش پیدا کند.
در صورت پاره شدن آبسه، چرک ممکن است وارد راه هوایی و ریه شود و خطر آسپیراسیون و پنومونی ایجاد کند. عوارض دیگری مانند سلولیت گردن، سپسیس و گسترش عفونت نیز ممکن است رخ دهد.
تشخیص
تشخیص در بسیاری از موارد بر اساس شرح حال و معاینه حلق و گردن انجام می‌شود.
پزشک ممکن است موارد زیر را بررسی کند:
- شدت و محل گلودرد
- تب
- توانایی بلع
- توانایی باز کردن دهان
- وضعیت راه هوایی
- تورم لوزه و کام نرم
- وضعیت زبان کوچک
- غدد لنفاوی گردن
آزمایش‌ها و تصویربرداری
در مواردی که تشخیص واضح نباشد یا احتمال گسترش عفونت وجود داشته باشد، ممکن است از:
- آسپیراسیون با سوزن
- سونوگرافی
- CT اسکن گردن
- در شرایط خاص، آندوسکوپی استفاده شود.
وجود چرک هنگام آسپیراسیون می‌تواند تشخیص آبسه را تأیید کند.
تفاوت آبسه لوزه با التهاب ساده لوزه
التهاب لوزه (Tonsillitis)
در این حالت خود لوزه‌ها ملتهب و عفونی هستند و ممکن است قرمز، متورم یا دارای ترشحات چرکی باشند.
آبسه پری‌تونسیلار
در این حالت چرک در فضای اطراف لوزه تجمع پیدا کرده است.
علائمی مانند:
- گلودرد شدید یک‌طرفه
- مشکل در باز کردن دهان
- صدای تغییرکرده
- آبریزش دهان
- انحراف زبان کوچک
- تورم یک‌طرفه
بیشتر به نفع آبسه پری‌تونسیلار هستند
اگر کودک مبتلا شده است
در کودکان، به‌ویژه اگر بلع دردناک باشد، باید مراقب کم‌آبی بدن باشید.
علائم کم‌آبی می‌تواند شامل:
- خشکی دهان
- کاهش دفعات ادرار
- ادرار تیره
- گریه بدون اشک
- بی‌حالی
- کاهش سطح هوشیاری در موارد شدید
باشد.
اگر کودک قادر به نوشیدن مایعات نیست یا مرتب استفراغ می‌کند، باید سریعاً ارزیابی پزشکی شود.
چه کارهایی نباید انجام دهیم؟
آبسه را در خانه فشار ندهید.
با انگشت، قاشق یا وسیله دیگری داخل حلق را دستکاری نکنید.
خودتان آبسه را سوراخ یا تخلیه نکنید.
بدون تجویز پزشک آنتی‌بیوتیک شروع نکنید.
از داروهای باقی‌مانده از بیماری قبلی استفاده نکنید.
در صورت مشکل تنفسی یا ناتوانی در بلع، منتظر بهبود خودبه‌خودی نمانید.
تخلیه آبسه به دلیل خطر خونریزی، آسپیراسیون و آسیب به ساختارهای مجاور باید در محیط پزشکی و توسط فرد آموزش‌دیده انجام شود.
عوارض
با درمان مناسب، بیشتر بیماران بهبود پیدا می‌کنند؛ اما عوارض احتمالی آبسه لوزه شامل موارد زیر است:
- انسداد راه هوایی
- انتشار عفونت به بافت‌های عمقی گردن
- سلولیت گردن
- پارگی آبسه و آسپیراسیون
- پنومونی
- سپسیس
- گسترش عفونت به قفسه سینه
- عود آبسه
درمان
درمان معمولاً شامل سه بخش اصلی است:
۱. تخلیه آبسه
اگر آبسه تشکیل شده باشد، در بسیاری از بیماران نیاز به تخلیه چرک وجود دارد.
روش‌های تخلیه شامل:
- آسپیراسیون با سوزن
- برش و تخلیه آبسه
- در شرایط خاص، برداشتن لوزه
انتخاب روش به شرایط بیمار، اندازه و محل آبسه، سن، همکاری بیمار و نظر متخصص گوش، حلق و بینی بستگی دارد.
تخلیه آبسه باید توسط فرد آموزش‌دیده و در محیط مناسب پزشکی انجام شود.
۲. آنتی‌بیوتیک
از آنجا که آبسه پری‌تونسیلار معمولاً عفونتی چندمیکروبی است، درمان آنتی‌بیوتیکی بخش مهم درمان است.
پزشک ممکن است آنتی‌بیوتیکی انتخاب کند که بر استرپتوکوک گروه A و باکتری‌های بی‌هوازی دهان و حلق اثر داشته باشد. در موارد شدید، ممکن است ابتدا آنتی‌بیوتیک وریدی استفاده شود و بعد از بهبود وضعیت بیمار، درمان خوراکی ادامه پیدا کند.
نوع، مقدار و مدت آنتی‌بیوتیک باید توسط پزشک تعیین شود و نباید خودسرانه مصرف شود.
۳. کنترل درد و تأمین مایعات
درد شدید و مشکل بلع ممکن است باعث شود بیمار نتواند مایعات کافی مصرف کند.
بنابراین درمان می‌تواند شامل:
- داروی مناسب برای کنترل درد
- دریافت مایعات خوراکی در صورت امکان
- در صورت ناتوانی در نوشیدن، مایعات وریدی باشد.
حفظ آب بدن اهمیت زیادی دارد.
پیشگیری
پیشگیری کامل همیشه امکان‌پذیر نیست، اما درمان مناسب عفونت‌های لوزه و حلق می‌تواند خطر عوارض را کاهش دهد.
اقدامات مفید عبارت‌اند از:
- مراجعه برای ارزیابی گلودردهای شدید یا مکرر
- مصرف صحیح آنتی‌بیوتیک در صورت تجویز پزشک
- کامل کردن دوره درمان طبق دستور
- رعایت بهداشت دست‌ها
- خودداری از تماس نزدیک با افراد مبتلا به عفونت‌های تنفسی
بررسی عفونت‌های مکرر لوزه توسط متخصص گوش، حلق و بینی
نکاتی که لازم است پس از ترخیص از بیمارستان و بازگشت به منزل رعایت نمائید.
پس از ترخیص:
- داروهای تجویزشده را دقیقاً طبق دستور مصرف کنید.
- دوره آنتی‌بیوتیک را بدون هماهنگی پزشک قطع نکنید.
- مایعات کافی بنوشید.
- غذاهای نرم و قابل تحمل مصرف کنید.
- از مصرف مواد تحریک‌کننده گلو خودداری کنید.
- استراحت کافی داشته باشید.
- علائم تب، درد، تورم و وضعیت بلع را پیگیری کنید.
در زمان تعیین‌شده برای ویزیت مجدد مراجعه کنید
اگر کودک مبتلا شده است
در کودکان، به‌ویژه اگر بلع دردناک باشد، باید مراقب کم‌آبی بدن باشید.
علائم کم‌آبی می‌تواند شامل:
- خشکی دهان
- کاهش دفعات ادرار
- ادرار تیره
- گریه بدون اشک
- بی‌حالی
- کاهش سطح هوشیاری در موارد شدید باشد.
اگر کودک قادر به نوشیدن مایعات نیست یا مرتب استفراغ می‌کند، باید سریعاً ارزیابی پزشکی شود
اگر بیمار هر یک از علائم زیر را دارد، باید فوراً به اورژانس محل زندگی مراجعه کند:
- دشواری در تنفس
- تنفس صدادار یا صدای زیر هنگام دم (استریدور)
- احساس خفگی
- ناتوانی در بلع بزاق
- آبریزش شدید دهان
- تورم سریع گردن یا صورت
- کاهش سطح هوشیاری
- بدحال شدن سریع
- مشکل شدید در باز کردن دهان
- ناتوانی در نوشیدن مایعات
- علائم کم‌آبی شدید
مشکل تنفس و ناتوانی در بلع از مهم‌ترین علائم هشدار هستند
درصورت مشاهده موارد زیر به بیمارستان و یا پزشک مراجعه کنید.
پس از درمان، اگر:
- تب ادامه پیدا کند یا برگردد،
- گلودرد شدیدتر شود،
- تورم گلو یا گردن افزایش یابد،
- بیمار دوباره در بلع مشکل پیدا کند،
- بیمار نتواند مایعات مصرف کند،
- درد یا تورم یک‌طرفه مجدداً ایجاد شود،
- یا علائم تنفسی ایجاد شود،
باید مجدداً ارزیابی پزشکی انجام شود.
